It-tarbija tat-twelid ma torqodx billejl

Sa minn ġol-ġuf, madwar mis-36 ġimgħa tat-tqala, tarbija tibda taqleb bejn irqad, ħolm u qawmien. Is-sinjali jekk barra huwiex jum jew lejl taslilha hemmhekk l-aktar mingħandek: l-ormon tal-irqad melatonin, li ġismek jipproduċi billejl, jgħaddi lilha wkoll permezz tal-plaċenta. L-arloġġ intern fil-moħħ tagħha, ċentru żgħir ħafna li jmexxi r-ritmi ta’ kuljum tal-ġisem, ikun diġà ffurmat qabel it-twelid. Imma waħdu għadu ma jaħdimx.

Mat-twelid, dak il-passaġġ jieqaf, u f’daqqa waħda r-ritmu jibda jitmexxa l-aktar mill-ġuħ. Fl-ewwel ġimgħat it-tarbija tiegħek torqod b’kollox madwar 14 sa 18-il siegħa fuq 24 siegħa – imma f’perjodi qosra ta’ madwar nofs siegħa sa tliet sigħat, mifruxa mal-jum u l-lejl. Bejn wieħed u ieħor tqum għax trid tixrob, kemm jekk hemm xemx kif ukoll jekk hemm qamar. Għat-tarbija tiegħek, is-2 ta’ filgħodu huma sempliċement il-ħin tal-ikla li jmiss.

Anke l-melatonin li jagħmlek għajjiena filgħaxija, it-tarbija tiegħek għadha ma tipproduċihx hi stess skont ritmu ta’ jum u lejl. Ir-riċerkaturi sabu li fi trabi mwielda fit-terminu, qabel id-9 sa t-12-il ġimgħa tal-ħajja kważi ma kienx hemm sinjali ta’ ritmu bħal dan. Ritmi oħra ta’ kuljum, bħall-bidla bejn irqad u qawmien u ormoni oħra, ġeneralment jibdew jidhru b’mod aktar ċar biss wara t-tieni xahar. Bħala direzzjoni ġenerali: minn madwar 4 sa 6 ġimgħat l-irqad jibda jsir aktar regolari. Minn madwar 8 sa 12-il ġimgħa, il-jum u l-lejl jibdew jidhru aktar distinti, u l-melatonin tagħha stess jibda jaħdem. Minn madwar 10 ġimgħat, l-itwal medda ta’ rqad f’ħafna trabi tibda titwal b’mod li jinħass, u bejn 3 u 6 xhur il-mudell ta’ jum u lejl jissaħħaħ. Għalhekk id-dlam għat-tarbija tiegħek għadu m’għandux l-istess effett li għandu fuqek.

Dan ifisser li sa dak iż-żmien trid sempliċement tistenna? Le. L-arloġġ intern jitgħallem mis-sinjali, u l-aktar wieħed qawwi hu d-dawl. Fi studju fuq trabi bejn 4 u 12-il ġimgħa, ir-ritmu tal-attività tagħhom sa 12-il ġimgħa beda jsegwi b’mod ċar id-dawl li kienu jieħdu matul il-jum. Indipendentement minn dan, sa mir-raba’ ġimgħa kien diġà marbut mar-rutina ta’ kuljum ta’ ommijiethom. Studju ieħor fuq trabi ta’ 6 sa 12-il ġimgħa sab li dawk li kienu jqiegħdu parti akbar mill-irqad tagħhom billejl kienu ħadu aktar dawl kmieni waranofsinhar. Dan mhux prova ta’ kawża u effett, imma hu sinjal inkoraġġanti. Ġranet mimlijin dawl u ħajja, u ljieli mudlama u kwieti huma l-lingwa li jifhem l-arloġġ intern tat-tarbija tiegħek.

Jekk it-tarbija tiegħek twieldet qabel iż-żmien, ġeneralment ikollha bżonn ftit aktar ħin. Fi studju, ir-ritmu tal-melatonin fi trabi li kienu twieldu bħala medja madwar 7 ġimgħat qabel iż-żmien beda madwar 9 ġimgħat aktar tard minn fi trabi mwielda fit-terminu. Għalhekk, aħjar tirreferi għall-età kkoreġuta, jiġifieri ż-żmien li għadda mid-data mistennija tat-twelid.

