Pjan tal-irqad tat-tarbija skont l-età

Tieqa ta’ qawmien — imsejħa wkoll ħin jew fażi mqajma — hija l-ħin minn meta t-tarbija tqum sa meta terġa’ torqod, inklużi t-tmigħ u t-tibdil tal-ħarqa. Tispiċċa meta t-tarbija tiegħek terġa’ tkun rieqda. Ma’ kull minuta mqajma jiżdied il-bżonn tal-irqad. F’neonat dan spiss ikun diġà tant għoli wara 35 sa 75 minuta li jerġa’ jkollu bżonn l-irqad. Malli tikber, dawn it-twieqi jtulu.

Onestament: it-twieqi ta’ qawmien huma valuri bbażati fuq l-esperjenza fil-prattika, mhux linja gwida medika. Għalhekk il-firxiet huma apposta wesgħin, u l-valuri għal xhur individwali fit-tabelli t’hawn taħt huma kkalkulati b’mod uniformi bejn il-linji gwida tal-etajiet ta’ qabel u ta’ wara. Il-bqija tan-numri huma bbażati fuq rakkomandazzjonijiet tal-WHO, tal-awtoritajiet tas-saħħa, ta’ soċjetajiet tal-pedjatrija u tal-akkademja Amerikana tal-pedjatrija, kif ukoll fuq studji dwar l-irqad (aġġornat sa Settembru 2026). In-numri kollha huma firxiet għall-orjentazzjoni, mhux regoli.

Żewġ għajnuniet għall-qari: “irqad ta’ billejl” ifisser dak kollu li t-tarbija tiegħek torqod bejn filgħaxija u filgħodu, miżjud kollu flimkien — b’ikliet u perjodi mqajmin bejniethom, mhux f’daqqa waħda. U peress li l-irqad totali, ta’ nhar u ta’ billejl ġejjin minn kejl differenti, il-massimi tagħhom ma jseħħux kollha fl-istess ħin.

Hekk jinbena r-ritmu tal-irqad

• Mir-4 sas-6 ġimgħa l-irqad bil-mod il-mod jibda jsir aktar regolari.

• Minn madwar 8 ġimgħat il-jum u l-lejl jibdew jidhru aktar distinti.

• Bejn 9 u 12-il ġimgħa it-tarbija tiegħek tibda tipproduċi l-ormon tal-irqad melatonin skont ir-ritmu tal-ġurnata, u l-itwal medda ta’ rqad tikber.

• Bejn 3 u 6 xhur ir-ritmu jissaħħaħ, u l-lejl isir il-ħin ewlieni tal-irqad.

• Minn madwar 8 xhur ħafna trabi jibdew jagħmlu r-rqadiet qosra tagħhom b’mod aktar affidabbli f’ħinijiet simili.

Allura l-lejl isir prevedibbli l-ewwel, u r-rqadiet qosra ta’ matul il-jum jaslu xhur wara. Jekk f’10 jew 12-il ġimgħa t-tarbija tiegħek għadha tħawwad bejn lejl u nhar, tkun f’nofs dan l-iżvilupp — mhix lura. Tista’ tgħinha bil-mod: matul il-jum dawl u ħsejjes normali tad-dar, anke waqt ir-rqadiet qosra, bil-lejl dawl imrażżan, ftit kliem u tibdil tal-ħarqa bil-kwiet.

Għalhekk fl-ewwel xhur pjan strett skont l-arloġġ spiss iġib aktar stress milli serħan. Eżempju: f’erba’ xhur, l-ewwel raqda qasira għall-ħabta tad-9:30 taqbel sew jekk it-tarbija tiegħek qamet fit-8:00. Imma jekk dakinhar qamet diġà fis-6:00, id-9:30 ikun tard wisq. It-twieqi ta’ qawmien jimxu mal-ħin ta’ filgħodu, mhux mal-arloġġ.

Ħin mqajjem, rqadiet qosra u rqad ta’ billejl mit-twelid sa 5 xhur:

• Twelid: 35–75 min. mqajma, 3–5 rqadiet qosra, lejl 8–11-il siegħa

• Xahar (ftit aktar minn 4 ġimgħat): 50–85 min. mqajma, 3–5 rqadiet qosra, lejl 9–11½-il siegħa

• 2 xhur (kważi 9 ġimgħat): 60–95 min. mqajma, 3–5 rqadiet qosra, lejl 9–11½-il siegħa

• 3 xhur (13-il ġimgħa): 70–125 min. mqajma, 3–4 rqadiet qosra, lejl 10–11½-il siegħa

• 4 xhur (ftit aktar minn 17-il ġimgħa): 85–150 min. mqajma, 3–4 rqadiet qosra, lejl 10–11½-il siegħa

• 5 xhur (kważi 22 ġimgħa): 105–165 min. mqajma, 3–4 rqadiet qosra, lejl 10–11½-il siegħa

Minn 6 sa 11-il xahar:

• 6 xhur: 2–3 sigħat mqajma, 2–3 rqadiet qosra, lejl 10½–11½-il siegħa

• 7 xhur: 2 sigħat u 10 min. sa 3 sigħat u 10 min. mqajma, 2–3 rqadiet qosra, lejl 10½–11½-il siegħa

• 8 xhur: 2 sigħat u 20 min. sa 3 sigħat u 20 min. mqajma, 2–3 rqadiet qosra, lejl 10½–11½-il siegħa

• 9 xhur: 2½–3½ sigħat mqajma, 2 rqadiet qosra, lejl 11–12-il siegħa

• 10 xhur: 2 sigħat u 40 min. sa 3 sigħat u 40 min. mqajma, 2 rqadiet qosra, lejl 11–12-il siegħa

• 11-il xahar: 2 sigħat u 50 min. sa 3 sigħat u 50 min. mqajma, 2 rqadiet qosra, lejl 11–12-il siegħa

Il-firxiet huma l-qafas, u t-tarbija tiegħek timlieh hi — aqra s-sinjali tagħha. L-għeja spiss tidher hekk:

• Iddawwar ħarsitha ’l bogħod jew tħares vojt b’għajnejn wieqfa u tleqqin.

