Trẻ sơ sinh không ngủ vào ban đêm

Ngay từ trong bụng mẹ, khoảng từ tuần thai thứ 36, em bé đã luân phiên giữa ngủ, mơ và thức. Khi đó, tín hiệu cho biết bên ngoài đang là ngày hay đêm chủ yếu đến từ bạn: hormone gây buồn ngủ là melatonin mà cơ thể bạn tạo ra vào ban đêm cũng đi qua nhau thai đến với bé. Đồng hồ sinh học trong não bé – một “trung tâm điều khiển” tí hon cho các nhịp sinh học trong ngày – thực ra đã hình thành từ trước khi sinh. Nhưng nó vẫn chưa thể tự vận hành một mình.

Khi em bé chào đời, con đường đó biến mất, và đột nhiên cơn đói trở thành thứ quyết định nhịp sinh hoạt. Trong những tuần đầu, bé ngủ tổng cộng khoảng 14 đến 18 giờ mỗi 24 giờ – nhưng thành từng chặng khoảng nửa tiếng đến 3 giờ, rải đều cả ngày lẫn đêm. Xen giữa các chặng ngủ, bé thức dậy vì cần bú, bất kể ngoài kia đang là nắng hay trăng. Với em bé, 2 giờ sáng đơn giản chỉ là lúc đến cữ bú tiếp theo.

Melatonin – thứ khiến bạn buồn ngủ vào buổi tối – cũng chưa được cơ thể bé tự tạo ra theo nhịp ngày đêm. Các nhà nghiên cứu hầu như không tìm thấy dấu hiệu rõ ràng về nhịp này ở những bé đủ tháng trước tuần tuổi thứ 9–12. Những nhịp sinh học khác trong ngày, chẳng hạn chu kỳ ngủ – thức và một số hormone khác, cũng thường chỉ rõ ràng hơn sau tháng thứ 2. Có thể hình dung khái quát như sau: từ khoảng 4–6 tuần, giấc ngủ bắt đầu dần đều hơn. Từ khoảng 8–12 tuần, ngày và đêm trở nên khác biệt rõ hơn, và melatonin của chính bé bắt đầu hoạt động. Từ khoảng 10 tuần, quãng ngủ dài nhất của nhiều bé kéo dài ra thấy rõ, và đến 3–6 tháng thì nhịp ngày – đêm dần ổn định hơn. Vì vậy, bóng tối vẫn chưa có tác động với bé giống như với bạn.

Vậy có phải đến lúc đó bạn chỉ còn cách chờ đợi? Không. Đồng hồ sinh học học từ các tín hiệu, và tín hiệu mạnh nhất chính là ánh sáng. Trong một nghiên cứu ở các bé từ 4 đến 12 tuần tuổi, đến tuần thứ 12, nhịp hoạt động của các bé đã cho thấy sự điều chỉnh theo lượng ánh sáng nhận được trong ngày. Ngoài ra, từ tuần thứ 4 trở đi, nhịp này cũng đã có liên quan đến nếp sinh hoạt ban ngày của mẹ. Một nghiên cứu khác ở các bé 6 đến 12 tuần tuổi cho thấy: những bé ngủ phần lớn hơn vào ban đêm thường nhận được nhiều ánh sáng hơn vào đầu giờ chiều. Điều đó chưa chứng minh được quan hệ nhân quả, nhưng là một tín hiệu đáng khích lệ. Những ngày sáng rõ, sinh động và những đêm tối, yên ắng chính là “ngôn ngữ” mà đồng hồ sinh học của bé hiểu được.

Nếu bé sinh non, quá trình này thường cần thêm thời gian. Trong một nghiên cứu, nhịp melatonin ở những em bé sinh sớm trung bình khoảng 7 tuần xuất hiện muộn hơn khoảng 9 tuần so với bé đủ tháng. Vì vậy, hãy dựa vào tuổi hiệu chỉnh, tức là thời gian tính từ ngày dự sinh.