Xi trabi fil-bidu jaqbdu r-ritmu eżatt bil-maqlub. Binhar jorqdu fit-tul u fil-fond – fil-pram, fuq idejk, waqt żjara għand in-nanniet. Filgħaxija jifthu għajnejhom, u pereżempju bejn il-11 u t-3 ikollhom l-aktar ħin qawwi tagħhom. Dan mhuwiex karattru u lanqas żball fit-trobbija, imma riżultat ta’ arloġġ intern li għadu ma jaħdimx waħdu. Fil-biċċa l-kbira tal-każijiet dan jgħaddi hekk kif jimmatura – ħafna drabi lejn it-tmien ġimgħa.

Ma tistax itemm din il-ħawda bejn il-jum u l-lejl b’buttuna, imma tista’ tqassarha bil-mod. Fl-ewwel ġimgħat, l-aktar ħaġa importanti huma l-ikliet. Sakemm it-tarbija tiegħek terġa’ tilħaq il-piż tat-twelid u tkun qed tiżdied tajjeb – ġeneralment wara madwar 10 sa 14-il jum – ir-rakkomandazzjoni hi li binhar toffrilha terda’ mill-ġdid sa mhux aktar tard minn madwar 3 sigħat mill-bidu tal-aħħar ikla, u jekk hemm bżonn tqajjimha b’mod ġentili. 4 sigħat huma l-limitu massimu, mhux punt ta’ riferiment. B’dan il-mod, aktar ikliet u aktar ħinijiet ta’ qawmien jiċċaqalqu lejn il-jum, u l-lejl ikollu jġorr inqas minnhom.

Tqajjimha bil-mod ħafna drabi jaħdem hekk: tiftaħ is-sleeping bag, tbiddlilha l-ħarqa, tgħidilha ftit kliem, iżżommha wieqfa jew tmissilha saqajha. Xi drabi jkollok bżonn tipprova darbtejn jew tlieta. L-għan mhux li żżommha mqajma għal ħin twil, imma li l-jum jieħu ftit ikliet aktar.

Dak li ma jgħinx hu li żżomm lit-tarbija tiegħek mqajma apposta binhar biex billejl tkun aktar għajjiena. Trabi għajjenin iżżejjed ħafna drabi saħansitra jsibuha aktar diffiċli biex jorqdu, anke billejl. Għalhekk ir-regola hi: iva tqajjimha biex tixrob, le ma żżommhiex mqajma lil hinn minn kemm tiflaħ.

L-aktar raġuni ovvja għaliex tarbija tat-twelid tqum billejl hi l-ġuħ. L-istonku tagħha fil-bidu jilqa’ biss ftit: fl-ewwel jum ħafna drabi madwar 2–10 ml kull ikla, u biss lejn it-tielet jew ir-raba’ jum madwar 30–60 ml. Dan jgħodd ukoll għall-flixkun – segwi s-sinjali ta’ xaba’ tat-tarbija tiegħek, mhux l-iskala. Barra minn hekk, il-ħalib tas-sider jiġi diġerit aktar malajr mill-ħalib għat-trabi mill-flixkun. Għalhekk trabi li jreddgħu fl-ewwel xahar normalment jixorbu kull 1½ sa 3 sigħat, filwaqt li trabi tal-flixkun normalment kull 2 sa 4 sigħat – dejjem ikkalkulati mill-bidu ta’ ikla sal-bidu ta’ dik ta’ wara, u bħala gwida, mhux skeda. B’kollox normalment ikunu 8 sa 12-il ikla f’24 siegħa, u xi wħud minnhom bilfors jaqgħu billejl.

Għalhekk l-ikliet tal-lejl f’din l-età mhumiex problema li trid issolvi, imma parti mill-pjan. Sa madwar is-sitt xahar huwa normali li t-tarbija tiegħek tqum billejl mill-inqas darba biex tixrob, u f’ħafna trabi, speċjalment dawk li jreddgħu, dan idum ferm aktar. Fl-ewwel jiem anzi jgħodd il-kontra: sakemm it-tarbija tiegħek terġa’ tilħaq il-piż tat-twelid, m’għandhiex tgħaddi aktar minn madwar 4 sigħat billejl mingħajr ikla. Jekk ma tqumx waħedha, tqajjimha bil-mod.