• Tewweb; trabi akbar jibdew jogħrku għajnejhom.

• Il-movimenti jsiru aktar bil-mod u inqas ikkoordinati, u l-interess fil-logħob jonqos.

• Tibda tniffes u tfittex qrubitek. Xi trabi jkemmxu ġbinhom, jiftħu għajnejhom beraħ u jagħlqu ponnijiethom bħallikieku qed jippruvaw iżommu ruħhom mqajmin.

Il-ġuħ fil-bidu jidher kważi l-istess:

• Tfittex b’ħalqha miftuħ u ddawwar rasha lejn in-naħa.

• Tagħmel ħsejjes ta’ tbenġil, tilgħaq xofftejha jew terda’ l-ponn u s-swaba’.

• Issir irrestata u tagħmel ħsejjes ħfief ta’ tgergir.

• Il-biki huwa sinjal tard: tarbija tibki tkun aktar diffiċli biex titma’ u biex tikkalma.

Għalhekk fl-ewwel ġimgħat: jekk tkun fid-dubju, l-ewwel offri s-sider jew il-flixkun. It-tmigħ skont il-bżonn dejjem jiġi qabel it-tieqa ta’ qawmien.

Fl-ewwel ġimgħat in-neonat tiegħek jorqod ħafna, imma f’porzjonijiet żgħar mifruxa mal-24 siegħa kollha. Bejniethom irid jixrob, anke billejl: neonati mreddgħin mis-sider normalment jixorbu 8 sa 12-il darba f’24 siegħa, u filgħaxija spiss f’serje qrib xulxin. Dan it-treddigħ f’għadd ta’ drabi qrib xulxin huwa normali u mhuwiex sinjal ta’ nuqqas ta’ ħalib. Fil-bidu t-tarbija tiegħek tibqa’ mqajma biss għal ftit ħin — tmigħ, tibdil tal-ħarqa u ftit tgħanniq jimlew malajr tieqa bħal din, u ma jkollhiex bżonn aktar.

Sakemm terġa’ tilħaq il-piż tat-twelid tagħha, ġeneralment wara 10 sa 14-il jum, m’għandhiex tgħaddi aktar minn madwar erba’ sigħat mingħajr ikla. Il-kalkolu jsir mill-bidu ta’ ikla sal-bidu ta’ dik li jmiss. L-erba’ sigħat huma limitu massimu għal waqfa waħda itwal, mhux skeda ta’ tmigħ. Jekk it-tarbija tiegħek torqod aktar fit-tul, iqajjimha bil-mod:

1. 1

   Stenna sakemm tkun f’irqad ħafif: l-għajnejn jiċċaqalqu taħt il-papri, tagħmel tnemnim żgħir jew tbenġil.

2. 2

   Daħħalha bil-mod fil-jum: dawl ftit aktar qawwi, iftaħ is-sleeping bag, neżżagħha sakemm tibqa’ bil-body, ħarqa nadifa.

3. 3

   Kellimha: żommha dritta, għaddi idejk fuq daharha u taħt saqajha jew poġġiha ġilda ma’ ġilda.

4. 4

   Offri s-sider jew il-flixkun. Jekk terġa’ torqod waqt li tkun qed tixrob, agħfas is-sider b’mod ġentili b’idejk kollha jew biddel in-naħa.

5. 5

   Jekk minkejja kollox tibqa’ torqod ħafna u bilkemm tixrob, jew taqbeż diversi ikliet rieqda, fittex attenzjoni medika minnufih — matul il-ġurnata għand it-tabib tat-tfal, filgħaxija u fi tmiem il-ġimgħa mur direttament fid-Dipartiment tal-Emerġenza tal-Isptar Mater Dei. Jekk lanqas tista’ tqajjimha jew tidher bla saħħa, ċempel 112.

U la tistagħġibx jekk waqt l-irqad tagħmel tnemnim, tgerger jew tieħu n-nifs b’mod irregolari. Madwar nofs l-irqad tagħha f’din l-età jkun irqad attiv, u pawżi fin-nifs ta’ 5 sa 10 sekondi huma normali. Jekk pawża ddum aktar minn 10 sekondi, għamilha tiġi vvalutata minnufih minn tabib. Jekk iddum aktar minn 20 sekonda jew il-ġilda ssir blu, ċempel 112 — aktar dettall fil-kaxxa “Oqgħod attent/a”.

Il-linji gwida għal 0–8 ġimgħat:

• Irqad totali: 14–18-il siegħa fl-ewwel 4 ġimgħat, wara 14–17-il siegħa

• Irqad ta’ billejl: 8–11½-il siegħa, miżjud kollu flimkien, b’diversi ikliet

• Irqad ta’ nhar: 5–8 sigħat

• Rqadiet qosra: 3–5, minn 20 min. sa 4 sigħat — fil-bidu massimu 4 sigħat mill-bidu tal-aħħar ikla

• Ħin mqajjem: 35–75 min. wara t-twelid, 60–90 min. sa 8 ġimgħat

• Ħin tal-irqad: għadu mhux fiss — ir-ritmu għadu qed jinbena

Bejn 2 u 3 xhur, jiġifieri bejn id-9 u t-13-il ġimgħa, dejjem aktar irqad jiċċaqlaq lejn il-lejl u l-jum jibda jieħu forma. F’ebda fażi l-itwal medda ta’ rqad ma tikber daqs kemm tikber bejn l-ewwel u r-raba’ xahar: f’studju minn New Zealand b’75 tarbija, madwar nofshom f’3 xhur raqdu għall-ewwel darba minn nofsillejl sal-5:00, mingħajr ma l-ġenituri kellhom jintervjenu. Forsi xi darba anke int tqum waħdek għax ikun kollox kwiet. Meded twal issa huma normali — u m’għandekx għalfejn tqajjimha jekk reġgħet laħqet il-piż tat-twelid, qed tieħu l-piż tajjeb u l-isptar jew il-klinika tat-tabib tat-tfal ma tawhiex pjan ta’ qawmien speċjali.

