Nhiệt độ phòng ngủ cho bé

Với nhiệt độ phòng ngủ của bé, khuyến nghị khá rõ ràng. Hướng dẫn y khoa về phòng ngừa đột tử ở trẻ sơ sinh (cập nhật năm 2022) và cơ quan y tế công cộng đều nêu 18 °C là nhiệt độ phòng tối ưu vào ban đêm. Một hiệp hội bác sĩ nhi khoa thì khuyến nghị 16 đến 18 °C. Nếu nhiệt kế của bạn ban đêm nằm trong khoảng này, là rất ổn.

Nếu nhìn ra ngoài nước, khuyến nghị sẽ đa dạng hơn. Dịch vụ y tế NHS của Anh, chẳng hạn, khuyên khoảng 16 đến 20 °C và nên theo dõi bằng nhiệt kế phòng. Hiệp hội Nhi khoa Hoa Kỳ AAP thậm chí không đưa ra một con số cụ thể, mà dùng quy tắc ngón tay cái: bé chỉ nên mặc nhiều hơn bạn nhiều nhất một lớp trong cùng căn phòng đó để thấy thoải mái. Còn tổ chức Red Nose của Úc, chuyên tư vấn ngủ an toàn cho trẻ nhỏ, nói rất thẳng rằng chưa có bằng chứng cho thấy một mức nhiệt độ phòng cụ thể có thể ngăn đột tử ở trẻ sơ sinh.

Vậy có mâu thuẫn không? Thật ra là không. Có một điểm mà tất cả đều thống nhất: cần tránh để bé bị quá nóng. Chỉ là trong các nghiên cứu, cách định nghĩa “quá nóng” không hoàn toàn giống nhau — chính AAP cũng thừa nhận điều đó. Vì vậy, không có một con số nào tự nó đủ để bảo vệ bé. Điều quan trọng là sự kết hợp giữa nhiệt độ phòng, quần áo, túi ngủ và chính cơ thể con bạn. Trong những yếu tố này, nhiệt độ phòng là thứ bạn dễ đo và dễ điều chỉnh nhất.

Với sinh hoạt hằng ngày, bạn hãy nhắm đến khoảng 18 °C vào ban đêm. Trong khoảng 16 – 20 °C, bạn vẫn có thể sắp xếp ổn nếu quần áo và túi ngủ phù hợp. Nếu ấm hơn, hãy mặc cho bé mỏng hơn. Nếu lạnh dưới 16 °C, bé cần thêm một lớp hoặc một túi ngủ dày hơn — hoặc bạn tăng nhiệt nhẹ cho phòng. Thêm chăn phủ ngoài không bao giờ là giải pháp.

Cơ thể bé điều hòa nhiệt khác với người lớn. Người lớn làm mát cơ thể bằng cách đổ mồ hôi. Trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ chưa làm được điều đó ở mức tương tự, theo cơ quan y tế công cộng. Nhiệt dư thừa của bé chủ yếu thoát ra qua đầu. Nếu cơ thể bị phủ quá nhiều lớp hoặc đầu bị che kín, nhiệt sẽ bị giữ lại.

Đây không chỉ là chuyện dễ chịu hay không. Quá nóng được xem là một yếu tố nguy cơ của đột tử ở trẻ sơ sinh. Các hướng dẫn y khoa xếp việc tránh để bé quá nóng vào nhóm khuyến nghị có bằng chứng vững. AAP và NHS cũng nêu rõ quá nóng là một nguy cơ — do mặc quá nhiều quần áo, quá nhiều chăn đệm hoặc phòng ngủ quá ấm.

Điều khó ở chỗ này là: nếu bé lạnh, thường bé sẽ phản ứng khá rõ bằng tiếng khóc. Nhưng nếu bé quá nóng, nhiều khi bé vẫn cứ ngủ tiếp — cơ quan y tế công cộng mô tả như vậy. Nhiệt là vấn đề “âm thầm”. Tuy nhiên, điều này chỉ đúng với mức hơi lạnh nhẹ: nếu bé bị hạ thân nhiệt thật sự, bé sẽ im lặng, lừ đừ và mềm oặt — vì thế yên lặng không phải lúc nào cũng là dấu hiệu tốt. Một nghiên cứu trong phòng thí nghiệm giấc ngủ năm 2001 cũng cho thấy điều đó: các bé khỏe mạnh, phần lớn khoảng 11 tuần tuổi, ngủ ở 28 °C thì khó bị đánh thức bởi tiếng động từ 3 giờ đến 6 giờ sáng hơn các bé ngủ ở 24 °C — mà 24 °C đã cao hơn khá nhiều so với mức 18 °C được khuyến nghị. Các chuyên gia cho rằng giảm khả năng thức dậy có thể là một trong những cơ chế khiến các yếu tố nguy cơ như nóng phát huy tác động. Khả năng tự thức dậy khỏi giấc ngủ được xem là một lớp bảo vệ quan trọng của cơ thể.