Một số em bé lúc đầu bắt nhịp theo đúng hướng ngược lại. Ban ngày bé ngủ dài và sâu – trên xe đẩy, trong vòng tay, hay khi ông bà đến chơi. Đến tối, bé lại tỉnh táo, chẳng hạn khoảng từ 23 giờ đến 3 giờ sáng là lúc thức nhất. Đây không phải tính cách, cũng không phải do bạn chăm con sai, mà là hệ quả của một đồng hồ sinh học còn chưa tự chạy ổn định. Khi nó dần hoàn thiện, tình trạng này thường tự lắng xuống – nhiều bé vào khoảng tuần thứ 8.

Không thể bấm nút để chấm dứt chuyện đảo ngày đêm, nhưng có thể rút ngắn nó một cách nhẹ nhàng. “Đòn bẩy” quan trọng nhất trong những tuần đầu là các cữ bú. Cho đến khi bé lấy lại cân nặng lúc sinh và tăng cân tốt – thường là sau khoảng 10 đến 14 ngày – khuyến nghị là ban ngày, chậm nhất khoảng 3 giờ tính từ lúc bắt đầu cữ bú trước, bạn nên cho bé bú lại và nếu cần thì đánh thức bé thật nhẹ nhàng. 4 giờ là giới hạn tối đa, không phải mốc tham chiếu. Làm vậy sẽ giúp nhiều cữ bú và thời gian thức chuyển sang ban ngày hơn, để ban đêm không phải “gánh” quá nhiều.

Cách đánh thức nhẹ nhàng thường là: mở túi ngủ, thay tã sạch, nói vài câu, bế bé ở tư thế thẳng người hoặc vuốt nhẹ bàn chân. Đôi khi phải thử 2–3 lần. Mục tiêu không phải là giữ bé thức lâu, mà là giúp ban ngày có thêm vài cữ bú.

Điều không giúp ích là cố giữ bé thức ban ngày để đêm bé buồn ngủ hơn. Em bé quá mệt thường còn khó ngủ hơn, kể cả vào ban đêm. Vì vậy, nguyên tắc là: đánh thức để bú thì được, còn cố giữ bé thức quá sức thì không.

Lý do dễ gặp nhất khiến trẻ sơ sinh thức giấc ban đêm là đói. Lúc đầu dạ dày bé chỉ chứa được rất ít: ngày đầu, mỗi cữ thường chỉ khoảng 2–10 ml, đến khoảng ngày thứ 3–4 mới lên khoảng 30–60 ml. Điều này cũng đúng với bú bình – hãy nhìn theo dấu hiệu no của bé, đừng chỉ nhìn vạch chia trên bình. Ngoài ra, sữa mẹ được tiêu hóa nhanh hơn sữa công thức bú bình. Vì vậy, trong tháng đầu, bé bú mẹ thường bú mỗi 1,5–3 giờ, còn bé bú bình thường mỗi 2–4 giờ – đều tính từ lúc bắt đầu một cữ đến lúc bắt đầu cữ kế tiếp, và chỉ là mốc tham khảo chứ không phải thời khóa biểu cứng nhắc. Tổng cộng thường là 8–12 cữ trong 24 giờ, và dĩ nhiên sẽ có vài cữ rơi vào ban đêm.

Vì thế, các cữ bú đêm ở độ tuổi này không phải là một “vấn đề” bạn cần giải quyết, mà là một phần bình thường của quá trình phát triển. Đến khoảng tháng thứ 6, việc bé thức dậy ban đêm ít nhất một lần để bú vẫn là điều bình thường; với nhiều bé, đặc biệt là bé bú mẹ, tình trạng này còn kéo dài hơn rõ rệt. Thậm chí trong những ngày đầu còn ngược lại: cho đến khi bé lấy lại cân nặng lúc sinh, bé không nên ở quá khoảng 4 giờ vào ban đêm mà không có cữ bú. Nếu bé không tự thức dậy, bạn hãy đánh thức con thật nhẹ nhàng.