Billejl normalment għadha tixrob darba jew darbtejn, xi trabi tliet darbiet, xi oħrajn xejn. Jekk tqum, f’din l-età ġeneralment ikun hemm il-ġuħ warajh. Kemm iddum raqda qasira għadu kważi impossibbli tbassru — kollox bejn għoxrin minuta u bosta sigħat jista’ jiġri. Dan mhux żball fir-rutina tiegħek — hekk ikun l-irqad tat-trabi f’din l-età.

Jekk it-tarbija tiegħek tibqa’ mqajma sal-22:00 filgħaxija, dan mhux stramb b’10 jew 12-il ġimgħa: ir-ritmu tal-melatonin li jġib l-għeja filgħaxija għadu biss qed jibda jinbena. Ma tistax iġġiegħelha tħoss l-għeja ta’ filgħaxija, imma tista’ tipprepara: dawl naturali filgħodu, dawl imrażżan u kwiet filgħaxija, u l-istess ritwal qasir kull filgħaxija. Minn madwar erba’ xhur ’il quddiem, imbagħad jibda jagħmel sens ħin approssimattiv tal-irqad.

Ħafna trabi jibku aktar tard waranofsinhar u filgħaxija — l-aktar madwar is-6 ġimgħa, u ferm inqas sa 3 jew 4 xhur. Jekk mit-18:00 ’il quddiem it-tarbija tiegħek trid tixrob il-ħin kollu u tibki qabel torqod, spiss jingħaqdu ġuħ, għeja u wisq stimoli. Jekk tibki aktar minn tliet sigħat kuljum, f’aktar minn tlett ijiem fil-ġimgħa u għal aktar minn tliet ġimgħat, kellem lill-pedjatra jew lill-Well Baby Clinic.

Ritwal qasir ta’ filgħaxija ta’ madwar nofs siegħa issa jsir l-ewwel ankra. Tibdiex skont l-arloġġ, imma meta t-tieqa tal-aħħar qawmien tal-jum tkun riesqa lejn tmiemha u t-tarbija tiegħek tidher għajjiena:

1. 1

   Naqqas id-dawl, itfi l-għaġla u l-iskrins.

2. 2

   Ħarqa nadifa, body jew piġama, sleeping bag.

3. 3

   Treddigħ jew flixkun f’kamra kwieta u b’dawl imrażżan.

4. 4

   Kanzunetta waħda jew l-istess kliem kalm kull filgħaxija.

5. 5

   Fis-sodda tagħha stess, fuq daharha.

Jekk it-tarbija tiegħek torqod diġà waqt li tkun qed tixrob, f’din l-età dan hu tajjeb. Fi stħarriġ, ritwali stabbli ta’ filgħaxija anke ma’ trabi ta’ bejn ġimgħa u 15-il ġimgħa kienu marbuta ma’ meded itwal ta’ rqad ta’ billejl. Dejjem simili, qatt perfetti.

Il-linji gwida għal 2–3 xhur (id-9 sat-13-il ġimgħa):

• Irqad totali: 14–17-il siegħa

• Irqad ta’ billejl: 9–11½-il siegħa, miżjud kollu flimkien, normalment b’1–2 ikliet

• Irqad ta’ nhar: 5–8 sigħat

• Rqadiet qosra: 3–5, it-tul għadu jinbidel ħafna

• Ħin mqajjem: f’8 ġimgħat 60–90 min., f’10 ġimgħat 65–105 min., f’12-il ġimgħa 70–120 min.

• Ħin tal-irqad: għadu flessibbli — minn madwar 4 xhur ’il quddiem jagħmel sens ħin approssimattiv

Bejn 3 u 6 xhur, jiġifieri bejn l-14 u s-26 ġimgħa, il-lejl isir il-blokka ewlenija u l-akbar tal-irqad. F’xi punt matul dawn ix-xhur normalment tisparixxi r-raba’ raqda qasira: it-twieqi ta’ qawmien ikunu tant twalu li erba’ rqadiet qosra ma jibqgħux jidħlu fil-jum, u l-aħħar waħda tard waranofsinhar tibda tmexxi l-lejl dejjem aktar lura.

Ħafna ġenituri jesperjenzaw iljieli aktar imqallba madwar ir-raba’ xahar u mbagħad jisimgħu bil-“regressjoni tal-4 xhur”. Tnaqqis li jolqot lit-trabi kollha ma ġiex ippruvat xjentifikament — bħala medja, fl-ewwel erba’ xhur l-irqad saħansitra jitjieb. Dak li tassew jinbidel huwa l-bini tal-irqad: ikun qed jimmatura. Dan jista’ jkun kemxejn imħabbat għal ġimgħa sa tliet ġimgħat u xorta jkun pass ’il quddiem.

Minn madwar erba’ xhur ’il quddiem tista’ tibda tipprattika li tqiegħed lit-tarbija tiegħek fis-sodda meta tkun għajjiena iżda għadha mqajma — bħala opportunità, mhux obbligu. Xi trabi issa jorqdu sitt sigħat f’daqqa, ħafna oħrajn għadhom le. Qabbel lit-tarbija tiegħek magħha nnifisha ta’ xi ġimgħat ilu, mhux mat-tifel jew tifla tal-grupp tal-logħob.

Il-linji gwida għal 3–6 xhur (l-14 sas-26 ġimgħa):

• Irqad totali: 13–16-il siegħa f’3 xhur, minn 4 xhur ’il quddiem 12–16-il siegħa

• Irqad ta’ billejl: 10–11½-il siegħa, billejl normalment għadha ikla waħda

• Irqad ta’ nhar: 3–4 sigħat

• Rqadiet qosra: 3–4, it-tranżizzjoni minn 4 għal 3 spiss tiġi f’dan iż-żmien

• Ħin mqajjem: f’3 xhur 70–125 min., f’4 xhur 85–150 min., f’5 xhur 105–165 min., f’6 xhur 2–3 sigħat

• Ħin tal-irqad: minn madwar 4 xhur spiss bejn it-18:00 u d-19:30

Bejn 6 u 9 xhur, għal ħafna trabi tispiċċa t-tielet raqda qasira: minn tlieta jsiru tnejn. Dan normalment juri ruħu hekk: l-aħħar raqda tard waranofsinhar ma tibqax tirnexxi, jew timbotta l-lejl ferm aktar tard. Ġranet ta’ tranżizzjoni b’xi drabi tliet rqadiet u xi drabi tnejn huma normali. F’jiem b’raqda waħda inqas, il-lejl jista’ jibda aktar kmieni.