Ħafna trabi jixorbu wkoll ħafna aktar ta’ spiss filgħaxija u fl-ewwel nofs tal-lejl, xi drabi kważi kull siegħa waħda wara l-oħra. Dan li jissejjaħ cluster feeding hu normali u mhux sinjal li l-ħalib tiegħek mhux biżżejjed. Jekk it-tarbija tiegħek qed tieħu biżżejjed, tinduna minn affarijiet oħra: mill-inqas 6 ħrieqi mxarrbin kuljum minn madwar il-ħames jum tal-ħajja ’l quddiem, u li tkun qed tiżdied tajjeb. Anke perjodi fejn it-tarbija tiegħek għal jumejn jew tlett ijiem, xi drabi sa ġimgħa, tkun trid tixrob ferm aktar mis-soltu huma normali. Ħafna drabi jissejħu growth spurts. Imma kalendarju fiss għal dan ma jeżistix, anke jekk xi listi jagħtu x’jifhem li hemm wieħed.

Kull ikla tal-lejl issir eħfef jekk tirreaġixxi kmieni. Il-ġuħ ġeneralment jibgħat sinjali qabel tibki t-tarbija: tagħmel ħoss ta’ tberbil, tilgħaq xofftejha, toħroġ ilsienha, iddawwar rasha qed tfittex u terġa’ tieħu idejha lejn ħalqha. Il-biki hu aktar sinjal tard tal-ġuħ. Jekk it-tarbija tiegħek tkun diġà bkiet ħafna u nħakmet, spiss tkun imqanqla wisq biex tixrob sew.

Waqt li tixrob, it-tarbija tiegħek ħafna drabi tibla’ magħha ftit arja. Xi trabi joħorġuha mingħajr diffikultà, oħrajn ikollhom bżonn l-għajnuna. Jekk burp jaqbilx aħjar waqt l-ikla jew wara, m’hemmx regola waħda, u ġeneralment ftit minuti jkunu biżżejjed. Tliet pożizzjonijiet li jaħdmu tajjeb huma dawn:

• Fuq l-ispalla: il-geddum tat-tarbija tiegħek jitqiegħed fuq l-ispalla tiegħek, id waħda ssostni r-ras u l-għonq, u bl-oħra tgħaddilha jew taptpilha daharha bil-mod. Xi trabi jgħinhom jekk waqt dan timxi bil-mod.

• Bilqiegħda fuq ħoġrok: it-tarbija tiegħek toqgħod dritta, b’wiċċha ’l bogħod minnek. B’id waħda ssostni s-sider u l-geddum, mingħajr ma tagħfas l-għonq, u bl-oħra togħrok id-dahar.

• Miġbuda fuq żaqqha fuq irkopptejk: it-tarbija tiegħek tkun mimduda travers fuq ħoġrok, int issostnilha l-geddum u tgħaddilha fuq daharha.

Jekk it-tarbija tiegħek turi sinjali ta’ arja fiż-żaqq – tibki, timbotta daharha lura, tiġbed saqajha ’l fuq, tagħlaq idejha – jistgħu jgħinu ċrieki ħfief fuq daharha jew movimenti bil-mod ta’ “rota” bis-saqajn tagħha. Ħafna trabi jikkalmaw ukoll jekk waqt li jkunu mqajmin jitqiegħdu fuq żaqqhom fuq driegħek jew fuq irkopptejk u int tgħaddilhom daharhom. Din hi espliċitament pożizzjoni għal mumenti ta’ qawmien f’idejk, qatt pożizzjoni għall-irqad.

Li wara li tixrob toħroġ lura ftit ħalib hu komuni ħafna fi trabi żgħar. Normalment din ir-regurgitazzjoni tibda qabel it-tmien ġimgħa u titjieb matul l-ewwel sena. Jgħin jekk waqt li tixrob iżżommha kemm jista’ jkun wieqfa, tagħmel burp bejn wieħed u ieħor, u wara l-ikla tibqa’ ġġorrha wieqfa għal ftit ħin. Għall-irqad, xorta waħda trid tkun mimduda ċatta fuq daharha. saqqu jew ras imtellgħin, kuxxin f’forma ta’ feles jew siġġijiet/pożizzjonijiet inklinati ma jgħinux kontra r-regurgitazzjoni u mhumiex siguri għall-irqad.