Nhiều em bé còn bú đặc biệt dày vào buổi tối và nửa đầu đêm, đôi khi gần như cách mỗi giờ một lần. Kiểu bú chùm này là bình thường và không phải dấu hiệu cho thấy sữa của bạn không đủ. Muốn biết bé có bú đủ không, hãy nhìn vào những dấu hiệu khác: từ khoảng ngày thứ 5 trở đi có ít nhất 6 tã ướt mỗi ngày và bé tăng cân tốt. Những giai đoạn bé đòi bú nhiều hơn hẳn bình thường trong 2–3 ngày, đôi khi đến 1 tuần, cũng là điều bình thường. Nhiều người gọi đó là “đợt tăng trưởng”. Tuy vậy, không có một lịch cố định nào cho chuyện này, dù một số danh sách trên mạng có thể khiến bạn nghĩ như vậy.

Mỗi cữ bú đêm sẽ nhẹ nhàng hơn nếu bạn phản ứng sớm. Cơn đói thường xuất hiện trước cả khi bé khóc: bé tóp tép miệng, liếm môi, thè lưỡi, quay đầu tìm ti và liên tục đưa tay lên miệng. Khóc thường là dấu hiệu đói muộn. Nếu bé đã khóc quá dữ, con thường sẽ kích động đến mức bú không còn hiệu quả nữa.

Khi bú, em bé thường nuốt theo một ít không khí. Có bé tự đẩy hơi ra rất dễ, có bé lại cần được hỗ trợ. Không có quy tắc cố định rằng nên ợ hơi trong hay sau cữ bú thì tốt hơn, và thường chỉ cần vài phút là đủ. Có 3 tư thế hay được áp dụng:

• Tựa lên vai: cằm bé đặt trên vai bạn, một tay đỡ đầu và cổ, tay kia vuốt hoặc vỗ nhẹ lưng. Với một số bé, đi lại chậm rãi trong lúc này sẽ giúp dễ ợ hơn.

• Ngồi trên đùi bạn: bé ngồi thẳng, mặt quay ra ngoài. Một tay đỡ ngực và cằm bé, không đè vào cổ, tay kia xoa lưng.

• Nằm sấp ngang trên đùi: bé nằm vắt ngang qua đùi bạn, bạn đỡ cằm và vuốt lưng cho con.

Nếu bé có dấu hiệu đầy hơi – khóc, ưỡn lưng, co chân lên, nắm chặt tay – thì những vòng xoa nhẹ trên lưng hoặc cử động đạp xe chậm với hai chân có thể giúp ích. Nhiều bé cũng dịu lại khi được nằm sấp lúc thức trên cẳng tay bạn hoặc trên đùi bạn, trong khi bạn vuốt lưng cho con. Đây chỉ là tư thế dành cho lúc bé đang thức và ở trong tay bạn, tuyệt đối không phải tư thế ngủ.

Việc bé trớ ra một ít sữa sau khi bú là khá thường gặp ở trẻ nhỏ. Tình trạng này thường bắt đầu trước tuần thứ 8 và cải thiện dần trong năm đầu đời. Có thể giúp bé bằng cách giữ con ở tư thế tương đối thẳng khi bú, cho ợ hơi giữa cữ, và bế bé thẳng người thêm một lúc sau khi bú xong. Nhưng khi ngủ, bé vẫn phải nằm ngửa trên mặt phẳng. Kê cao đầu giường, gối nêm hay ghế/đệm nằm dốc cho bé không giúp giảm trớ và cũng không an toàn cho giấc ngủ.

Rồi cũng có kiểu khóc mà dường như không có nguyên nhân rõ ràng. Trong những tuần đầu, trẻ sơ sinh thường khóc 1 đến 4 giờ mỗi ngày, thường nhiều nhất vào cuối buổi chiều và buổi tối. Lượng khóc thường tăng dần đến khoảng tuần thứ 6 rồi giảm xuống. Đến tháng thứ 3–4, ở đa số bé, tình trạng này giảm đi rõ rệt. Nếu bé khóc hơn 3 giờ mỗi ngày, trên hơn 3 ngày mỗi tuần, và kéo dài hơn 3 tuần, các chuyên gia gọi đó là khóc quá mức. Điều này không phải do cha mẹ làm sai. Thường nguyên nhân là em bé bị quá tải bởi các kích thích xung quanh và khó đi vào giấc ngủ.

