Regressjoni fl-irqad: x’jgħin tassew

Regressjoni fl-irqad hija fażi li ġeneralment iddum bejn ġimgħa u tlieta, li fiha tifel jew tifla f’daqqa waħda jerġa’ jqum aktar ta’ spiss, jorqod inqas u jirreżisti biex jorqod – minkejja li jkun b’saħħtu. Dan hu tipiku madwar ir-4 xahar, bejn 8–10 xhur, fi 12 u 18-il xahar u qrib it-2 sena. Warajha hemm maturazzjoni, mhux pass lura: il-moħħ qed jikber, il-ġisem f’daqqa waħda jista’ jagħmel aktar, u s-sentimenti jsiru aktar qawwija. Dan kollu jrid jiġi pproċessat – u spiss l-ewwel li jintlaqat ikun l-irqad. Fi 18-il xahar u qrib it-2 sena, din il-fażi tista’ ddum ukoll sa erba’ ġimgħat.

Dawn iż-żminijiet magħrufa huma fuq kollox esperjenzi komuni tal-ħajja tal-familja, mhux stadji stabbiliti xjentifikament. Studju minn New Zealand li segwa 75 tarbija matul l-ewwel sena tagħhom juri saħansitra li, bħala medja, il-meded tal-irqad bejn l-ewwel u r-raba’ xahar jibqgħu jitwal gradwalment, u ma jidhirx tnaqqis ġenerali. Dan hu valur medju. Xi trabi xorta jkollhom ġimgħat tassew imħarbta, oħrajn ma jindunaw b’ebda fażi. It-tnejn huma normali.

Jekk it-tarbija tiegħek twieldet qabel iż-żmien, aqbad mal-età kkoreġuta, jiġifieri mit-terminu mistenni tat-twelid – dan japplika għall-ħinijiet u l-gwidi kollha f’dan l-artiklu sa madwar it-tieni sena. Tarbija li twieldet tmien ġimgħat qabel iż-żmien, mela, x’aktarx tgħaddi mill-bidla tar-4 xahar aktar qrib is-6 xahar ta’ ħajjitha.

Ħarsa ġenerali lejn il-fażijiet kollha

• Iżgħar minn 4 xhur: għad m’hemmx mudell stabbli; ħafna ġuħ, u l-quċċata tal-biki madwar is-6 ġimgħa.

• Madwar 4 xhur: irqad f’ċikli iqsar, spiss tqum kull siegħa, 1–3 ġimgħat aktar diffiċli.

• 8–10 xhur: titkaxkar, tinġibed biex tqum, tibda tibża’ minn barranin, tqum wieqfa fis-sodda bil-lejl, normalment 1–3 ġimgħat.

• Madwar 12-il xahar: mixi, bidu tal-childcare centre, it-tieni ngħasa tibda titħarbat, normalment 1–3 ġimgħat.

• Madwar 18-il xahar: rieda qawwija, snien il-klieb, protesti meta tpoġġiha fis-sodda, 1–4 ġimgħat.

• Madwar sentejn: lingwa, immaġinazzjoni, biżgħat, “negozjati” filgħaxija, 1–4 ġimgħat.

Normalment tagħraf regressjoni fl-irqad meta jiġu flimkien diversi minn dawn is-sinjali, u pjuttost f’daqqa:

• Tqum aktar ta’ spiss: it-tifel jew it-tifla tiegħek jerġa’ jqum aktar ta’ spiss billejl, xi drabi kważi kull siegħa.

• Ngħasiet iqsar: matul il-jum tieqaf wara 30 sa 45 minuta, jew it-tarbija tiġġieled kull ngħasa.

• Protesti meta tpoġġiha fis-sodda: tibki hekk kif tmiss is-sodda, jew tieħu ħafna aktar biex torqod.

• Titlob l-għajnuna li mdorrija biha: trid torqod biss mas-sider, bil-flixkun jew f’idejk.

• Tqum kmieni ħafna: il-jum jibda fil-5:00 – u xorta waħda tibqa’ għajjiena u mbikkma.