Bạn đừng đọc những điều này với tâm thế lo sợ, mà hãy xem đó là lời giải thích vì sao vài thói quen đơn giản lại có ích đến vậy. Ở nhiều nước, đột tử ở trẻ sơ sinh đã trở nên hiếm hơn nhiều nhờ cha mẹ tránh được các yếu tố nguy cơ đã biết. Và mục tiêu rõ ràng cũng không phải là để bé bị lạnh. Điều cần tìm là một em bé thấy ấm, nhưng không đổ mồ hôi.

Nhiệt kế cho bạn biết phòng ấm đến đâu. Còn bé có dễ chịu trong đó hay không thì làn da của bé sẽ cho biết — nhưng phải sờ đúng chỗ. Bàn tay và bàn chân của trẻ sơ sinh thường mát mà không có nghĩa là cả người bé đang lạnh. Điều này hoàn toàn bình thường, và cả các hướng dẫn y khoa lẫn NHS đều thống nhất như vậy. Chỗ đáng tin nhất là thân mình: gáy, ngực hoặc lưng giữa hai bả vai. Đây cũng là vị trí được khuyên kiểm tra khi bạn phân vân.

1. 1

   Làm ấm tay trước: Nếu ngón tay bạn lạnh, hãy xoa hai tay vào nhau một lúc. Với bàn tay lạnh cóng, da em bé nào cũng sẽ thấy ấm hơn thực tế.

2. 2

   Sờ đúng chỗ: Nhẹ nhàng luồn hai ngón tay vào gáy hoặc vào phần trên lưng dưới lớp quần áo, giữa hai bả vai. Thường bạn làm được việc này mà không đánh thức bé.

3. 3

   Hiểu kết quả: Ấm và khô là vừa đẹp. Ẩm, đổ mồ hôi hoặc nóng ran nghĩa là quá nóng. Mát thì cần thêm một lớp.

4. 4

   Chỉ đổi một thứ: Bớt một lớp hoặc thêm một lớp, đổi sang túi ngủ mỏng hơn hay ấm hơn — luôn chỉ thay đổi từng thứ một — rồi một lúc sau sờ lại.

AAP còn nêu thêm các dấu hiệu cho thấy bé đang quá nóng: đổ mồ hôi, tóc ẩm, má hoặc da đỏ, và ngực nóng. Nếu sau những ngày nóng xuất hiện các nốt nhỏ, hơi gồ và ngứa, đó có thể là rôm sảy do nóng. Tình trạng này xảy ra khi bé ra nhiều mồ hôi và tuyến mồ hôi bị tắc. NHS giải thích rằng trẻ sơ sinh thường dễ bị vì khả năng điều hòa nhiệt chưa tốt như người lớn. Với bạn, đây là dấu hiệu cho thấy nên mặc cho bé thoáng hơn. Để phân biệt, hãy ấn chặt một chiếc cốc thủy tinh lên các nốt đó: nếu chúng không nhạt màu đi dưới lớp kính, thì đó không phải rôm sảy — hãy gọi ngay 115, nhất là khi bé sốt hoặc trông có vẻ ốm.

Còn nếu quá lạnh thì sao? Nếu gáy thấy mát, hãy mặc cho bé thêm một lớp mỏng hoặc dùng túi ngủ ấm hơn. Ngược lại, phủ thêm chăn bên trên có thể trượt lên mặt bé. Dù vậy, bạn vẫn nên biết các dấu hiệu của hạ thân nhiệt thật sự: thân mình bé lạnh, bé lừ đừ, yên lặng bất thường, buồn ngủ và không muốn bú/uống. Đây là một tình huống cấp cứu — hãy gọi ngay 115. Trong lúc chờ trợ giúp, chỉ đặt bé mặc tã da kề da trên ngực trần của bạn và đắp ấm cho cả hai, nhưng để mặt bé luôn thông thoáng. Không đặt túi chườm nóng hay đệm sưởi trực tiếp lên da bé.

Túi ngủ cho bé giải quyết cùng lúc hai vấn đề: không thể trùm lên đầu, và ban đêm bé cũng không đạp bung ra được. Vì thế, hướng dẫn y khoa và cơ quan y tế công cộng đều khuyên dùng túi ngủ thay cho chăn. Gối, da lông, gối quây/nệm chặn, thành quây bọc đệm và thú nhồi bông cỡ lớn đều không nên có trong cũi của bé — kể cả với mục đích giữ ấm.