Lúc đó, thứ thường giúp ích lại là bớt đi thay vì thêm vào: một căn phòng yên tĩnh, ánh sáng dịu, cơ thể của bạn, những nhịp đưa đều, đi lại chậm rãi, ngân nga khẽ, mút ti mẹ hoặc ngậm ti giả. Nếu bạn cho con bú mẹ, tốt nhất hãy đợi đến khi việc bú mẹ đã vào guồng rồi mới dùng ti giả, thường là sau 3–4 tuần. Cuống cuồng thử hết mẹo này đến mẹo khác thường chỉ khiến nhiều bé bồn chồn hơn. Địu bế cũng có thể giúp: trong một nghiên cứu, những em bé được bế thêm nhiều có mức khóc giảm rõ ở tuần thứ 6, đặc biệt là vào buổi tối. Tuy vậy, ở những bé vốn đã khóc rất nhiều, một nghiên cứu sau đó lại không thấy hiệu quả này. Nghĩa là bế bé không có hại, nhưng cũng không phải phép màu.

Nếu bạn nhận ra mình sắp hết kiên nhẫn, đó không phải là thất bại, mà là dấu hiệu bạn cần nghỉ một chút. Hãy đặt bé nằm ngửa an toàn trong giường, ra khỏi phòng vài phút để hít thở, hoặc giao bé cho người khác. Tuyệt đối không bao giờ lắc em bé. Lắc có thể gây chấn thương cực kỳ nghiêm trọng, thậm chí gây tử vong. Hãy tìm hỗ trợ ngay khi bạn thấy mình quá tải, đừng đợi đến khi tiếng khóc đã đáp ứng tiêu chuẩn khóc quá mức: tại phòng khám nhi hoặc bệnh viện nhi, hoặc gọi tổng đài 111 (Tổng đài quốc gia bảo vệ trẻ em, 24/7, miễn phí, cũng tư vấn cho cha mẹ).

Nghe có vẻ nghịch lý, nhưng đó là chuyện rất thường gặp với trẻ sơ sinh: một em bé thức quá lâu không phải sẽ ngủ tốt hơn, mà thường còn khó vào giấc hơn. Và trẻ sơ sinh chỉ thức được những quãng ngắn. Lúc đầu thường là 35 đến 75 phút, đã tính cả thời gian bú và thay tã. Khoảng 2 tháng tuổi thường là 60 đến 90 phút, đến 3,5 tháng là khoảng 75 đến 140 phút. Những “cửa sổ thức” này là kinh nghiệm thực tế, không phải hướng dẫn y khoa chính thức. Hãy xem đó là mốc tham khảo, còn phần còn lại bé sẽ tự cho bạn biết: quay mặt đi, nhìn đờ đẫn, ngáp, nhíu trán, nắm chặt tay, cáu kỉnh hoặc tìm bạn để được ôm ấp.

Ngoài độ dài, điều quan trọng còn là trong khoảng thức ấy có gì diễn ra. Với một em bé mà ánh sáng và âm thanh mới chỉ cách đây ít lâu còn đến rất mờ nhạt qua bụng mẹ, thì một ngày bình thường thôi cũng đã đầy ắp cảm giác: tiếng nói, khuôn mặt, mùi hương, bàn tay, chuyển động. Sau một buổi chiều đông khách, một vòng dạo qua con phố mua sắm đông đúc hay một buổi họp mặt gia đình, đôi khi buổi tối sẽ đặc biệt khó yên hơn. Điều đó không có nghĩa là cả nhà phải ở lì trong nhà. Nhưng sẽ hữu ích nếu bạn “chia liều” một chút cho ngày của bé:

• Hãy xếp lịch khách đến chơi vào buổi sáng thay vì cuối buổi chiều.