U mbagħad hemm il-biki li jidher li m’għandux raġuni ċara. Fl-ewwel ġimgħat, trabi tat-twelid ħafna drabi jibku minn siegħa sa 4 sigħat kuljum, u l-aktar fil-aħħar ta’ waranofsinhar u filgħaxija. Dan tipikament jiżdied sa madwar is-sitt ġimgħa u mbagħad jerġa’ jonqos. Sat-tielet jew ir-raba’ xahar, fil-biċċa l-kbira tat-trabi jonqos b’mod ċar. Jekk tarbija tibki f’aktar minn 3 ijiem fil-ġimgħa għal aktar minn 3 sigħat kuljum, u dan għal aktar minn 3 ġimgħat, l-esperti jitkellmu fuq biki eċċessiv. Dan m’għandu x’jaqsam xejn ma’ mġiba ħażina tal-ġenituri. Ħafna drabi warajh ikun hemm tarbija mgħarrqa b’ħafna stimuli u li ssibha diffiċli biex torqod.

Dak li spiss jgħin allura hu inqas u mhux aktar: kamra kwieta u mdallma, ġismek, tbandil regolari jew mixi bil-mod, tħanżin bil-kwiet, terda’ mis-sider jew minn pacifier. Jekk qed tredda’, l-aħjar tistenna bil-pacifier sakemm it-treddigħ ikun miexi sew, ġeneralment wara 3 sa 4 ġimgħat. Li tipprova b’għaġla trick wara l-ieħor spiss jagħmel ħafna trabi saħansitra aktar imħawdin. Anke li ġġorrha jista’ jgħin: fi studju, trabi li nġarrew ħafna żejda bkew ferm inqas sa 6 ġimgħat, speċjalment filgħaxija. F’trabi li kienu diġà jibku ħafna ħafna, studju aktar tard madankollu ma weriex dan l-effett. Għalhekk li ġġorrha ma jagħmilx ħsara, imma mhuwiex soluzzjoni maġika.

Jekk tinduna li l-paċenzja tiegħek qed tispiċċa, dan mhux falliment, imma sinjal li għandek bżonn pawsa. Poġġi lit-tarbija tiegħek b’mod sigur fuq daharha fis-sodda tagħha, oħroġ għal ftit minuti mill-kamra u ħu nifs, jew agħtiha lil xi ħadd ieħor. Qatt m’għandek theżżeż lit-tarbija tiegħek. It-tħeżżiż jista’ jikkawża ġrieħi serji ħafna u jista’ saħansitra joqtol. Fittex appoġġ malli tħossok mgħobbi/mgħobbija, mhux biss meta l-biki jilħaq il-kriterji ta’ biki eċċessiv: mill-pedjatra jew mill-Well Baby Clinic, jew mis-Supportline 179 (mingħajr ħlas, 24 siegħa) jew mil-linja ta’ kriżi tar-Richmond Foundation fuq 1770, inkluż billejl.

Jidher paradossali, imma hi parti mill-ħajja ta’ kuljum ma’ tarbija tat-twelid: tarbija li tkun ilha mqajma wisq ma torqodx aħjar, imma spiss issibha aktar diffiċli biex torqod. U trabi tat-twelid jistgħu jibqgħu mqajmin biss għal żmien qasir kull darba. Fil-bidu ġeneralment ikun madwar 35 sa 75 minuta, bit-treddigħ u t-tibdil tal-ħarqa inklużi. Madwar xahrejn normalment ikun 60 sa 90 minuta, u f’3 xhur u nofs madwar 75 sa 140 minuta. Dawn il-“wake windows” huma stimi mill-prattika, mhux linja gwida medika. Ħudhom bħala direzzjoni ġenerali; il-bqija jurik it-tarbija tiegħek: iddawwar ħarsitha ’l bogħod, tħares vojta, tgħemi, tikmix il-forehead, tagħlaq idejha, tgerger jew tfittex il-qrubija tiegħek.