Billejl jaf jerġa’ jkun hemm aktar tħarbit. Madwar id-disa’ xahar, il-proporzjon ta’ trabi li jqumu aktar minn darbtejn billejl ikun partikolarment għoli — fi studju Taljan kien ftit aktar minn tarbija waħda minn kull erbgħa. Xi drabi dan jiġi flimkien ma’ movimenti ġodda, bħal meta tibda tqum weħidha għal wieqfa. Normalment jikkalma fi żmien ġimgħa sa tliet ġimgħat.

Meta t-tarbija tiegħek issir aktar mobbli, anke s-sodda trid aġġornament:

• Niżżel il-madum tas-saqqu aktar ’l isfel qabel ma tkun tista’ toqgħod bilqiegħda — tant baxx li ma tkunx tista’ titla’ jew tinġibed fuq il-grada.

• Mobile fuq is-sodda jrid jitneħħa malli tibda ttella’ ruħha fuq idejha u rkubbtejha, u sa mhux aktar tard minn 5 xhur.

• Żomm il-kejbils, pereżempju tal-baby monitor, mill-inqas metru ’l bogħod mis-sodda.

Il-linji gwida għal 6–9 xhur:

• Irqad totali: 12–16-il siegħa

• Irqad ta’ billejl: 10½–11½-il siegħa, xi trabi għadhom jixorbu billejl

• Irqad ta’ nhar: 2½–3½ sigħat

• Rqadiet qosra: 2–3, spiss issa tispiċċa t-tielet

• Ħin mqajjem: f’6 xhur 2–3 sigħat, f’9 xhur 2½–3½ sigħat

• Ħin tal-irqad: spiss bejn it-18:00 u d-19:30

Bejn 9 u 12-il xahar, żewġ rqadiet qosra huma n-normal, u l-jum jibda jieħu forma affidabbli li tista’ ddaħħal fiha appuntament u ikliet.

Madwar l-ewwel għeluq snin xi trabi f’daqqa waħda jirrifjutaw waħda mir-rqadiet qosra. Ħafna drabi dan ikun biss fażi ta’ ġimgħa sa tliet ġimgħat u għadu mhux it-tmiem tagħha. Agħtiha ftit żmien qabel ma tibdel il-jum kollu. F’jiem b’raqda waħda biss, siegħa kwieta ta’ tgħanniq, qari jew mixja tista’ tieħu post il-waqfa — u billi l-aħħar tieqa ta’ qawmien imbagħad issir twila ħafna, il-lejl jista’ jibda aktar kmieni.

Il-linji gwida għal 9–12-il xahar:

• Irqad totali: 12–15-il siegħa

• Irqad ta’ billejl: 11–12-il siegħa

• Irqad ta’ nhar: 2–3 sigħat

• Rqadiet qosra: 2

• Ħin mqajjem: f’9 xhur 2½–3½ sigħat, f’12-il xahar 3–4 sigħat

• Ħin tal-irqad: spiss bejn it-18:00 u d-19:30

F’12–18-il xahar, it-tibdil il-kbir matul il-jum jiġri hawn: normalment bejn l-14 u t-18-il xahar, u f’xi tfal sa 24 xahar biss, żewġ rqadiet qosra jsiru raqda waħda ta’ nofsinhar. Kif tinduna li wasal iż-żmien: għal ġimgħa jew tnejn it-tifel/tifla tiegħek jibqa’ jirrifjuta waħda miż-żewġ rqadiet, jieħu fit-tul biex jorqod, jew it-tieni raqda tmexxi l-lejl b’mod ċar lura. Ġranet ta’ tranżizzjoni b’xi drabi raqda waħda u xi drabi tnejn huma normali, u r-raqda ta’ nofsinhar li tibqa’ normalment titwal.

Magħha taqbeż ukoll it-tieqa ta’ qawmien: bi tnejn rqadiet, tifel/tifla ftit qabel il-bidla jiflaħ tajjeb tliet sigħat sa kważi erbgħa; b’raqda ta’ nofsinhar waħda biss isiru 5 sa 5½ sigħat. Mhux kull jum ilaħħaq ma’ din il-qabża bl-istess mod.

Jekk it-tifel/tifla tiegħek jibda nursery jew child care issa, din il-bidla spiss tiġi fl-istess żmien tal-adattament. Staqsi x’inhuma l-ħinijiet tal-irqad fil-post u ibni l-ġurnata mir-raqda ta’ nofsinhar: jekk tispiċċa fis-14:00, il-ħin tal-irqad ikun b’5 sa 5½ sigħat mqajmin bejn id-19:00 u d-19:30. Jekk kienet iqsar jew ma seħħitx, il-lejl jista’ jibda aktar kmieni. Ritmu simili fi tmiem il-ġimgħa jgħin ukoll. U fi żminijiet ta’ bidla bħal dawn, it-tifel/tifla tiegħek spiss ikollu bżonn aktar qrubija, anke billejl.