Importanti wkoll x’mhux hemm: deni, dijarea, tixrob bilkemm jew tifel/tifla li jidher marid ħafna ma jappartjenux għal regressjoni. Aktar ’l isfel issib kif tiddistingwiha minn mard, snien u ġuħ.

Regressjoni fl-irqad jew “spurt” ta’ żvilupp? Ħafna ġenituri jużaw “spurt” jew “qabża” għal ġranet fejn it-tarbija trid tredda’ jew tixrob kontinwament. Dawk jeżistu, imma ġeneralment idumu biss jumejn jew tlett ijiem. Kalendarji bi ġimgħat fissi ta’ “qabżiet” mhumiex appoġġjati xjentifikament. Regressjoni, min-naħa l-oħra, aktarx tinfirex fuq ġimgħa sa tlieta.

Fit-3:00 ta’ billejl ħadd ma jħobb jaħseb wisq. Din l-ordni tgħinek ma tħalli xejn barra:

1. 1

   Hemm sinjali ta’ allarm? Qed tieħu n-nifs b’diffikultà, saret blu, bla saħħa jew sħuna ħafna? Imbagħad mur minnufih għat-taqsima “Oqgħod attent/a għal dan”.

2. 2

   Bil-ġuħ? Offri sider jew flixkun.

3. 3

   Il-ħarqa? Mimlija jew qiegħda tweġġa’? Ibdelha malajr, b’dawl baxx.

4. 4

   Wisq sħun jew wisq kiesaħ? Ħoss bejn l-ispallejn: sħun u niexef hu tajjeb, għaraq ifisser sħana żejda. Idejn kesħin huma normali.

5. 5

   Teħtieġ qrubija? Qiegħed idek fuq żaqqha jew daharha, għanni bil-mod, offri l-pacifier jew erfagħha għal ftit.

6. 6

   Uġigħ? Snien, imnieħer magħluq, uġigħ taż-żaqq?

7. 7

   Xejn ma jgħin u inti spiċċajt? Uża l-pjan ta’ emerġenza fit-taqsima “Meta ma jibqax fadal saħħa”.

Fl-ewwel ġimgħat għad m’hemm l-ebda mudell stabbli tal-irqad li jista’ “jmur lura”. Ir-ritmu bejn il-jum u l-lejl jibda jifforma biss minn madwar xahrejn jew tliet xhur. Ljieli mħarbta qabel dan normalment ikollhom x’jaqsmu mal-ġuħ, ma’ perjodi frekwenti ta’ treddigħ jew xorb, u mal-fatt li t-tarbija għadha qed tadatta għall-ħajja barra ż-żaqq. Ħafna ġenituri jesperjenzaw ukoll li l-biki jiżdied fl-ewwel ġimgħat: ġeneralment jilħaq il-quċċata tiegħu madwar is-6 ġimgħa ta’ ħajja u wara jibda jonqos ftit ftit. Din mhix “regressjoni fl-irqad tas-6 ġimgħat”.

Il-bidla tar-4 xahar ma tibdiex f’ġurnata waħda preċiża. Tista’ anki tibda tidher sa minn madwar it-3 xahar: it-tarbija tiegħek, li forsi kienet għadha kemm bdiet torqod meded itwal, terġa’ tibda tqum aktar ta’ spiss, u l-ngħasiet isiru iqsar. Dan mhux raġuni għal tħassib.

X’tista’ tagħmel minn issa

• Jum bid-dawl, lejl mudlam: dawl naturali u ħsejjes matul il-jum, billejl dawl baxx u vuċi kwieta.

• Tgħallem is-sinjali tal-għeja: għatis? no; ħalqha jinfetaħ, tħokk għajnejha, tħares fil-vojt, iddawwar wiċċha ’l bogħod.

• Ħalliha tixrob billejl: li tqum bejn darba u tliet darbiet billejl f’din l-età hu komuni, u xi trabi jixorbu aktar ta’ spiss. Taqtax ikliet tal-lejl f’dan l-istadju.

• Żomm għajnejk fuq it-tgeżwir: jekk it-tarbija tibda ddur fuq in-naħa jew tgħolli l-ġenbejn ’il fuq, wasal iż-żmien li tieqaf bit-tgeżwir – xi trabi jippruvaw dan sa minn xahrejn.