Minbarra t-tul, jgħodd ukoll x’jiġri matul dan il-ħin ta’ qawmien. Għal tarbija li sa ftit ilu d-dawl u l-ħsejjes kienu jaslulha biss imrażżna, anke jum kompletament normali hu mimli stimuli: vuċijiet, uċuħ, irwejjaħ, idejn, moviment. Wara waranofsinhar b’ħafna viżti, dawra fi triq tax-xiri mimlija nies jew festa tal-familja, xi kultant jiġi filgħaxija perjodu partikolarment imħawwad. Dan ma jfissirx li trid tibqa’ d-dar. Imma jgħin jekk id-doża tal-jum tkun ftit ikkontrollata:

• Aħjar tqiegħed iż-żjarat filgħodu milli tard waranofsinhar.

• Tħallihiex tgħaddi minn driegħ għal ieħor jekk tkun diġà qed tgerger. Persuna familjari u kamra kwieta jkunu biżżejjed.

• Qabel il-lejl ippjana siegħa kwieta: dawl baxx, ftit affarijiet għaddejjin, ħafna kuntatt tal-ġisem.

• Aħjar torqodha ftit kmieni milli tard wisq għar-raqda li jmiss, hekk kif tara l-ewwel sinjali ta’ għeja.

Xi trabi jorqdu għal sigħat sħaħ fuq idejk binhar, imma fis-sodda tagħhom stess jqumu wara 20 minuta. Dan mhux għax qed jagħmlu kapriċċ. Tarbija tat-twelid tiddependi totalment minn xi ħadd li jsaħħanha, jitmagħha u jfarraġha meta ssejjaħ. Ma tistax tħassar tarbija daqshekk żgħira billi tagħtiha attenzjoni. Anzi: trabi li s-sejħiet tagħhom fl-ewwel xhur jitwieġbu malajr ġeneralment jibku inqas b’kollox.

Għall-lejl, dan ifisser: matul l-ewwel sena, it-tarbija tiegħek torqod bl-aktar mod sigur fis-sodda tagħha stess fil-kamra tagħkom. Bħala sodda tagħha stess jgħoddu bassinet, benniena u saqqu għat-trabi, kif ukoll sodda żgħira mwaħħla sew u mingħajr vojt mas-sodda tal-ġenituri. B’hekk tkun qrib biżżejjed biex tismagħha u tkun malajr ħdejha, u fl-istess ħin xorta jkollha l-post tagħha sigur. Ħafna trabi jikkalmaw aktar faċilment jekk wara li tqegħedhom isfel iżżomm idek għal mument fuq żaqqhom jew tħanżen bil-kwiet.

Binhar tista’ tagħti kemm tridu t-tnejn qrubija: ġġorrha, tgħannaqha, ġilda ma’ ġilda. F’carrier jew f’sling oqgħod attent li wiċċ it-tarbija tiegħek jibqa’ viżibbli, l-imnieħer u l-ħalq ikunu ħielsa, u rasha ma tinżelx ġewwa d-drapp. Il-geddum ma għandux ikun imwaħħal mas-sider – għandu jkun hemm mill-inqas wisa’ ta’ subgħajk bejniethom – u trid tkun għolja u qrib tiegħek biżżejjed biex tkun tista’ tbewsilha rasha. Jekk torqod fuq sidrek, ibqa’ mqajjem. Jekk tinduna li int stess qed torqod, poġġiha fis-sodda tagħha.

Kif, mela, turilha lit-tarbija tiegħek meta jkun jum? Mhux bi pjan strett, imma b’ħafna sinjali żgħar li jerġgħu jirrepetu ruħhom kuljum:

• Immarka l-bidu tal-għodu. Agħżel bejn wieħed u ieħor meta jibda l-jum, pereżempju bejn is-6 u t-8 ta’ filgħodu. L-ikla f’dan il-ħin issir l-ewwel waħda tal-jum: iftaħ il-purtieri, ixgħel id-dawl, neħħi l-ħwejjeġ tal-irqad u libbes il-ħwejjeġ tal-jum, u għidilha “Bonġu” b’ton ferrieħi. It-tarbija tiegħek għadha ma tifhimx il-kliem, imma tesperjenza li kuljum, bejn wieħed u ieħor fl-istess ħin, xi ħaġa tinbidel.