Il-linji gwida għal 12–18-il xahar:

• Irqad totali: 11–14-il siegħa

• Irqad ta’ billejl: 11–12-il siegħa

• Irqad ta’ nhar: 1½–2½ sigħat

• Rqadiet qosra: 2, normalment bejn l-14 u t-18-il xahar jibqa’ 1 biss

• Ħin mqajjem: f’12-il xahar 3–4 sigħat, b’raqda waħda biss 5–5½ sigħat

• Ħin tal-irqad: spiss bejn it-18:00 u l-20:00

Bejn 18 u 24 xahar, fil-biċċa l-kbira tat-tfal tkun stabbiliet ruħha raqda waħda ta’ nofsinhar — u tkun biżżejjed għall-jum. Kważi ebda tifel jew tifla ma jieqaf għalkollox minnha qabel it-tieni għeluq snin — anke jekk xi kultant f’nofsinhar jirreżistiha b’vuċi għolja. Il-firxa wiesgħa ta’ 4 sa 5½ sigħat mqajmin f’18-il xahar tinkludi tfal li għadhom jagħmlu żewġ rqadiet qosra. B’raqda waħda ta’ nofsinhar biss, aktarx ikunu 5 sa 5½ sigħat.

Madwar 18-il xahar ħafna familji jgħaddu minn fażi instabbli: it-tifel/tifla tiegħek irid jiddeċiedi aktar hu/hi, is-separazzjonijiet isiru aktar diffiċli, u forsi qed joħorġu s-snien. Dan mhuwiex pass lura, iżda żvilupp, u ġeneralment idum ġimgħa sa erba’ ġimgħat. Żomm mar-ritwal ta’ filgħaxija — bħalissa jagħti ħafna sigurtà. L-aħjar li tgħaddi għas-sodda l-kbira meta t-tifel/tifla tiegħek ikun twil/twila madwar 89 ċentimetru jew il-grada tas-sodda tasallu biss sa sidiru — inkella jista’ jitla’ ’l barra u jaqa’.

Il-linji gwida għal 18–24 xahar:

• Irqad totali: 11–14-il siegħa

• Irqad ta’ billejl: 11–12-il siegħa

• Irqad ta’ nhar: 1½–2 sigħat

• Rqadiet qosra: 1 raqda ta’ nofsinhar

• Ħin mqajjem: f’18-il xahar 4–5½ sigħat, b’raqda waħda 5–5½ sigħat, f’sentejn 5–6 sigħat

• Ħin tal-irqad: spiss bejn it-18:00 u l-20:00

Sa 3 snin, madwar nofs it-tfal biss ikunu għadhom jagħmlu raqda ta’ nofsinhar. It-tifel/tifla tiegħek ikun lest biex iħalliha meta jgħaddi l-waranofsinhar kalm mingħajr irqad u xorta filgħaxija jorqod tajjeb. Jekk min-naħa l-oħra filgħaxija jkun irritat u għajjien iżżejjed, għadu għandu bżonnha. Jekk wara raqda ta’ nofsinhar jibqa’ mqajjem għal ħin twil filgħaxija, waqfa kwieta b’ktieb jew storja bil-awdjo tista’ tieħu postha — mistrieħ mingħajr obbligu li jorqod.

Il-linji gwida għal 2–3 snin:

• Irqad totali: 10–14-il siegħa

• Irqad ta’ billejl: 10½–11½-il siegħa

• Irqad ta’ nhar: 1–2 sigħat, jekk għadu jorqod

• Rqadiet qosra: 1 — u ta’ 3 snin għadha biss madwar nofshom

• Ħin mqajjem: 5–6 sigħat, u ta’ 3 snin 5–6½ sigħat

• Ħin tal-irqad: spiss bejn it-18:00 u l-20:00

It-tranżizzjonijiet tar-rqadiet qosra fil-qosor:

• Minn 4 għal 3 rqadiet qosra: normalment bejn 3 u 6 xhur, meta r-4 raqda tmexxi l-lejl lura

• Minn 3 għal 2 rqadiet qosra: normalment bejn 6 u 9 xhur, meta t-3 raqda tard ma tibqax tirnexxi

• Minn 2 għal 1 raqda qasira: normalment bejn l-14 u t-18-il xahar, f’xi tfal sa 24 xahar biss

• Mingħajr raqda ta’ nofsinhar: qabel it-2 għeluq snin kważi qatt, ta’ 3 snin għadha madwar nofshom

• F’jiem ta’ tranżizzjoni: xi kultant raqda waħda aktar, xi kultant waħda inqas — u mbagħad fis-sodda aktar kmieni filgħaxija

Il-firxiet huma wesgħin għax it-trabi huma differenti. Hekk issib pass pass it-tieqa ta’ qawmien tat-tarbija tiegħek fi ħdanhom — ġimgħa normalment tkun biżżejjed:

1. 1

   Ibda min-nofs tal-firxa. F’10 ġimgħat (65–105 min.) dan ifisser: wara madwar 85 minuta t-tarbija tiegħek għandha tkun rieqda. F’6 xhur (2–3 sigħat), wara madwar 2½ sigħat.

2. 2

   Ibda tnaqqas ir-ritmu fil-ħin. It-tieqa ta’ qawmien tispiċċa meta t-tarbija tiegħek torqod — allura l-minuti biex torqod jgħoddu wkoll. Għalhekk ibda madwar 15 sa 20 minuta qabel: naqqas id-dawl, ħarqa nadifa, sleeping bag. Eżempju ta’ 10 ġimgħat: mqajma fis-7:00, ibda tikkalmaha minn madwar it-8:05, u għall-ħabta tat-8:25 tkun rieqda.

3. 3

   Oqgħod attent/a għall-ħin biex torqod. Dan jibda mill-mument meta tassew jibda l-proċess tal-irqad: tqegħidha fis-sodda, dawl mitfi jew l-aħħar darba li tqegħidha mas-sider bil-ħsieb li torqod. Sa madwar 20 minuta huwa normali.

4. 4

   Aġġusta b’passi żgħar: taħt it-3 xhur b’5 sa 10 minuti, u wara b’madwar kwart ta’ siegħa. Iż-żewġ stampi ta’ hawn taħt juruk id-direzzjoni.

5. 5

   Ħares lejn diversi jiem. Jum wieħed waħdu jista’ jqarraq, mudell affidabbli jidher fuq ħames sa sebat ijiem. Oqgħod attent/a wkoll għall-ħin tal-jum: l-ewwel tieqa ta’ qawmien ta’ filgħodu għal ħafna trabi tkun waħda mill-iqsar.