• Jista’ torqod waqt li tredda’: jekk it-treddigħ, il-flixkun jew li żżommha f’idejk biex torqod jaħdmu għalikom, m’għandek għalfejn “tneħħihomx”.

Gwidi ta’ madwar 2–3 xhur

• Ħin ta’ qawmien bejn irqad u ieħor: madwar 1–2 sigħat, fil-bidu aktar 1–1½.

• Irqad f’24 siegħa: madwar 14–17-il siegħa.

• Irqad ta’ billejl: madwar 9–11½-il siegħa, bi waqfiet għax-xorb.

• Ngħasiet kuljum: normalment 3–5, ħafna drabi għadhom irregolari.

• Irqad totali matul il-jum: madwar 5–8 sigħat.

• Tqum billejl: spiss 1–3 darbiet, xi wħud aktar – normali.

Ir-regressjoni fl-irqad ta’ 4 xhur fil-fatt hi bidla permanenti. Sa madwar it-3 xhur, it-trabi spiss jidħlu fl-irqad permezz ta’ rqad attiv, stadju bikri tal-irqad tal-ħolm. Imbagħad jibda l-bdil: ftit ftit it-tarbija tiegħek tibda tgħaddi mill-istess stadji tal-irqad bħalek, minn ngħas ħafif sa rqad fond – biss f’ċikli iqsar ta’ madwar 50 sa 60 minuta minflok madwar 90. Fl-aħħar ta’ kull ċiklu, l-irqad għal mument isir superfiċjali ħafna. Propju għalhekk ħafna trabi issa jqumu kważi kull siegħa, u matul il-jum ngħasa spiss tispiċċa wara ċiklu wieħed biss.

Jekk it-tarbija tiegħek tkun raqdet waqt it-treddigħ, waqt li kont qed iġġorrha jew fil-pram, meta tqum għal mument issib ruħha f’daqqa f’post ieħor – mingħajr sħana, mingħajr moviment, mingħajr ħalib. Mhux ta’ b’xejn li terġa’ ssejjaħ propju għal dik l-għajnuna u trid torqod biss f’idejk jew mas-sider. Dan mhuwiex żball tiegħek, imma sempliċement il-mod kif it-tarbija tiegħek taf tidħol fl-irqad.

U x’jgħaddi wara ġimgħa sa tlieta? L-aktar perjodu qawwi ta’ tħarbit. Il-mod il-ġdid tal-irqad jibqa’ – u li wara dan it-tarbija tiegħek xorta tqum darba jew darbtejn jew tliet darbiet billejl jista’ jibqa’ normali għal xhur, speċjalment jekk torqod bl-għajnuna. Ftit ftit titgħallem tgħaqqad iċ-ċikli waħedha.

Raġuni oħra biex proprju issa tagħti kas sew: il-mewt għall-għarrieda tat-trabi hija l-aktar komuni bejn it-2 u l-5 xahar. Għalhekk ir-regoli fit-taqsima “Irqad sigur” japplikaw f’kull lejl, kemm int għajjien/a kemm le.

Qiegħedha torqod meta tkun għajjiena imma għadha mqajma – pass pass. Dan jista’ jkun utli minn madwar 4 xhur ’il quddiem, u huwa offerta, mhux obbligu:

1. 1

   Agħraf il-mument: għajnejha għadhom miftuħin, it-tarbija kalma, tebqet għajnejha qed jitqal, u ħarsitha ssir vojta. Jekk diġà qed tibki, il-mument ikun għadda.

2. 2

   Ritwal qasir: sleeping bag, dawl baxx, kanzunetta.

3. 3

   Qiegħedha: qiegħed it-tarbija fuq daharha fis-sodda, ħalli idek fuq żaqqha u għanni jew għid “shhh” bil-mod.

4. 4

   Waqqaf jekk tibki bis-serjetà: erfagħha, ikkalmaha u pprova l-aktar darba oħra biss. Wara 10 sa 15-il minuta, għinha torqod kif intom mdorrijin.