Khi mua, bạn nên nhìn kỹ vài điểm sau:

• Cổ túi: không được lớn hơn đầu bé, để bé không thể trượt lọt vào trong túi ngủ.

• Nách áo: ôm vừa để bé không trượt xuống dưới trong túi ngủ, nhưng vẫn đủ chỗ để bé cử động tay thoải mái.

• Không có mũ: Đầu bé phải luôn thoáng.

• Chiều dài: chiều cao cơ thể trừ chiều dài đầu, rồi cộng thêm 10 đến 15 cm để bé đạp chân, theo khuyến nghị của cơ quan y tế công cộng. Nếu nhà sản xuất ghi cỡ theo cân nặng, hãy theo bảng của họ.

• Độ rộng: không quá rộng để vải không quấn quanh người bé.

• Không có trọng lượng: AAP khuyến cáo rõ ràng không dùng túi ngủ, chăn hay túi quấn có gắn tạ/trọng lượng.

• Tiêu chuẩn: Hãy chú ý đến thông tin về tiêu chuẩn an toàn châu Âu cho túi ngủ trẻ em EN 16781. Tiêu chuẩn này quy định, trong đó có kích thước cổ và nách, các chi tiết nhỏ, dây buộc và cách ghi mức giữ ấm.

Độ ấm của túi ngủ được thể hiện bằng chỉ số TOG trên nhãn. TOG là đơn vị đo khả năng cách nhiệt: số càng cao thì càng ấm. Trên thị trường thường có mức từ 0,5 cho túi ngủ mùa hè thoáng mát đến 3,5 cho túi ngủ mùa đông có lớp lót. Túi ngủ đạt tiêu chuẩn châu Âu bắt buộc phải ghi chỉ số này và kèm theo khuyến nghị về mức nào phù hợp với điều kiện ở nhà bạn. Ở Việt Nam, túi ngủ và chỉ số TOG chưa phổ biến; nếu không dùng túi ngủ, hãy mặc cho bé thoáng, không quấn nhiều lớp và luôn kiểm tra gáy bé.

Tuy vậy, không có một bảng độc lập áp dụng chung cho mọi loại túi ngủ. Tổ chức Lullaby Trust của Anh, chuyên phòng ngừa đột tử ở trẻ sơ sinh, cố ý không công bố một bảng như vậy: chất liệu vải, lớp nhồi và lớp không khí ấm giữa các tầng quần áo làm thay đổi độ ấm quá nhiều, mà mỗi em bé lại khác nhau. Nếu đặt bảng của các hãng khác nhau cạnh nhau, bạn sẽ thấy ranh giới của họ đôi khi lệch nhau vài độ. Dù vậy, mô hình chung vẫn khá giống nhau — phần tóm tắt bên dưới gói gọn điều đó.

Hãy xem các mức này như điểm khởi đầu, không phải luật cứng. Điều quan trọng nhất là bảng hướng dẫn của chính chiếc túi ngủ bạn dùng và cuối cùng là kiểm tra gáy của bé. Trong thực tế, thường tiện nhất là có hai mức: một túi ngủ mỏng cho những tháng ấm và một túi ngủ trung bình cho phần còn lại của năm, khi cần thì phối thêm một lớp quần áo.

Nếu gia đình bạn không muốn dùng túi ngủ, hướng dẫn y khoa có nêu một cách khác: đặt bé nằm sao cho chân chạm cuối giường/cũi. Như vậy bé sẽ không thể trượt đầu xuống dưới chăn. Hãy dùng chăn mỏng và nhét mép chăn thật chắc. Và tuyệt đối không phủ thêm chăn lên trên túi ngủ.

Bên trong túi ngủ, bé cần ít đồ hơn nhiều người vẫn nghĩ. Theo cơ quan y tế công cộng, chỉ cần tã, áo bodysuit và đồ ngủ là đủ — mùa hè còn có thể ít hơn. Nhiều lớp cotton mỏng sẽ tiện hơn một món dày: bạn dễ bớt đi hoặc thêm vào một lớp. Nhưng cũng cần nhớ rằng không khí ấm sẽ giữ lại giữa các lớp vải. Vì vậy, mỗi lớp thêm vào thường làm ấm hơn vẻ ngoài của nó.

Bảng của nhà sản xuất thường phối các mức túi ngủ ở trên với quần áo như sau:

• Từ khoảng 24 °C: 0,5 TOG hoặc chỉ mặc áo bodysuit không tay hay ngắn tay.

• Khoảng 20–24 °C: khoảng 1 TOG, bên trong là áo bodysuit ngắn tay hoặc dài tay.