6. 6

   It-tmigħ skont il-bżonn dejjem jiġi qabel. Jekk juri ġuħ f’nofs it-tieqa, titimgħu — il-pjan jadatta ruħu, mhux bil-kontra.

Kmieni wisq jew tard wisq? Żewġ xeni:

• Għadha mhux għajjiena biżżejjed: it-tarbija tiegħek tinsab kalma, tħares madwarha, tbaqbaq — u wara nofs siegħa għadha mqajma. Itwal it-tieqa li jmiss bi ftit.

• Għajjiena iżżejjed: it-tarbija tiegħek tibki ħafna, diffiċli tikkalmaha u tirreżisti l-irqad minkejja li tidher għajjiena. Ippjana t-tieqa li jmiss ftit iqsar.

Mit-tieqa tal-aħħar qawmien joħroġ ukoll il-ħin tal-irqad. Jekk l-aħħar raqda qasira ta’ tarbija ta’ 6 xhur tispiċċa fl-16:15, il-lejl ikun b’2 sa 3 sigħat mqajma bejn it-18:15 u d-19:15. Jiġifieri l-ħin isegwi lill-jum: min iqum fit-8:00 jista’ jorqod anke fl-20:00. Fi stħarriġ ta’ kważi 30,000 familja minn 17-il pajjiż, il-ħinijiet medji tal-irqad ta’ tfal żgħar kienu jvarjaw bejn id-19:27 u t-22:17 skont il-pajjiż, u fejn kienu jmorru jorqdu aktar tard kienu jorqdu inqas b’mod ġenerali. Mela l-aktar ħaġa importanti hi jekk il-lejl huwiex twil biżżejjed — min jorqod fid-21:00 u għandu bżonn ħdax-il siegħa ta’ lejl, ikollu bżonn sal-8:00.

Xi kultant titlef it-tieqa u t-tarbija tiegħek issir għajjiena żżejjed — jiġri lil kulħadd. F’dak il-każ jgħinu inqas stimoli u aktar kwiet, pass pass:

1. 1

   Oħroġha mill-għaġla: f’kamra kwieta, dawl imrażżan, televixin u mowbajl mitfija.

2. 2

   Agħtiha qrubija: f’dirgħajk qrib, ġilda ma’ ġilda jew fis-sling.

3. 3

   Mexxiha b’mod regolari: bandalha bil-mod f’dirgħajk, imxi bil-mod ’il fuq u ’l isfel jew oħroġ bil-pram.

4. 4

   Uża ħsejjes kostanti: tħenhin bil-kwiet, kanzunetta jew “xxx” kalm.

5. 5

   Żomm ma’ ħaġa waħda: agħti ftit minuti lil kull tentattiv ta’ kalma flok tipprova kollox bil-għaġġla. Jekk it-tarbija tiegħek tidher bil-ġuħ, offri s-sider jew il-flixkun.

Meta fl-aħħar torqod, ippjana t-tieqa ta’ qawmien li jmiss aktar lejn in-naħa t’isfel tal-firxa u ħalli l-lejl jibda ftit aktar kmieni. Tieqa mitlufa mhix żball, biss sinjal għal għada.

Tista’ t-tarbija tiegħek torqod mas-sider, bil-flixkun, fuq dirgħajk jew fis-sling? Fl-ewwel xhur: iva. Li torqod waqt it-treddigħ jew waqt li tkun qed tinġarr mhuwiex drawwa ħażina. F’din l-età t-trabi għadhom ma jistgħux jikkalmaw ruħhom waħedhom wara l-eċċitament, u l-bżonn tagħhom għall-qrubija huwa innat. Li tqiegħedha għajjiena iżda għadha mqajma fis-sodda huwa rakkomandat biss minn madwar erba’ xhur ’il quddiem minn assoċjazzjonijiet tal-pedjatrija, u anke dakinhar bħala eżerċizzju, mhux obbligu. Li tħalliha tibki ma jagħmilx parti minn dan: il-faraġ ma jħassrux.

Il-problema vera fit-3:00 ta’ billejl ħafna drabi tkun kif tqiegħedha fis-sodda. Hekk jirnexxi aktar ta’ spiss:

1. 1

   Stenna l-irqad kalm. It-trabi l-ewwel jorqdu f’irqad attiv: jagħmlu tnemnim, l-għajnejn jiċċaqalqu taħt il-papri, in-nifs ikun irregolari. Meta jieqaf it-tnemnim u n-nifs isir kalm u regolari, ikunu fi rqad aktar fond u jqumu b’inqas faċilità.

2. 2

   Ipprepara kollox minn qabel: is-sleeping bag ilbisha qabel, is-sodda vojta, id-dawl imrażżan.

3. 3

   Qiegħedha bil-mod fuq daharha, b’moviment kalm u bla skossi fis-sodda tagħha stess.

4. 4

   Ibqa’ magħha għal mument ieħor: idek fuq żaqqha jew sidirha, tħenhin bil-kwiet jew “xxx”.

5. 5

   Jekk tqum, erfgħaha, ikkalmaha u erġa’ pprova. Jew din id-darba torqod fuqek — basta int tibqa’ mqajjem/mqajma. Jekk tibda ngħaslek għajnejk, qiegħedha fis-sodda tagħha.

Tliet pjani ta’ eżempju tal-irqad għal 10 ġimgħat, 4 xhur u 6 xhur — biex jgħinuk timmaġinahom, mhux biex tiċċekkjahom wieħed wieħed. Il-ħinijiet jiċċaqalqu minn jum għall-ieħor, imma l-ispazji bejniethom jibqgħu simili.