5. 5

   Darbtejn? Le, darba kuljum biżżejjed: l-aħjar mal-ewwel ngħasa tal-jum. Jekk ma taħdimx għal ġimgħa sħiħa, ħu pawsa ta’ ġimagħtejn jew tlieta.

Ittawwal ngħasiet qosra. Jekk it-tarbija tqum kuntenta wara ċiklu wieħed, probabbilment kien biżżejjed. Jekk tqum irritata, stenna minuta jew tnejn, qiegħed idek fuq żaqqha u għanni. Jekk ma terġax torqodx, ngħasa waħda kuljum tista’ ssir fil-carrier jew fil-pram.

Waqqaf it-tgeżwir. Ma tibdiex bih issa mill-ġdid. Jekk kont qed tgeżwirha, ieqaf hekk kif it-tarbija tipprova ddur. Ħafna ġenituri jħallu driegħ wieħed barra għal ftit iljieli, imbagħad it-tnejn, u wara jgħaddu għal sleeping bag normali. Matul il-jum, qiegħed it-tarbija mqajma fuq żaqqha diversi drabi taħt superviżjoni: hekk tibni s-saħħa biex terfa’ rasha u ddur lura.

U jekk wara tlieta jew erba’ ġimgħat ma titjibx? Agħti ħarsa lid-djarju tal-irqad u qabbel il-ħinijiet ta’ qawmien mal-gwidi – ħinijiet li ma jaqblux huma kawża komuni. Imbagħad ibdel l-aktar għajnuna waħda biss għall-irqad, u f’passi żgħar (ara l-pjan pass pass). Jekk dan lanqas ma jgħin, kellem lill-pedjatra jew lill-Well Baby Clinic.

Il-ħin ta’ qawmien hu l-perjodu minn meta t-tifel jew it-tifla tqum sa ma terġa’ torqod; dak ta’ qabel il-lejl ġeneralment ikun l-itwal. Irqad ta’ billejl ifisser iż-żmien minn meta tpoġġiha fis-sodda sa meta tqum filgħodu, inklużi qawmien qasir u waqfiet għax-xorb. Il-valuri kollha huma firxiet, mhux miri obbligatorji: jekk it-tarbija tiegħek tixrob jew tiekol tajjeb, qed tiżdied fil-piż u matul il-jum ġeneralment tkun kuntenta, valur barra mill-firxa waħdu mhuwiex sinjal ta’ allarm. Jekk il-jum tagħkom jibda aktar tard, anke l-lejl jista’ jibda aktar tard.

Gwidi ta’ madwar 4 xhur

• Ħin ta’ qawmien bejn irqad u ieħor: madwar 1½–2½ sigħat.

• Irqad f’24 siegħa: madwar 12–16-il siegħa.

• Irqad ta’ billejl: madwar 10–11½-il siegħa, inklużi qawmien qosra.

• Ngħasiet kuljum: normalment 3–4.

• Irqad totali matul il-jum: madwar 3–4 sigħat.

• Ħin tal-irqad: spiss bejn is-18:00 u d-19:30.

Eżempju ta’ ġurnata f’4 xhur (eżempju, mhux skeda obbligatorja): tqum 6:45 · ngħasiet 8:30–9:45, 12:00–13:30 u 16:00–16:45 · fis-sodda 19:15.

Fir-regressjoni fl-irqad ta’ 8, 9 jew 10 xhur, ħafna affarijiet jiġu flimkien. Ħafna trabi jibdew jitkaxkru, jinġibdu ’l fuq ma’ kull ħaġa – u billejl sempliċement ikomplu jipprattikaw. U mbagħad issib lit-tarbija tiegħek fit-2:00 ta’ billejl wieqfa mal-grada u ma tafx kif tinżel lura.