• Khoảng 16–20 °C: khoảng 2–2,5 TOG, bên trong là bodysuit dài tay, nếu cần thì thêm đồ ngủ.

• Dưới khoảng 16 °C: 3–3,5 TOG cùng bodysuit và đồ ngủ — hoặc tăng nhiệt nhẹ cho phòng.

Ưu tiên cao nhất luôn là bảng hướng dẫn của chiếc túi ngủ bạn dùng và kiểm tra gáy của bé.

Trong thực tế có thể như thế này:

• Đêm đông miền Bắc 17 °C: bodysuit dài tay, đồ ngủ và một túi ngủ khoảng 2,5 TOG. Bàn chân mát trong trường hợp này là bình thường và không phải lý do để thêm chăn.

• Đêm dễ chịu 21 °C: bodysuit và một túi ngủ khoảng 1 TOG — hoặc túi ngủ dùng quanh năm với chỉ một áo bodysuit ngắn tay bên trong, miễn là gáy vẫn khô.

• Đêm nóng 26 °C: tã và áo bodysuit không tay hoặc ngắn tay, kèm tối đa một túi ngủ mùa hè thật mỏng. Trong những đêm rất nóng, theo Lullaby Trust, chỉ áo bodysuit ngắn tay hoặc thậm chí chỉ mặc tã cũng được.

Nếu còn phân vân, quy tắc ngón tay cái của AAP sẽ hữu ích: hãy nghĩ xem trong căn phòng đó bạn sẽ mặc gì để thấy thoải mái — không tính chăn của bạn — rồi cho bé mặc nhiều hơn tối đa một lớp. Trong cách tính này, túi ngủ được tính là một lớp.

Nếu bạn quấn khăn cho bé, thì khăn quấn là một lớp riêng. Vì vậy bên trong bé cần mặc ít hơn tương ứng, bởi theo AAP, quấn khăn có thể làm tăng nguy cơ bé bị quá nóng. Khi quấn, chân bé phải được co tự nhiên và khớp háng vẫn cử động được: chân duỗi thẳng và quấn chặt có thể dẫn đến lệch phát triển khớp háng. Các hướng dẫn y khoa khuyên không quấn chặt bé khi ngủ. Nếu quấn, hãy dùng vải mỏng như muslin hoặc cotton, luôn đặt bé nằm ngửa và dừng lại ngay khi bé có những dấu hiệu đầu tiên muốn lật người — đó là khuyến nghị của cả AAP lẫn Red Nose.

Sau sinh nhật đầu tiên, các nguyên tắc cốt lõi vẫn như cũ. Nhiều bé lớn trằn trọc và đạp tung chăn cả đêm — túi ngủ giúp giữ ấm đều hơn. Với trẻ đã biết đứng và đi, có loại túi ngủ có ống chân. Với trẻ từ khoảng hai tuổi, theo cơ quan y tế công cộng, trong đêm nóng chỉ cần một chiếc chăn mỏng hoặc ga cotton cũng có thể đủ.

Vì bé thải nhiệt dư thừa chủ yếu qua đầu, nên việc để đầu thông thoáng rất quan trọng. Một chiếc mũ trên giường, mũ trùm của túi ngủ hay một tấm khăn phủ lên mặt đều chặn mất con đường này. Vì vậy, cơ quan y tế công cộng khuyên không đội mũ cho bé ở nhà, và đặc biệt là không đội khi nằm ngủ. AAP cũng có cùng quan điểm: khi đã về nhà sau sinh, trong nhà không đội mũ nữa.

Điều này cũng đúng khi ra ngoài. NHS khuyên tháo mũ và bớt lớp quần áo thừa ngay khi từ trời lạnh bước vào trong phòng, lên ô tô, xe buýt hoặc tàu — kể cả nếu việc đó làm bé thức giấc. Điều này rất khó, nhất là khi bé vừa mới ngủ yên trên xe đẩy. Nhưng trong cửa hàng ấm hoặc toa tàu đông người, nhiệt rất dễ tích lại dưới mũ và túi ủ chân. Nhiều khi chỉ cần tháo mũ ra và mở rộng túi ủ chân là đã đủ.

Ban đêm, không để bất cứ thứ gì gần đầu có thể che đầu bé: không chăn, không khăn, không khăn sữa ở đầu giường. AAP xếp việc tránh quá nóng và tránh để đầu bị che phủ vào mức bằng chứng cao nhất — tức là một trong những nguyên tắc ngủ an toàn cho trẻ sơ sinh có cơ sở vững nhất.

Cảm giác của chính bạn không phải thước đo tốt cho nhiệt độ phòng. Bạn di chuyển, mặc đồ khác, hoặc vừa bước ra từ căn bếp ấm. Một chiếc nhiệt kế phòng đơn giản sẽ giúp bạn khỏi phải đoán. Nhiều máy báo khóc cũng hiển thị nhiệt độ, và thiết bị kết hợp còn đo thêm độ ẩm.