• Ħa tieħu dawl naturali. Oqgħod mat-tarbija tiegħek ħdejn tieqa, qattgħu l-ħinijiet ta’ qawmien fl-aktar kamra mdawwla, mur mixja – l-aħjar filgħodu kmieni jew filgħaxija, mhux f’nofsinhar fis-sajf meta s-sħana tkun l-aktar qawwija. Barra jgħodd: fid-dell. Trabi fl-ewwel sena m’għandhomx ikunu fix-xemx qawwija diretta. Tgħattix il-pram b’drapp għal dan il-għan, għax taħtu tinġabar is-sħana – umbrella jew canopy tax-xemx li jħalli l-arja ddur huma aħjar.

• Irqad binhar fid-dawl. In-naps jistgħu jsiru fil-living room, bid-dawl tal-jum u bil-ħsejjes normali ta’ kuljum. M’hemmx għalfejn tfaqqa’ fil-whisper, tagħlaq il-persjani jew timxi fuq ponot subgħajk. Propju dan il-kuntrast jgħin lit-tarbija tiegħek tiddistingwi bejn il-jum u l-lejl. Xorta waħda torqod b’mod sigur biss fuq daharha u fuq wiċċ sod u ċatt, pereżempju f’bassinet, fil-carrycot tal-pram jew f’travel cot – mhux fuq is-sufan, fuq kuxxin tat-treddigħ, f’babynest jew f’siġġu li jheżżeż.

• Imla l-ħinijiet ta’ qawmien bil-ħajja. Jekk it-tarbija tiegħek tkun mqajma u kuntenta, kellimha, għannilha, urilha wiċċek mill-qrib, ġorrha mad-dar u għidilha x’qed tagħmel. Parti minn dan huma wkoll mumenti qosra fuq żaqqha, waqt li tkun mqajma u taħt is-superviżjoni tiegħek. Ma għandhiex bżonn ħafna ħin għal dan, għax il-ħin ta’ qawmien fit-trabi tat-twelid jimtela malajr.

• Daħħal lit-tarbija tiegħek fil-jum tiegħek. Kolazzjon, ftit irranġar, telefonata, mixja: it-tarbija tiegħek tista’ tkun miegħek. Ir-riċerkaturi jaraw sinjali li t-trabi sa mill-ewwel ġimgħat jibdew jorjentaw ruħhom ukoll mar-ritmu tal-persuni ta’ rabta tagħhom. Għalhekk il-ġurnata normali tiegħek hi wkoll ritmu li jmexxiha.

Ebda wieħed minn dawn il-punti ma jrid ikun perfett. L-importanti hu li l-jum u l-lejl ikunu jinħassu differenti għat-tarbija tiegħek – mhux f’ġurnata waħda, imma ġimgħa wara ġimgħa.

Il-lejl hu l-oppost tal-jum: dak kollu li jiġri, jiġri b’mod imrażżan. It-tarbija tiegħek tieħu dak li għandha bżonn – ħalib, ħarqa nadifa jekk hemm bżonn, u l-qrubija tiegħek – imma mhux programm ta’ divertiment. Hekk, lejl wara lejl, titgħallem: hawn m’hemm xejn x’titlef.

Ħafna affarijiet isiru aktar faċli jekk tipprepara l-lejl qabel ma jibda. Ħejji ħdejn is-sodda stazzjon żgħir tal-lejl:

• dawl dgħajjef u sħun li tista’ tqabbad b’id waħda u li jkun biżżejjed biss biex tara b’mod sigur – mhux dawl tas-saqaf

• ħrieqi, wipes imxarrbin jew flanella, saqqu jew tappit għall-bdil, u body nadif biex tbiddel

• drapp għar-regurgitazzjoni kif ukoll tazza ilma u snack żgħir għalik – aħjar ma tixrobx xorb jaħraq waqt li t-tarbija tkun f’idejk

• jekk tagħti l-flixkun: kull filgħaxija ilma mgħolli frisk f’thermos u l-ammont tal-powder imkejjel f’kontenitur nadif u niexef għal porzjon wieħed. Ħallat biss meta t-tarbija tiegħek tkun trid tixrob: aħsel idejk, l-ewwel poġġi l-ammont ta’ ilma fil-flixkun, imbagħad żid il-powder. Jekk tagħmel bil-kontra, il-ħalib isir ikkonċentrat wisq, u dan jgħabbi l-bilanċ tal-ilma tat-tarbija tiegħek. La żżomm ħalib lest sħun u lanqas iżżomm il-fdal għal aktar tard.