Ma’ dan jiżdiedu l-biża’ minn barranin u l-ansjetà tas-separazzjoni, li ħafna jsejħulha “l-biża’ tat-tmien xahar”. Spiss tibda madwar 8 xhur u tkun l-aktar qawwija bejn 10 u 18-il xahar. It-tarbija tiegħek issa taf li inti teżisti anke meta toħroġ mill-kamra – imma għadha ma tafx li żgur terġa’ tiġi. U l-lejl hu l-itwal żmien li fih ma tarakx. F’dawn ix-xhur spiss joħorġu wkoll is-snien u jsir il-pass minn tliet ngħasiet għal tnejn. Fi studju Taljan, fi 9 xhur kważi tarbija minn kull erbgħa (26 %) kienet tqum aktar minn darbtejn billejl – aktar spiss milli fi 3, 6 jew 12-il xahar.

X’jgħin issa

• Ipprattika li toqgħod bilqiegħda matul il-jum: jekk it-tarbija tkun wieqfa mal-sufan, għawweġilha l-irkopptejn bil-mod, għinha tniżżel il-warrani u għid kull darba “isfel”. Diversi drabi kuljum.

• Ibqa’ kalm billejl: jekk tkun wieqfa fis-sodda, għinha terġa’ timtedd – mingħajr logħob u mingħajr diskorsi twal.

• Ipprattikaw it-tluq u r-ritorn: logħob ta’ “fejn mort?” u kukku jurihom li min jitlaq jerġa’ jiġi. Għidilha meta tkun sejjer/a, flok toħroġ bil-moħbi.

• Tneħħix ngħasa bl-għaġla: il-pass għal żewġ ngħasiet jista’ jkun imħawwad. F’jiem ta’ għeja, it-tielet ngħasa qasira hija tajba ħafna.

Agħmel is-sodda sigura – qabel it-tarbija tkun tista’ toqgħod bilqiegħda jew tinġibed ’il fuq: niżżel il-bażi tas-sodda sal-inqas livell. Il-mobile jitneħħa hekk kif tibda titla’ fuq idejha u rkopptejha. Sodod li jitwaħħlu mas-sodda tal-ġenituri u bennieni spiss ikunu approvati biss sakemm it-tarbija tkun tista’ toqgħod bilqiegħda jew tinġibed ’il fuq – iċċekkja l-istruzzjonijiet tal-manifattur. Żomm il-kordi tal-blinds u tal-purtieri ’l bogħod; teddy jew drapp ta’ kumdità biss wara l-ewwel sena.

Gwidi ta’ madwar 9 xhur

• Ħin ta’ qawmien bejn irqad u ieħor: madwar 2½–3½ sigħat.

• Irqad f’24 siegħa: madwar 12–15-il siegħa.

• Irqad ta’ billejl: madwar 11–12-il siegħa.

• Ngħasiet kuljum: normalment 2, f’jiem ta’ għeja għadhom 3.

• Irqad totali matul il-jum: madwar 2–3 sigħat.

• Ħin tal-irqad: spiss bejn is-18:00 u d-19:30.

Eżempju ta’ ġurnata f’9 xhur: tqum 6:30 · ngħasiet 9:30–10:30 u 13:45–15:00 · fis-sodda 18:30.

Madwar l-ewwel sena, ħafna tfal iridu fuq kollox ħaġa waħda: jimxu – kawża tipika tar-regressjoni fl-irqad ta’ 12-il xahar. L-ewwel passi waħedhom jiġu xi darba bejn madwar 8 u 18-il xahar – sa dakinhar jipprattikaw, u ta’ spiss anke fis-sodda. Jekk it-tifel jew it-tifla tiegħek għadha ma timxix waħedha sa 18-il xahar, semmihielha lill-pedjatra. F’dan iż-żmien ukoll spiss jibdew joħorġu l-ewwel molars.

Ħafna familji jibdew il-proċess ta’ adattament għaċ-childcare centre, spiss b’infezzjoni wara oħra: sa età tal-iskola, tmienja sa tnax-il infezzjoni respiratorja fis-sena huma meqjusa normali. F’dan il-perjodu wkoll spiss jasal il-vaċċin kontra l-ħosba, il-gattone u r-rubella; madwar it-tieni ġimgħa wara jistgħu jidhru deni ħafif u raxx ħafif – faċli titħawwad ma’ regressjoni.