Để đo đáng tin cậy, hãy làm như sau:

• Đặt ở độ cao tương đương chỗ bé nằm — không khí ấm bay lên trên, nên dưới trần phòng thường ấm hơn ở tầm nệm. Vì vậy, hãy đặt thiết bị cạnh giường, chẳng hạn trên một chiếc tủ — không đặt trong giường/cũi hay gắn vào thành cũi, và với thiết bị có dây thì để cách giường ít nhất 1 mét, vì dây có nguy cơ gây siết cổ.

• Không đặt sát tường ngoài lạnh hoặc sát cửa sổ, vì ở đó số đo sẽ thấp hơn thực tế.

• Không đặt cạnh máy sưởi, phía trên thiết bị điện hoặc dưới nắng, vì ở đó số đo sẽ cao hơn thực tế.

• Đo trong đúng căn phòng nơi bé thực sự ngủ. Vì bé nên ngủ ở giường riêng trong phòng của bố mẹ, nên nhiệt độ cần tính là ở đó — không phải phòng trẻ em bên cạnh.

Buổi tối trước khi đi ngủ, hãy liếc qua nhiệt kế và nếu bạn vẫn thức vào đêm khuya thì kiểm tra thêm một lần vào nửa sau của đêm. Nhiệt độ phòng ban đêm thường giảm rõ, nhất là khi hạ sưởi. Mùa hè thì ngược lại: phòng dưới mái có thể giữ hơi nóng ban ngày tới tận khuya. Sau vài đêm, bạn sẽ quen nhịp nhiệt của căn phòng nhà mình và không cần kiểm tra liên tục nữa.

Về vị trí giường: không đặt sát máy sưởi, không dưới nắng gắt và không để gió điều hòa, quạt hay gió lùa thổi thẳng vào đầu bé. Nên thông gió phòng đều đặn vài phút bằng cách mở rộng cửa sổ, ví dụ buổi sáng sau khi thức dậy và một lần trước giờ ngủ; vào mùa đông ở miền Bắc, mở ngắn vài phút là đủ để không khí trong lành mà phòng không bị lạnh quá. Tốt nhất trong lúc đó bé ở một phòng khác.

Bạn cũng nhớ rằng khi tắm và thay tã, phòng có thể ấm hơn đáng kể vì lúc đó bé không mặc đồ. Với phòng tắm, cơ quan y tế công cộng khuyến nghị nhiệt độ phòng ít nhất 23 °C. Mức 18 °C là dành cho lúc ngủ — khi bé đã được mặc phù hợp trong túi ngủ.

Ở miền Bắc, vào những đêm mùa đông (khoảng tháng 12 đến tháng 2), nhà thường lạnh vì không có sưởi trung tâm, và rất dễ muốn làm phòng ngủ thật ấm. Với bé, điều đó thường không cần thiết: Lullaby Trust của Anh cho rằng thêm một lớp quần áo mỏng thường hữu ích hơn là để máy sưởi hay điều hòa 2 chiều chạy suốt đêm. Nếu vẫn dùng, hãy để ở mức thấp, không để hơi nóng hay gió thổi thẳng vào bé và không để phòng vượt quá khoảng 20 °C. Ở miền Nam, nơi không có mùa đông, phần này thường không áp dụng – hãy xem phần về trời nóng.

Nếu dù vậy phòng vẫn quá lạnh, chẳng hạn trong nhà cách nhiệt kém ở miền Bắc, giải pháp đúng là thêm một lớp mỏng bên trong hoặc dùng túi ngủ/bộ đồ ngủ dày hơn. Không nên đắp thêm chăn rời, không dùng túi chườm nóng hay đệm sưởi. Nếu phòng thường xuyên lạnh rõ dưới 16 °C, hãy để ý: trong phòng lạnh và ẩm, hơi nước dễ đọng trên tường và nấm mốc rất dễ phát triển.

Ngoài nhiệt độ, độ ẩm cũng ảnh hưởng lớn đến vi khí hậu trong phòng. Một cơ quan môi trường khuyến nghị độ ẩm tương đối trong nhà ở mức 40 đến 60 phần trăm. Với nhà cách nhiệt kém, vào mùa đông tốt hơn nên giữ dưới 50 phần trăm để tránh nấm mốc hình thành trên các bức tường lạnh. Một chiếc ẩm kế đơn giản, thường đã tích hợp trong nhiệt kế phòng, sẽ cho bạn biết nhà mình đang ở đâu trong khoảng này.