Meta t-tarbija tiegħek issejjaħ, il-lejl jista’ jgħaddi hekk:

1. 1

   Isma’ għal ftit. Mhux kull tagħnih jew ċaqliqa tfisser li t-tarbija tiegħek qamet – fl-irqad ħafif u attiv, it-tnejn huma normali. Qed nitkellmu fuq ftit sekondi sa minuta jew tnejn. Jekk il-ħsejjes isiru aktar insistenti jew turi sinjali ta’ ġuħ, mur minnufih ħdejha qabel ma tibda tibki b’mod qawwi.

2. 2

   Ħalli d-dawl mitfi. In-night light huwa biżżejjed. Naqqas ukoll il-luminożità tal-mobile jew aħjar ħallih għal kollox. Dawl qawwi jgħid: jum.

3. 3

   Għalf kalm. Ftit kliem, vuċi baxxa, ebda logħob. Tbissem tista’ żgur, imma l-programm il-kbir bil-kanzunetti u l-facċati żommu għall-għodu.

4. 4

   Burp qasir. Ġeneralment minuta jew tnejn wieqfa jkunu biżżejjed.

5. 5

   Ibdel il-ħarqa biss jekk hemm bżonn. Jekk hemm ippurgar, ħarqa mimlija ħafna jew ġilda irritata iva, inkella aħjar le. U jekk tbiddilha, agħmel dan malajr, fid-dlam ħafif u b’idejk sħan – u kemm fuq is-sodda kif ukoll fuq il-changing mat dejjem żomm id waħda fuq it-tarbija tiegħek.

6. 6

   Lura fis-sodda tagħha stess. Fuq daharha, fis-sleeping bag – u int erġa’ mtedd ukoll.

U jekk it-tarbija tiegħek fis-2:30 tkun xebgħet, niexfa u beraħ għal kollox? Xorta jibqa’ lejl. Ibqa’ fil-kamra mudlama, żommha f’idejk jew poġġiha fis-sodda tagħha u ibqa’ ħdejha, tħanżen bil-kwiet. Ebda televiżjoni, ebda dawl tal-living room, ebda logħob. Jista’ jidher qisu ħin mitluf, imma hu proprju l-messaġġ li trid jasal. Jekk terġa’ turi ġuħ, offrilha tixrob. Meta tebda ttoqqolha l-għajn, poġġiha.

U ftakar fik ukoll: jekk intom tnejn, aqsmu l-iljieli b’tali mod li kull wieħed minnkom ikollu tal-anqas medda waħda itwal ta’ rqad bla waqfien.

Ir-ritwali għat-tarbija huma bħal tabelli tat-triq. Is-soċjetajiet tal-pedjatrija jagħtu parir li l-lejl jinħoloq b’mod konxju differenti mill-jum, għax minn ritwali li jerġgħu jiġu tista’ tarbija tagħraf li wasal il-ħin tal-irqad. Tista’ tibda b’dan diġà fl-ewwel ġimgħat. Fi stħarriġ ma’ ġenituri ta’ trabi żgħar ħafna bejn ġimgħa u 15-il ġimgħa, trabi b’ritwal ta’ filgħaxija raqdu billejl f’perjodi itwal u qattgħu inqas ħin imqajmin billejl. Il-ġenituri tagħhom ukoll kellhom irqad inqas interrott. Dan ma jippruvax li r-ritwal waħdu jagħmel id-differenza, imma jagħti raġuni tajba biex tipprovah sempliċement.

Għal dan għad m’hemmx bżonn ħin fiss. Fl-ewwel ġimgħat ħafna trabi għadhom ma jkollhomx ħin ċar għall-irqad. Għalhekk rabat ir-ritwal ma’ mument li xorta jirrepeti ruħu kull filgħaxija, pereżempju mal-aħħar ikla qabel ma tmur torqod int. Meta wara xi ġimgħat tibda tidher waħedha l-ħin meta t-tarbija tiegħek tgħejja filgħaxija, iċċaqlaq ir-ritwal għal dak il-mument.