U mbagħad f’daqqa waħda t-tieni ngħasa ma tibqax taħdem. Dan jidher bħal sinjal biex tgħaddu għal raqda waħda ta’ nofsinhar – imma ħafna drabi jkun għadu kmieni wisq: il-biċċa l-kbira tat-tfal ta’ sena għadhom jeħtieġu żewġ ngħasiet u jgħaddu għal waħda bejn 14 u 18-il xahar, xi wħud saħansitra aktar tard.

X’jgħin issa

• Ittawwal ftit ilgħodu: qiegħed l-ewwel ngħasa kwart ta’ siegħa aktar tard mis-soltu. Ħafna drabi dan ikun biżżejjed biex it-tifel jew it-tifla tiegħek terġa’ tkun għajjiena biżżejjed għat-tieni waħda wara nofsinhar.

• Agħti r-rutina liċ-childcare centre: sleeping bag, drapp ta’ kumdità jew il-kanzunetta tagħkom.

• Fil-perjodu ta’ adattament ippjana aktar qrubija: istenna aktar għeja u ħu l-ħin filgħaxija għal tgħanniq u qari.

Minn żewġ ngħasiet għal raqda waħda ta’ nofsinhar – hekk jirnexxi l-pass

1. 1

   Ibdel biss meta jkun ċar li baqa’: jekk it-tieni ngħasa tkun nieqsa fil-biċċa l-kbira tal-jiem għal madwar ġimagħtejn, aktarx wasal il-mument tal-bidla.

2. 2

   Ibda b’raqda tard filgħodu: fil-bidu qiegħed l-irqad wieħed għal madwar il-11:00 sal-11:30.

3. 3

   Mexxiha lura bil-mod: kull ftit jiem bi madwar 15-il minuta, sakemm tasal għal nofsinhar.

4. 4

   Fis-sodda aktar kmieni filgħaxija: fl-ewwel ġimgħat nofs siegħa sa siegħa qabel.

5. 5

   Ħalli spazju għall-eċċezzjonijiet: f’jiem ta’ għeja kbira, it-tieni ngħasa qasira hija okay.

Gwidi ta’ madwar 12-il xahar

• Ħin ta’ qawmien bejn irqad u ieħor: madwar 3–4 sigħat.

• Irqad f’24 siegħa: madwar 11–14-il siegħa.

• Irqad ta’ billejl: madwar 11–12-il siegħa.

• Ngħasiet kuljum: normalment għadhom 2.

• Irqad totali matul il-jum: madwar 2–3 sigħat.

• Ħin tal-irqad: spiss bejn is-18:00 u l-20:00.

Eżempju ta’ ġurnata fi 12-il xahar: tqum 6:30 · ngħasiet 9:45–10:45 u 14:15–15:30 · fis-sodda 19:00.

Fil-perjodu tar-regressjoni fl-irqad ta’ 18-il xahar, it-tifel jew it-tifla tiegħek tkun fin-nofs tal-fażi tal-awtonomija, li ħafna jsejħulha “l-fażi tan-no”: tiskopri li għandha rieda tagħha – u turiha b’leħen għoli. L-ansjetà tas-separazzjoni wkoll tista’ tkun partikolarment qawwija bħalissa; xi tfal saħansitra juruha l-ewwel darba fi 15 jew 18-il xahar. Spiss ukoll joħorġu s-snien il-klieb, u ħafna tfal ikunu għadhom kemm għaddew għal raqda waħda ta’ nofsinhar. Il-ġurnata l-ġdida teħtieġ iż-żmien biex tissetilja.

Ir-riżultat forsi tafu diġà: protesti meta tpoġġiha fis-sodda, dmugħ filgħaxija, sejħiet billejl jew filgħodu li jibda kmieni ħafna.

X’jgħin issa

1. 1

   Agħtiha għażliet żgħar: liema piġama? Liema ktieb minn tnejn? Min jitħalla jagħżel, ikollu inqas għalfejn jiġġieled.

2. 2

   Ritwal stabbli: kull filgħaxija l-istess passi fl-istess ordni.

3. 3

   Tislima qasira, dejjem l-istess: frażi waħda, bewsa waħda, dawl mitfi – mingħajr negozjati twal.