Pjan tal-irqad għal 10 ġimgħat — onestament kemxejn imħawwad

• 7:00 tqum, tixrob, ħarqa nadifa

• 8:20–9:20 raqda qasira 1 (1 siegħa)

• 10:50–12:50 raqda qasira 2 (2 sigħat, fil-pram waqt mixja)

• 14:20–14:40 raqda qasira 3 (20 min. biss)

• 15:55–17:05 raqda qasira 4 (ftit aktar minn siegħa)

• 18:30–19:00 raqda qasira 5 (30 min., fuq dirgħajk)

• minn madwar l-20:15 ritwal ta’ filgħaxija, u għall-ħabta tal-20:35 torqod

• billejl tixrob darba jew darbtejn, għall-ħabta ta’ 0:30 u l-4:00

Tixrob wara kull qawmien u filgħaxija spiss b’intervalli qosra. Kollox ma’ kollox dan jagħti madwar 5 sigħat irqad ta’ nhar.

Jekk raqda qasira ddum biss 20 minuta: ipprova għal ftit minuti b’qrubija u tħenhin. Jekk ma terġax torqod, qum magħha u ippjana t-tieqa li jmiss aktar lejn in-naħa t’isfel — bħal hawn wara r-raqda qasira 3.

Jekk filgħaxija ma tridx torqod xejn: żomm l-aħħar siegħa kwieta u skura. Jekk b’mod regolari teħtieġ aktar minn nofs siegħa biex torqod, itwal l-aħħar tieqa ta’ qawmien bi ftit. F’din l-età, ħin tard tal-irqad huwa normali.

Pjan tal-irqad għal 4 xhur

• 7:00 tqum, tixrob

• 8:30–9:15 raqda qasira 1 (45 min.)

• 10:50–12:00 raqda qasira 2 (ftit aktar minn siegħa)

• 14:00–15:00 raqda qasira 3 (1 siegħa)

• 17:00–17:30 raqda qasira 4 (30 min., tajba barra mid-dar)

• 19:00 ritwal ta’ filgħaxija, u għall-ħabta tad-19:30 torqod

• billejl għadha tixrob darba jew darbtejn, xi trabi aktar spiss, xi oħrajn xejn

L-ewwel tieqa ta’ qawmien b’1½ siegħa hija l-iqsar, u wara jaslu sa 2 sigħat. Kollox ma’ kollox kważi 3½ sigħat irqad ta’ nhar.

Pjan tal-irqad għal 6 xhur

• 6:30 tqum, tixrob

• 8:45–9:45 raqda qasira 1 (1 siegħa)

• 12:15–13:45 raqda qasira 2 (1½ siegħa)

• 15:45–16:15 raqda qasira 3 (30 min., raqda qasira ta’ bejn wieħed u ieħor)

• 18:15 ritwal ta’ filgħaxija, u għall-ħabta tat-18:45 torqod

• billejl spiss għadha tixrob darba

Jekk tispiċċa t-tielet raqda qasira, il-lejl sempliċement jiġi ftit aktar kmieni.

Tliet pjani oħra ta’ eżempju tal-irqad, għal 9 xhur, 12-il xahar u 16-il xahar.

Pjan tal-irqad għal 9 xhur

• 6:30 tqum, tixrob, aktar tard kolazzjon

• 9:30–10:45 raqda qasira 1 (1 siegħa u 15-il minuta)

• wara ikla ta’ nofsinhar, logħob, arja friska

• 14:00–15:30 raqda qasira 2 (1½ siegħa)

• 18:30 ritwal ta’ filgħaxija, u għall-ħabta tad-19:00 torqod

• billejl spiss għadha tqum darba jew darbtejn — ħafna trabi ta’ 9 xhur, speċjalment dawk mreddgħin mis-sider, għadhom jixorbu dakinhar, u dan hu normali

Il-ħinijiet mqajmin jikbru matul il-jum minn 3 sa 3½ sigħat. Dan jagħti 2 sigħat u 45 minuta irqad ta’ nhar u madwar 11½-il siegħa ta’ lejl b’interruzzjonijiet.

Pjan tal-irqad għal 12-il xahar

• 6:45 tqum, kolazzjon

• 9:45–10:45 raqda qasira 1 (1 siegħa)

• 14:15–15:30 raqda qasira 2 (1 siegħa u 15-il minuta)

• 18:45 wara l-ikla ta’ filgħaxija taħsel is-snien, ktieb, sleeping bag

• għall-ħabta tad-19:15 torqod

It-tindif tas-snien jiġi wara l-aħħar ikla — hekk ix-xkupilja tas-snien tkun l-aħħar ħaġa li tmiss is-snien qabel il-lejl.

Pjan tal-irqad għal 16-il xahar b’raqda waħda ta’ nofsinhar

• 7:00 tqum, kolazzjon

• 11:30 ikla ta’ nofsinhar

• 12:00–14:00 raqda ta’ nofsinhar (2 sigħat)

• waranofsinhar playground u snack, 18:00 ikla ta’ filgħaxija

• 18:45 ritwal ta’ filgħaxija bit-tindif tas-snien u ktieb

• għall-ħabta tad-19:15 torqod, ftit aktar minn 5 sigħat wara r-raqda ta’ nofsinhar

Jekk it-tifel/tifla tiegħek iqum nofs siegħa qabel, il-jum kollu jiċċaqlaq miegħu. Hekk proprju għandu jkun.

Li tqum billejl huwa parti mill-irqad tat-trabi bħalma hu l-irqad innifsu. Meta jinbidlu l-fażijiet tal-irqad, it-trabi u t-tfal żgħar regolarment iqumu għal ftit, ħafna drabi diversi drabi kull lejl, u xi wħud sa anke l-età tan-nursery. Dan mhux sinjal li qed tagħmel xi ħaġa ħażina.

Fl-ewwel xhur, il-ġuħ huwa l-iktar raġuni komuni — mela jekk tkun fid-dubju, erġa’ poġġiha mas-sider jew agħtiha l-flixkun. Sa madwar 6 xhur, mill-inqas ikla waħda bil-lejl hija parti normali mill-istampa. Wara, trabi b’saħħithom li qed jikbru tajjeb spiss ma jkollhomx bżonn aktar ħalib billejl. Xorta waħda, ħafna jibqgħu jixorbu, speċjalment dawk mreddgħin mis-sider — anke fit-tieni nofs tas-sena u aktar ’il quddiem. It-tnejn huma normali. Minn madwar 10 xhur ’il quddiem, aktar rari jkun il-ġuħ wara li tqum.