Nếu vào mùa đông, chỉ số này thường xuyên thấp rõ dưới 40 phần trăm, máy tạo ẩm có thể hữu ích. Khi đó cần chú ý vài điểm sau:

• Không dùng hơi nước nóng: AAP khuyến nghị máy tạo ẩm phun sương mát. Thiết bị dùng nước nóng có thể gây bỏng nếu trẻ lại gần hoặc máy bị đổ.

• Đặt cách xa: Đặt máy cách giường khoảng 1 mét và để dây ngoài tầm với.

• Giữ sạch: Mỗi ngày cho nước mới vào, đổ hết nước trong bình sau mỗi lần dùng và để bình khô. Nên vệ sinh kỹ khoảng mỗi 2 đến 3 ngày sử dụng, tốt nhất dùng nước lọc hoặc nước cất khi máy hoạt động.

• Đừng lạm dụng: Máy quá lớn trong một căn phòng nhỏ có thể làm hơi ẩm ngưng tụ trên cửa sổ và tường — đó là nơi vi khuẩn và nấm mốc có thể phát triển.

• Không dùng tinh dầu thơm: Các loại tinh dầu như bạch đàn, bạc hà và long não, dù chỉ với lượng rất nhỏ, kể cả ở dạng hơi, cũng có thể gây co thắt thanh quản nguy hiểm đến tính mạng ở trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ, thậm chí dẫn đến ngừng thở. Một cơ quan đánh giá rủi ro khuyên tránh dùng đèn xông và thiết bị khuếch tán hơi ở nhà có trẻ nhỏ.

Vào mùa hè, hoặc quanh năm ở miền Nam, câu hỏi sẽ đảo ngược. Các hướng dẫn y khoa khuyên nhiệt độ, đặc biệt là ở phòng ngủ, không nên vượt quá 26 °C, và nên để bé ngủ ở căn phòng mát nhất trong nhà — ở những nơi nóng quanh năm, điều này thường có nghĩa là dùng điều hòa. Vì bé vẫn nên ngủ gần bạn, nên trong những đêm oi nóng điều này thường có nghĩa là cả nhà cùng chuyển chỗ ngủ, chẳng hạn sang phòng có điều hòa. Một chiếc giường du lịch sẽ giúp việc này dễ hơn.

Khi nhiệt độ ban đêm cũng hầu như không xuống dưới 25 °C — điều rất thường gặp quanh năm ở miền Nam — trẻ đôi khi sẽ khó vào giấc và ngủ xuyên đêm hơn. Vì vậy, những đêm trằn trọc hơn khi trời nóng không có nghĩa là bạn làm sai điều gì, mà là phản ứng dễ hiểu trước cái nóng.

Đây là cách giữ nóng ở ngoài càng nhiều càng tốt:

• Ban ngày đóng rèm cuốn, mành hoặc rèm cửa, tốt nhất là trước khi nắng chiếu vào phòng.

• Thông gió khi ngoài trời mát hơn — vào ban đêm và sáng sớm.

• Dùng quạt để lưu thông không khí, nhưng không hướng thẳng vào bé. Quạt không làm hạ nhiệt độ phòng, nhưng luồng gió tạo cảm giác mát hơn. Hãy đặt quạt vững chắc và ngoài tầm với.

• Máy điều hòa có thể làm mát căn phòng — xuống đúng các mức nhiệt mà bình thường bạn vẫn nhắm đến, với quần áo và túi ngủ phù hợp theo nhiệt độ đo được. Không nên để luồng gió thổi trực tiếp vào giường, vì bạn cần tránh gió lùa vào đầu bé.

Có thể bạn từng đọc rằng quạt giúp bảo vệ khỏi đột tử ở trẻ sơ sinh. Thực tế, một nghiên cứu bệnh-chứng tại California năm 2008 cho thấy các bé ngủ khi có quạt chạy ít bị ảnh hưởng hơn. Nhưng loại nghiên cứu này chỉ cho thấy mối liên hệ, không phải bằng chứng chắc chắn. AAP cho rằng dữ liệu hiện có còn quá mỏng để khuyến nghị quạt như một biện pháp bảo vệ. Bạn hoàn toàn có thể dùng quạt để làm mát — nhưng nó không thay thế các nguyên tắc ngủ an toàn.

Khi ngủ lúc trời nóng, chỉ cần một bộ đồ ngủ mỏng không có chân hoặc một áo bodysuit ngắn tay, còn những đêm rất nóng thì chỉ mặc tã cũng được. Túi ngủ chỉ phù hợp nếu là loại thật nhẹ; với mức trên 24 °C, nhà sản xuất thường khuyên 0,5 TOG. Chăn rời ngay cả mùa hè cũng không phải lựa chọn thay thế. Nếu nhiệt kế vượt quá 30 °C, cơ quan y tế công cộng khuyên có thể giúp bé mát thêm bằng khăn ẩm — ấm mát đến mát, không bao giờ lạnh và chỉ dùng khi bạn đang ở cạnh: lau chấm lên gáy, tay và chân, không phủ khăn lên mặt và không để khăn trong giường ngủ.