Qiegħed sew ir-raqda ta’ nofsinhar: ġeneralment jaqbel li tibda madwar erba’ sigħat u nofs sa ħames sigħat u nofs wara li tqum – min iqum fis-6:30 għalhekk jorqod bejn il-11:00 u nofsinhar bejn wieħed u ieħor. Wara, qabel il-ħin tal-irqad ta’ billejl, għandhom jerġgħu jgħaddu madwar 4 sa 5½ sigħat, inkella filgħaxija jsir diffiċli torqod.

Jekk il-jum jibda fil-5:00: ittratta l-ħin ta’ qabel is-6:00 bħallikieku hu lejl – mudlam, kwiet, mingħajr logħob. Dallam sew il-kamra u tpoġġix il-ħin tal-irqad tard wisq; tfal għajjenin iżżejjed ħafna drabi jqumu speċjalment kmieni.

Ittaffi l-uġigħ tas-snien: teether imkessaħ fil-friġġ (qatt fil-freezer) u massaġġ fuq il-ħanek b’subgħajk nadif jgħinu. Jekk it-tifel jew it-tifla tiegħek ikollha bżonn mediċina għall-uġigħ: paracetamol jew ibuprofen dejjem skont il-piż tal-ġisem u skont il-fuljett, mhux preventivament kull filgħaxija; billejl tista’ tagħtik parir spiżerija ta’ għassa. Esperti ma jirrakkomandawx ġiżirajjen tal-ambra jew ġiżirajjen oħra għas-snien – hemm periklu ta’ fgar u strangolazzjoni. U: naddaf is-snien wara l-aħħar ħalib, b’ammont ta’ toothpaste tat-tfal bid-daqs ta’ qamħa ross b’1,000 ppm fluworidu; qatt flixkun fis-sodda biex jixrob minnu kontinwament.

Gwidi ta’ madwar 18-il xahar

• Ħin ta’ qawmien bejn irqad u ieħor: madwar 4–5½ sigħat.

• Irqad f’24 siegħa: madwar 11–14-il siegħa.

• Irqad ta’ billejl: madwar 11–12-il siegħa.

• Ngħasiet kuljum: normalment 1, fil-perjodu ta’ bidla xi kultant 2.

• Irqad totali matul il-jum: madwar 1½–2½ sigħat.

• Ħin tal-irqad: spiss bejn is-18:00 u l-20:00.

Eżempju ta’ ġurnata fi 18-il xahar: tqum 6:30 · raqda ta’ nofsinhar 11:45–13:45 · fis-sodda 19:00.

Madwar it-tieni sena, fiż-żmien tar-regressjoni fl-irqad ta’ sentejn, il-lingwa tikber malajr ħafna: minn kliem wieħed jibdew joħorġu l-ewwel sentenzi qosra. L-immaġinazzjoni tiffjorixxi – u magħha f’xi tfal il-biża’ mid-dlam jew milli jibqgħu waħedhom. Spiss ikun hemm ukoll xi ħaġa ġdida: aħwa ġdida, saqqu jew sodda ġdida, bidla fiċ-childcare centre, jew ġenitur li jibqa’ barra aktar fit-tul. U l-molars ta’ wara jibdew joħorġu.

Ħafna tfal issa jittestjaw il-limiti tagħhom filgħaxija: tazza ilma oħra, ktieb ieħor, darba oħra t-toilet. Xi wħud jirrifjutaw ukoll ir-raqda ta’ nofsinhar b’tant enerġija li tista’ taħseb li m’għadhiex meħtieġa. Iżda fil-biċċa l-kbira tal-każijiet ma jkunx hekk – aktar dwar dan fil-mistoqsijiet t’hawn taħt.

X’jgħin issa

• Agħmel il-lejla prevedibbli: pjan b’4 jew 5 stampi jgħin: ħasil, tindif tas-snien, piġama, ktieb, saqqu. Għalaq l-għatx u t-toilet qabel – imbagħad il-pjan jibqa’ kif inhu.

• Ħalli l-iskrins barra: ebda skrins qabel l-irqad – taħt it-3 snin l-esperti tas-saħħa xorta ma jirrakkomandawhomx.