• Đừng để bé chuyền tay từ người này sang người khác khi con đã bắt đầu quấy. Lúc đó, một người quen thuộc và một không gian yên tĩnh là đủ.

• Hãy chừa ra một giờ thật yên trước buổi tối: ánh sáng dịu, ít hoạt động, nhiều tiếp xúc cơ thể.

• Ngay khi thấy những dấu hiệu buồn ngủ đầu tiên, hãy cho bé ngủ giấc tiếp theo sớm một chút thay vì để muộn quá.

Có những em bé ban ngày ngủ hàng giờ trên tay người lớn, nhưng đặt xuống giường riêng thì 20 phút sau đã tỉnh. Đây không phải là “làm mình làm mẩy”. Trẻ sơ sinh hoàn toàn phụ thuộc vào việc luôn có ai đó ở bên để giữ ấm, cho bú và dỗ dành khi con lên tiếng. Bạn không thể chiều hư một em bé nhỏ đến vậy bằng sự quan tâm. Ngược lại, những em bé được đáp lại tiếng gọi nhanh chóng trong những tháng đầu thường khóc ít hơn về tổng thể.

Với ban đêm, điều đó có nghĩa là: trong năm đầu đời, bé ngủ an toàn nhất trong giường riêng đặt trong phòng ngủ của bố mẹ. “Giường riêng” ở đây có thể là nôi, cũi, hoặc cũi nối giường được gắn chắc chắn, không có khe hở với giường người lớn. Nhờ vậy, bạn đủ gần để nghe thấy và đến với con nhanh chóng, nhưng bé vẫn có chỗ ngủ riêng an toàn của mình. Nhiều bé dễ dịu lại hơn nếu sau khi đặt xuống, bạn vẫn để tay trên bụng bé thêm một lát hoặc khe khẽ ngân nga.

Ban ngày, bạn có thể cho bé gần gũi bao nhiêu tùy hai mẹ con (hay hai bố con) thấy thoải mái: bế, ôm ấp, da kề da. Nếu dùng địu hoặc khăn quấn, hãy đảm bảo mặt bé luôn nhìn thấy được, mũi và miệng thông thoáng, đầu không chìm trong vải. Cằm bé không tì vào ngực – phải cách ít nhất một bề ngang ngón tay – và bé được giữ cao, áp sát vào người bạn đến mức bạn có thể cúi hôn đầu con. Nếu bé ngủ quên trên ngực bạn, bạn phải luôn thức. Khi thấy mình bắt đầu gà gật, hãy đặt bé vào giường của con.

Vậy làm sao để cho bé biết khi nào là ban ngày? Không phải bằng một lịch trình nghiêm ngặt, mà bằng nhiều tín hiệu nhỏ lặp lại mỗi ngày:

• Đánh dấu buổi sáng. Hãy chọn một mốc bắt đầu ngày tương đối cố định, chẳng hạn từ 6 giờ đến 8 giờ. Cữ bú trong khoảng này sẽ trở thành cữ đầu tiên của ngày: mở rèm, bật đèn, thay đồ ngủ ra và mặc đồ ban ngày, kèm một câu vui vẻ như “Chào buổi sáng”. Bé chưa hiểu lời, nhưng con cảm nhận được rằng mỗi ngày, vào một thời điểm gần giống nhau, có điều gì đó thay đổi.

• Nạp ánh sáng ban ngày. Hãy ngồi cùng bé cạnh cửa sổ, để các khoảng bé thức diễn ra trong căn phòng sáng nhất, đưa con đi dạo – tốt nhất vào sáng sớm hoặc cuối chiều, khi trời đã dịu nắng, tránh giờ nắng gắt buổi trưa và đầu giờ chiều. Khi ở ngoài trời: luôn ở trong bóng râm. Trong năm đầu đời, em bé không nên ở dưới nắng gắt trực tiếp. Đừng phủ khăn kín xe đẩy để che nắng, vì nhiệt sẽ tích lại bên trong – ô che nắng hoặc mái che thoáng khí sẽ tốt hơn.