Trong những ngày nóng, hãy chú ý chuyện bú/uống nhiều hơn. Trong 4 đến 6 tháng đầu, bé nhận đủ nước từ sữa mẹ hoặc sữa công thức. Những ngày nóng, bạn cho bé bú thường xuyên hơn hoặc mời bình nhiều lần hơn. Một dấu hiệu rất hữu ích trong sinh hoạt hằng ngày là tã: nếu số tã ướt giảm rõ so với thường lệ, nước tiểu sẫm màu hoặc bé trông lừ đừ, hãy đưa bé đi khám.

Khi ra ngoài, lưu ý: đừng bao giờ phủ xe đẩy bằng khăn, chăn hay bất kỳ lớp che nào làm bí không khí — bên dưới có thể nóng lên rất nhanh. Tốt hơn là dùng ô che nắng hoặc mái che nắng để không khí vẫn lưu thông. Và tuyệt đối không để bé một mình trong ô tô, dù chỉ vài phút. Trời nóng có thể đe dọa tính mạng.

Môi trường mới, khí hậu mới — khi đi xa, kiểm tra gáy lại càng hữu ích. Một vài điều sẽ giúp mọi thứ dễ hơn:

• Nhớ mang nhiệt kế: Phòng khách sạn và nhà nghỉ thường có nhiệt độ rất khác ở nhà, và máy sưởi hay điều hòa đôi khi chạy hết công suất.

• Mang theo hai mức túi ngủ: Nếu bạn đi đến nơi đang là mùa khác hoặc vùng khí hậu khác, hãy mang một túi ngủ mỏng và một túi ngủ trung bình — hoặc túi ngủ quanh năm cộng thêm quần áo mỏng để phối.

• Ngủ an toàn ở giường lạ: Dù là giường du lịch, cũng chỉ dùng đúng nệm đi kèm, không thêm đệm lót, gối hay chăn.

• Điều hòa khi đi nghỉ: không để thổi trực tiếp vào giường và chỉnh sao cho nhiệt độ phòng vẫn trong khoảng quen thuộc của bạn. Phòng khách sạn bị làm lạnh quá sâu sẽ quá lạnh với một em bé chỉ mặc bodysuit mùa hè mỏng.

• Khi ở nhà ông bà: Nếu phòng được sưởi ấm nhiều hoặc đóng kín cửa theo thói quen kiêng gió, hãy hỏi xem có thể hạ nhiệt và thông thoáng căn phòng dành cho bạn không, và mặc cho bé nhẹ hơn.

Trên ô tô khi trời lạnh (chẳng hạn mùa đông ở miền Bắc), áo khoác dày và bộ liền thân dày không nên nằm dưới dây đai của ghế ô tô cho bé, vì dây đai phải ôm sát cơ thể. Các chuyên gia an toàn giao thông khuyên nên mở áo khoác ra và kéo áo ra ngoài dây đai, hoặc sau khi cài dây thì đắp cho bé một chiếc chăn đặt phía trên dây đai. Khi ô tô đã ấm lên, bạn tháo mũ và bỏ chăn ra. Trên những chặng đi dài, các quãng nghỉ đều đặn để bế bé ra khỏi ghế sẽ rất có ích — và khi đó bạn cũng có thể tiện tay kiểm tra gáy bé.

Trên xe đẩy hoặc trong địu, nhiệt thường tăng nhanh hơn bạn nghĩ ngay khi bước vào không gian có sưởi. Trong địu hoặc khăn địu, cơ thể bạn còn tỏa nhiệt thêm cho bé. Vì vậy, đặc biệt ở những tình huống này, hãy kiểm tra gáy thường xuyên hơn, nhất là trong nhà hoặc dưới nắng, và thà bớt một lớp còn hơn giữ thừa một lớp.

Đôi khi sau giấc ngủ trưa trong căn phòng ấm, bạn sẽ thấy người bé nóng hầm hập. Câu hỏi đầu tiên là: có phải do môi trường xung quanh không? Hãy bớt một lớp đồ, đưa bé sang chỗ mát hơn và cho bú hoặc mời bình. Theo AAP, thân nhiệt tăng do quá nóng thường chỉ nhẹ và sẽ trở lại bình thường trong vài giờ sau khi trẻ được ở nơi mát hơn. Nhưng với bé dưới 3 tháng tuổi, bạn không nên chờ xem: sau khi cởi bớt đồ, hãy đo nhiệt độ trực tràng và xử lý theo kết quả như phần dưới đây. Nếu bé lừ đừ hoặc bú/uống kém, hãy tìm trợ giúp y tế ngay, không cần chờ đo.