U l-poriġ ta’ filgħaxija? Poriġ jew cereal flakes fil-flixkun ma jwasslux b’mod affidabbli biex torqod il-lejl kollu, imma jżidu r-riskju li t-tarbija tiegħek titħanxaq jew tieħu wisq. Il-poriġ għandu jittiekel bil-kuċċarina. Tibda l-ikel komplementari meta t-tarbija tiegħek tkun lesta għalih — mhux qabel il-bidu tal-5 xahar, u mhux aktar tard mill-bidu tas-7 xahar — mhux biex ittejjeb l-irqad.

Dak li jgħin lil ħafna familji:

• Fl-ewwel xhur, wieġeb malajr għall-biki. Il-faraġ ma jħassrux.

• Jekk it-tarbija tiegħek biss tgerger jew tgħamel ħoss ħafif, isma’ għal ftit sekondi qabel tintervjeni — ħafna drabi terġa’ torqod waħedha. Meta tibki, dan ma japplikax.

• Ftit dawl u ftit kliem, u tibdel il-ħarqa biss jekk hemm bżonn u bil-kwiet.

• L-istess kliem, l-istess kanzunetta bħal meta torqod — dak li hu familjari jikkalma.

• Mit-tieni nofs tas-sena ’l quddiem, li tqum mhux dejjem ifisser ġuħ. Xi drabi vuċik u idek ikunu biżżejjed.

Jekk it-tifel/tifla tiegħek hu marid, qed joħorġu s-snien, kellu appuntament għat-tilqim jew intom barra mid-dar, il-pjan jista’ jieqaf għal ftit jiem. F’dawk il-mumenti l-qrubija tiġi l-ewwel; wara terġgħu ssibu r-rutina tagħkom.

Jekk tagħti l-flixkun billejl, ipprepara l-ħalib tat-trabi frisk kull darba — pereżempju b’ilma mgħolli minn qabel ġo termos u trab imkejjel separatament — u itfa’ l-fdalijiet. Ħalib lest ma għandux jibqa’ siegħat f’apparat li jżommu sħun. Qatt tgħaqqad il-flixkun waħdu u qatt ma tħalli lit-tarbija tiegħek waħedha miegħu fis-sodda: tista’ titħanxaq, u t-triegħed fit-tul jagħmel ħsara lis-snien.

Jekk iljieli twal qed iterrquk għal ġimgħat sħaħ, żomm djarju tal-irqad għal madwar tliet ġimgħat — fuq il-karta jew f’app bħal Moonsleep — u ħudu miegħek għand il-klinika tat-tabib tat-tfal. Għal kull irqad ikteb:

• x’ħin raqad u x’ħin qam

• fejn u kif raqad: mas-sider, bil-flixkun, fuq id-driegħ, fis-sling, fil-pram jew fis-sodda

• ikliet, anke billejl

• kif kien wara: kuntent, imqalleb jew jibki

Għat-tieqa ta’ qawmien personali tiegħek, ħamest ijiem sa sebat ijiem huma biżżejjed. Għall-konversazzjoni fil-klinika, iż-żmien itwal juri aktar — ħafna drabi jkun hemm mudell li jintilef fil-ħajja ta’ kuljum.

Regressjoni tal-irqad f’4, 9, 12, 18-il xahar u sentejn — x’hemm warajha:

• Madwar 4 xhur: l-irqad qed jimmatura — mhux tnaqqis għal kulħadd, ġeneralment imħabbat għal 1–3 ġimgħat

• Bejn 8 u 10 xhur: aktar qawmien billejl, spiss marbut ma’ movimenti ġodda, ġeneralment 1–3 ġimgħat

• Madwar 12-il xahar: strajk tar-rqadiet qosra, ħafna drabi fażi u mhux tmiemhom, 1–3 ġimgħat

• Madwar 18-il xahar: aktar ras iebsa, ansjetà tas-separazzjoni, snien — ġeneralment 1–4 ġimgħat

• Madwar sentejn: qabża fil-lingwa, sodda ġdida, protesti għar-raqda ta’ nofsinhar — ġeneralment 1–4 ġimgħat

Dawn l-ismijiet huma bbażati fuq l-esperjenza, mhux dijanjożi — kalendarji stretti ta’ “qabżiet” mhumiex ippruvati.

Jekk it-tarbija tiegħek twieldet qabel iż-żmien, jiġifieri qabel ma tlestew is-37 ġimgħa tat-tqala, orjenta ruħek skont l-età kkoreġuta tagħha. Għal dan tnaqqas mill-età tagħha n-numru ta’ ġimgħat li twieldet qabel id-data mistennija tat-twelid mir-rekord tat-tqala jew il-maternity notes. Eżempju: it-tarbija tiegħek twieldet sitt ġimgħat kmieni wisq u llum għandha 5 xhur. F’dak il-każ il-linji gwida għal madwar 3½ xhur jaqblu aħjar minn dawk għal 5 xhur.

Trabi prematuri jimmaturaw skont id-data mistennija tagħhom, mhux skont għeluq sninhom: fi studju, il-fażijiet mqajmin tagħhom kienu marbuta l-aktar mal-maturità, u inqas mal-ġimgħat mit-twelid. Għalhekk sa madwar it-tieni għeluq snin aqbad mal-età kkoreġuta. U jekk trabi oħra tal-istess età kronoloġika jibqgħu mqajmin aktar fit-tul: it-tifel/tifla tiegħek mhuwiex lura, imma proprju fejn għandu jkun skont l-età kkoreġuta tiegħu/tagħha.

Jekk it-tarbija tiegħek twieldet ġimagħtejn qabel id-data mistennija, jiġifieri f’38 ġimgħa, titqies imwielda fi żmienha. F’dak il-każ m’hemmx għalfejn taqleb l-età — b’firxiet daqshekk wesgħin, ġimagħtejn bilkemm jagħmlu differenza. Ir-regoli għall-irqad sigur japplikaw bl-istess mod għat-trabi prematuri.