• Ngủ ngày trong không gian sáng. Giấc ngủ ngắn có thể diễn ra ngay trong phòng khách, dưới ánh sáng ban ngày và giữa những âm thanh sinh hoạt bình thường. Bạn không cần thì thầm, không cần kéo kín rèm, cũng không cần đi nhón chân. Chính sự tương phản này giúp bé phân biệt ngày với đêm. Dù vậy, để an toàn, bé vẫn chỉ nên ngủ nằm ngửa trên một bề mặt chắc, phẳng, như nôi, phần nôi nằm phẳng của xe đẩy hoặc giường du lịch – không phải trên sofa, gối cho con bú, tổ kén hay ghế rung.

• Lấp đầy thời gian thức bằng sự sống động. Khi bé thức và vui vẻ, hãy nói chuyện, hát, đưa mặt bạn lại gần cho con nhìn, bế con đi quanh nhà và kể xem bạn đang làm gì. Những khoảng nằm sấp ngắn khi bé đang thức và có bạn quan sát cũng là một phần trong đó. Bé không cần nhiều đâu, vì “cửa sổ thức” của trẻ sơ sinh lấp đầy rất nhanh.

• Cho bé cùng đi qua ngày của bạn. Ăn sáng, dọn dẹp, gọi điện, đi dạo: bé đều có thể ở bên bạn. Các nhà nghiên cứu thấy có dấu hiệu cho thấy ngay trong những tuần đầu, em bé cũng định hướng theo nhịp sống của người chăm sóc chính. Vì vậy, chính một ngày bình thường của bạn cũng là “người giữ nhịp”.

Không cần phải làm hoàn hảo từng điều một. Điều quan trọng là ngày và đêm phải khác nhau đủ rõ ràng để bé cảm nhận được – không phải chỉ trong một ngày, mà tuần này qua tuần khác.

Ban đêm là mặt đối lập của ban ngày: mọi thứ diễn ra đều dịu xuống. Bé vẫn có những gì con cần – sữa, thay tã nếu cần, và sự gần gũi của bạn – nhưng không có “chương trình giải trí”. Nhờ vậy, đêm này qua đêm khác, bé sẽ hiểu: ở đây không có gì để bỏ lỡ cả.

Nhiều thứ sẽ dễ hơn nếu bạn chuẩn bị cho đêm trước khi đêm bắt đầu. Hãy sắp sẵn cạnh giường một “góc ban đêm” nhỏ:

• một nguồn sáng yếu, ấm, có thể bật bằng một tay và chỉ vừa đủ để nhìn an toàn – không phải đèn trần

• tã, khăn ướt hoặc khăn mặt, tấm lót thay tã và một bộ áo liền quần để thay

• một khăn xô, cùng một cốc nước và một món ăn nhẹ cho bạn – tốt nhất đừng uống đồ nóng khi đang bế bé trên tay

• nếu bạn cho bú bình: mỗi tối chuẩn bị sẵn nước đã đun sôi mới trong bình giữ nhiệt và lượng sữa bột đã đong trong một hộp chia phần sạch, khô. Chỉ pha khi bé thực sự muốn bú: rửa tay, cho nước vào bình trước, rồi mới thêm sữa bột. Làm ngược lại sẽ khiến sữa quá đậm đặc và gây gánh nặng cho cân bằng nước của bé. Không giữ ấm sữa đã pha sẵn, cũng không để phần thừa lại cho lần sau.

Khi bé gọi bạn, ban đêm có thể diễn ra như thế này:

1. 1

   Nghe ngóng ngắn thôi. Không phải mọi tiếng khụt khịt hay cựa mình đều có nghĩa là bé đã thức – trong giấc ngủ nông, ngủ động, những điều đó là bình thường. Ý ở đây chỉ là vài giây đến 1–2 phút. Nếu âm thanh trở nên đòi hỏi hơn hoặc bé có dấu hiệu đói, hãy đến ngay trước khi con khóc quá đà.