Aktar mill-kontenut, importanti li l-passi jiġu kull filgħaxija fl-istess ordni. Ftit minuti kwieti huma biżżejjed, pereżempju hekk:

1. 1

   Ixxammad id-dawl, naqqas il-vuċijiet, itfi t-televiżjoni.

2. 2

   Ħarqa nadifa, piġama, sleeping bag.

3. 3

   L-aħħar ikla tal-lejl f’ambjent kalm.

4. 4

   L-istess frażi kull darba jew kanzunetta qasira, bħal “Issa lejl. Jien hawn.”

5. 5

   Poġġiha torqod – fuq daharha, fis-sodda tagħha stess.

Il-banju m’hemmx għalfejn isir kull filgħaxija: darba jew darbtejn fil-ġimgħa huma biżżejjed għal trabi. Jekk it-tarbija tiegħek tieħu gost bl-ilma, banju xorta jista’ jsir parti sabiħa mir-ritwal, l-aħjar meta tkun mqajma u mhux bil-ġuħ. Min jieħu ħsieb ir-ritwal mhuwiex l-aktar importanti. Jekk is-sieħeb/sieħba, in-nanna jew babysitter jagħmlu l-istess passi fl-istess ordni, il-messaġġ jibqa’ l-istess. U jekk ma jaħdimx minnufih, dan hu normali: ritwal mhuwiex swiċċ, imma drawwa li tieħu t-tifsira tagħha tul ġimgħat.

Forsi smajt li t-tarbija ta’ xi nies li taf kienet “raqditha lejl sħiħ” ta’ 8 ġimgħat. Jiġri, imma mhuwiex kejl għal kulħadd. Fl-ewwel xhur m’għandekx tistenna rqad sħiħ billejl, u l-ikliet tal-lejl jibqgħu normali sa madwar is-sitt xahar. Medda kontinwa ta’ rqad ta’ madwar 6 sigħat f’ħafna trabi tifforma biss sas-sitt xahar tal-ħajja. U anke dakinhar mhux f’kulħadd: fi studju Kanadiż fuq kważi 400 tarbija, b’6 xhur aktar minn waħda minn kull tlieta kienu għadhom ma jorqdux 6 sigħat sħaħ billejl, u b’sena aktar minn waħda minn kull erbgħa. Dan ma deherx li kien marbut mal-iżvilupp tagħhom.

Fl-ewwel xhur, il-progress aktarx jidher b’mod kwiet:

• L-itwal medda ta’ rqad titwal, f’ħafna trabi b’mod li jinħass minn madwar 10 ġimgħat.

• Parti akbar mill-irqad tiċċaqlaq lejn il-lejl.

• Il-perjodi ta’ qawmien binhar isiru itwal.

• Bil-mod il-mod jibda jidher meta t-tarbija tiegħek tgħejja filgħaxija.

Kemm iddum l-itwal medda ta’ rqad tvarja bejn trabi b’saħħithom tal-istess età b’sigħat, mhux b’minuti. Għalhekk il-paraguni ma’ trabi oħra ftit jgħidu.

Minħabba li dawn il-bidliet jidħlu bil-mod fuq ġimgħat, faċli ma tindunax bihom, speċjalment meta tkun għajjien billejl. Jgħin jekk għal xi jiem tikteb meta t-tarbija tiegħek torqod u tixrob – fuq karta jew f’app bħal Moonsleep, li turi separatament l-irqad tal-lejl u n-naps. Hekk tara bil-provi quddiem għajnejk li xi ħaġa qed tinbidel, anke jekk il-lejl li għadda ma ħassejtx hekk.

Stenna wkoll mewġ u mhux linja dritta. Jum b’ħafna viżti jew fażi fejn it-tarbija tiegħek tkun trid tixrob aktar jistgħu jħawdu ftit iljieli. Dan ma jfissirx li kollox mar għalxejn. U sakemm iljielek jibdew jintegraw, int tista’ tagħmilha faċli kemm jista’ jkun għalik: timtedd meta jkun possibbli, taċċetta l-għajnuna, u tħalli dak li mhux importanti għal aktar tard.