Muốn biết có phải sốt hay không thì chỉ nhiệt kế mới trả lời được. Ở trẻ sơ sinh, cách đo chính xác nhất là ở hậu môn, tức đo trực tràng. Đo ở nách hoặc trán có thể cho kết quả thấp hơn đáng kể — vì vậy nếu một em bé dưới 3 tháng tuổi sờ thấy nóng mà nhiệt độ trán lại bình thường, đó vẫn chưa phải tín hiệu yên tâm: hãy đo lại trực tràng. Cơ quan y tế công cộng xem 37,6 đến 38,4 °C là nhiệt độ tăng và từ 38,5 °C trở lên là sốt, còn trong những tuần đầu đời thì từ 38,0 °C đã được tính là sốt. AAP và nhiều bệnh viện nhi đặt ngưỡng chung ở 38,0 °C (đo trực tràng). Nhưng quan trọng hơn định nghĩa là bạn cần làm gì:

Trong 3 tháng đầu đời, nếu bé có nhiệt độ 38,0 °C hoặc cao hơn (đo trực tràng), bé cần được trợ giúp y tế ngay — ngay từ lần đo đầu tiên và kể cả vào ban đêm. Nhiệt độ dưới 36,5 °C ở lứa tuổi này cũng là dấu hiệu cảnh báo: hãy ủ ấm bé ngay bằng cách da kề da và cũng đưa bé đi khám ngay; nếu bé lừ đừ, lạnh hoặc bú/uống kém, hãy gọi ngay 115. Từ 3 đến 6 tháng tuổi, theo khuyến nghị của NHS, mức 39,0 °C hoặc cao hơn đã là lý do cần trợ giúp y tế ngay, kể cả khi bé vẫn tỉnh táo. Từ khoảng 6 tháng tuổi trở lên, chỉ riêng mức sốt cao hay thấp lại nói lên không nhiều về việc trẻ ốm đến mức nào. Khi đó, hành vi, khả năng bú/uống và các dấu hiệu cảnh báo quan trọng hơn con số độ C.

Khi bé bị sốt, đừng quấn thêm cho thật ấm. Đây là phản xạ rất thường gặp, nhưng trẻ sơ sinh dễ bị quá nóng hơn trẻ lớn. Vì vậy AAP đặc biệt cảnh báo không mặc quá dày hay quấn kín cho bé bị sốt. Quần áo và túi ngủ vẫn nên dựa theo nhiệt độ phòng. Nếu bé rét run trong lúc sốt đang tăng, thêm một lớp mỏng là được — nhưng ngay khi bé thấy nóng hoặc bắt đầu ra mồ hôi thì lại bỏ lớp đó ra.

Để nói chuyện với bác sĩ nhi dễ hơn, bạn nên ghi lại giờ đo, kết quả và cách đo, vì số đo từ các phương pháp khác nhau không thể so trực tiếp với nhau. Trong Moonsleep, bạn có thể nhập nhiệt độ cùng phương pháp đo — khi đó bạn đời hoặc bà ở Care-Team cũng thấy ngay lần đo gần nhất là khi nào và kết quả ra sao.

Khi bạn đời, ông bà hoặc người trông bé đặt con ngủ, cả nhà sẽ đỡ rối hơn nếu cùng theo một nguyên tắc. Năm điểm này có thể ghi lên tờ giấy dán tủ lạnh:

1. 1

   Ban đêm khoảng 18 °C — trong khoảng 16 đến 20 °C vẫn ổn nếu mặc đúng.

2. 2

   Sờ gáy hoặc lưng, không sờ tay chân: ấm và khô là vừa.

3. 3

   Đầu phải thoáng: không mũ, không mũ trùm, không bất cứ thứ gì phủ lên mặt.

4. 4

   Dùng túi ngủ thay chăn, không gối, da lông hay gối quây — và luôn đặt bé nằm ngửa.

5. 5

   Nếu phân vân, thà ít hơn một lớp còn hơn nhiều quá, rồi một lúc sau sờ lại.

Còn với chính bạn: bạn không cần mỗi đêm phải canh từng nửa độ. Sau vài tuần, bạn sẽ quen với căn phòng, các túi ngủ và chính em bé của mình. Khi đó, thường chỉ cần nhìn nhiệt kế lúc đặt bé xuống ngủ và luồn tay kiểm tra gáy nhanh khi bạn tiện vào xem con.