2. 2

   Đừng bật sáng. Đèn ngủ là đủ. Hãy giảm luôn độ sáng điện thoại hoặc tốt nhất là để nó sang một bên. Ánh sáng mạnh gửi đi tín hiệu: ban ngày.

3. 3

   Cho bú thật yên tĩnh. Ít lời, giọng nhỏ, không chơi đùa. Một nụ cười thì dĩ nhiên không sao, nhưng phần “diễn lớn” với bài hát và nhăn mặt làm trò hãy để dành cho buổi sáng.

4. 4

   Ợ hơi ngắn thôi. Thường chỉ cần bế thẳng 1–2 phút là đủ.

5. 5

   Chỉ thay tã khi cần. Nếu có phân, tã quá đầy hoặc da đang hăm thì thay; còn không thì thôi. Nếu phải thay, hãy làm nhanh, dưới ánh sáng mờ, với đôi tay ấm – và dù trên giường hay bàn thay tã thì luôn phải có một tay giữ bé.

6. 6

   Đặt lại vào giường riêng. Nằm ngửa, trong túi ngủ – rồi bạn cũng nằm xuống lại.

Và nếu 2 giờ 30 sáng mà bé đã no, khô ráo, lại tỉnh như sáo thì sao? Khi đó vẫn cứ là ban đêm. Hãy ở trong phòng ngủ tối, bế con trên tay hoặc đặt vào giường rồi ngồi bên cạnh, khẽ ngân nga. Không bật tivi, không ra phòng khách sáng đèn, không chơi. Có thể bạn sẽ thấy như mình đang “lãng phí thời gian”, nhưng đó chính là thông điệp bạn muốn gửi đi. Nếu bé lại có dấu hiệu đói, hãy cho con bú. Khi mí mắt bắt đầu trĩu xuống, hãy đặt bé nằm xuống.

Và đừng quên chính bạn: nếu có hai người cùng chăm bé, hoặc có bà hay người thân phụ giúp ban đêm, hãy chia ca sao cho mỗi người đều có một quãng ngủ liền mạch dài hơn ít nhất một lần.

Với em bé, nghi thức giống như những tấm biển chỉ đường. Các hiệp hội nhi khoa khuyên nên tạo sự khác biệt có chủ đích giữa ban đêm và ban ngày, vì qua những nghi thức lặp lại, bé có thể nhận ra đã đến giờ ngủ. Bạn có thể bắt đầu điều này ngay từ những tuần đầu. Trong một khảo sát ở cha mẹ của những em bé rất nhỏ từ 1 đến 15 tuần tuổi, những bé có nghi thức buổi tối ngủ ban đêm thành quãng dài hơn và thời gian thức đêm ngắn hơn. Cha mẹ của các bé này cũng ít bị gián đoạn giấc ngủ hơn. Điều đó không chứng minh rằng chỉ riêng nghi thức tạo nên khác biệt, nhưng đủ để cho thấy rất đáng thử.

Chưa cần một giờ cố định. Trong những tuần đầu, nhiều bé vẫn chưa có giờ đi ngủ rõ ràng. Vì vậy, hãy gắn nghi thức này vào một thời điểm vốn dĩ tối nào cũng lặp lại, chẳng hạn cữ bú cuối cùng trước khi bạn đi ngủ. Sau vài tuần, khi dần lộ ra thời điểm buổi tối mà bé tự nhiên thấy buồn ngủ, bạn chuyển nghi thức sang lúc đó.

Nội dung không quan trọng bằng việc các bước diễn ra theo đúng cùng một thứ tự mỗi tối. Chỉ vài phút yên tĩnh là đủ, chẳng hạn như:

1. 1

   Hạ sáng đèn, nói nhỏ hơn, tắt tivi.

2. 2

   Thay tã sạch, mặc đồ ngủ, mặc túi ngủ.

3. 3

   Cữ bú cuối buổi tối trong không gian yên tĩnh.

4. 4

   Một câu quen thuộc hoặc bài hát ngắn lặp lại mỗi tối, chẳng hạn “Giờ là ban đêm rồi. Có bố mẹ ở đây.”

5. 5

   Đặt bé nằm xuống – nằm ngửa, vào giường riêng của con.

Không cần tắm mỗi tối: với em bé, 1–2 lần mỗi tuần là hoàn toàn đủ. Nếu bé thích nước, việc tắm vẫn có thể trở thành một phần đẹp của nghi thức, tốt nhất là khi con đang thức và không quá đói. Ai là người thực hiện nghi thức này không quá quan trọng. Nếu bạn đời, bà hay người trông trẻ làm đúng các bước theo cùng thứ tự, thông điệp vẫn vậy. Và nếu chưa thấy tác dụng ngay thì cũng là bình thường: nghi thức không phải công tắc, mà là một thói quen dần có ý nghĩa theo thời gian trong nhiều tuần.

Có thể bạn từng nghe ai đó nói em bé nhà người quen đã “ngủ xuyên đêm” từ 8 tuần. Điều đó có xảy ra, nhưng không phải thước đo. Trong những tháng đầu, không nên kỳ vọng bé sẽ ngủ xuyên đêm, và các cữ bú đêm vẫn là một phần bình thường đến khoảng tháng thứ 6. Một quãng ngủ liền mạch khoảng 6 giờ ở nhiều bé chỉ hình thành vào khoảng tháng thứ 6. Và ngay cả khi đó cũng không phải bé nào cũng vậy: trong một nghiên cứu ở Canada với gần 400 em bé, đến 6 tháng tuổi vẫn có hơn 1 trên 3 bé ban đêm chưa ngủ được liền 6 giờ, và đến 1 tuổi vẫn còn hơn 1 trên 4 bé như vậy. Điều này không cho thấy mối liên hệ rõ ràng nào với sự phát triển của các bé.

Trong những tháng đầu này, tiến bộ thường xuất hiện khá âm thầm:

• Quãng ngủ dài nhất kéo dài ra, ở nhiều bé thấy rõ từ khoảng 10 tuần.

• Phần lớn hơn của giấc ngủ chuyển dần vào ban đêm.

• Các khoảng thức ban ngày trở nên dài hơn.

• Dần dần lộ ra thời điểm buổi tối khi bé bắt đầu buồn ngủ.

Độ dài của quãng ngủ dài nhất có thể khác nhau giữa các em bé khỏe mạnh cùng tuổi tới hàng giờ, chứ không phải chỉ vài phút. Vì vậy, so sánh với em bé khác thường không nói lên nhiều điều.

Vì những thay đổi này diễn ra âm thầm qua nhiều tuần, rất dễ bỏ lỡ chúng – nhất là khi bạn đang mệt vì thức đêm. Sẽ hữu ích nếu bạn ghi lại vài ngày xem bé ngủ và bú vào lúc nào – trên giấy hoặc trong một ứng dụng như Moonsleep, nơi giấc ngủ đêm và giấc ngủ ngắn được hiển thị riêng. Khi đó bạn sẽ nhìn thấy rất rõ rằng mọi thứ đang dịch chuyển, kể cả khi đêm qua không cho bạn cảm giác như thế.

Ngoài ra, hãy chờ đợi những đợt lên xuống thay vì một đường thẳng tiến đều. Một ngày nhiều khách, hoặc một giai đoạn bé muốn bú nhiều hơn, có thể làm xáo trộn vài đêm. Điều đó không có nghĩa là mọi cố gắng trước đó đều vô ích. Và cho đến khi các đêm dần vào nề nếp, bạn hoàn toàn có thể làm mọi thứ dễ cho mình nhất có thể: nằm xuống nghỉ bất cứ khi nào có cơ hội, nhận sự giúp đỡ, và để những việc không quan trọng lại sau.