• Ħu l-biżgħat bis-serjetà: dawl tal-lejl dgħajjef u sħun, bieb kemxejn miftuħ, teddy bħala kumpann – u l-wegħda li tiġi tagħti daqqa t’għajn darb’oħra dalwaqt, li mbagħad iżżommha.

• Ibdel għal sodda akbar skont id-daqs: is-sodda l-kbira tkun waslet meta t-tifel jew it-tifla tiegħek tkun twila madwar 89 cm, meta l-gradilja tasal biss sa nofs sidru jew sidirha, jew meta tipprova tixxabbat minn fuqha. Imbagħad waħħal l-ixkafef mal-ħajt u assigura t-twieqi. Aħwa ġdida waħedha mhix raġuni biżżejjed.

Terrur bil-lejl jew ħolma kerha? Fit-terrur bil-lejl, li normalment jiġri fl-ewwel sigħat tal-lejl, it-tifel jew it-tifla tiegħek tgħajjat b’għajnejha miftuħa, ma tagħrfekx u filgħodu ma tiftakar xejn. Tqumxha, oqgħod biss attent/a li ma tweġġax lilha nnifisha – normalment jgħaddi wara ftit minuti, u terġa’ torqod malajr. Nuqqas ta’ rqad jiffavorixxih. Wara ħolma kerha, it-tifel jew it-tifla tiegħek tkun mqajma u tfittex lilek: f’dak il-każ farraġha b’dawl baxx.

Gwidi ta’ madwar sentejn

• Ħin ta’ qawmien bejn irqad u ieħor: madwar 5–6 sigħat.

• Irqad f’24 siegħa: madwar 11–14-il siegħa.

• Irqad ta’ billejl: madwar 10½–12-il siegħa.

• Ngħasiet kuljum: normalment waħda.

• Irqad totali matul il-jum: madwar 1–2 sigħat.

• Ħin tal-irqad: spiss bejn is-18:00 u l-20:00.

Eżempju ta’ ġurnata ta’ sentejn: tqum 7:00 · raqda ta’ nofsinhar 12:30–14:00 · fis-sodda 19:30.

Anke regressjoni fl-irqad fi 6 xhur, 11-il xahar jew 3 snin hija possibbli: il-ħames żminijiet magħrufa huma biss gwidi. Jekk it-tifel jew it-tifla tiegħek tgħaddi minn fażi diffiċli f’6, 7 jew 11-il xahar, dan jiddependi fuq l-iżvilupp tagħha, mhux fuq il-kalendarju.

• Madwar 6 xhur: id-dawrien u s-seduta (mingħajr għajnuna ġeneralment bejn madwar 4 u 9 xhur), il-bidu tal-ikel komplementari u spiss il-pass minn tliet ngħasiet għal tnejn. Fl-istudju Taljan, fi 6 xhur 21 % tat-trabi qamu aktar minn darbtejn billejl.

• Madwar 11 u 15-il xahar: mixi, childcare centre – u l-vaċċin kontra l-ħosba, il-gattone u r-rubella (ara 12-il xahar).

• Madwar 3 snin: fi studju Svizzeru kbir fit-tul, sa 3 snin madwar nofs it-tfal kienu għadhom jorqdu f’nofsinhar – għan-nofs l-ieħor dik ir-raqda ma tibqax meħtieġa. Il-ħolm ikrah issa jibda jiftakar aktar spiss.

Qabel ma taħseb li hi regressjoni fl-irqad, ta’ min tagħmel ċekk qasir. Dawn ir-raġunijiet jidhru simili, imma jeħtieġu xi ħaġa differenti:

• Mard: riħ, deni jew uġigħ fil-widnejn iħarbtu l-irqad minn lejl għall-ieħor; wara l-infezzjoni jerġa’ jitjieb.

• Reazzjoni għall-vaċċin: ġurnata sa tlieta ta’ tħarbit b’deni ħafif huma komuni wara vaċċini. Jekk tarbija taħt it-3 xhur ikollha 38 °C jew aktar, xorta japplika l-kaxxa tas-sinjali ta’ allarm.

• Snien: l-iskumdità normalment tidher l-aktar qrib il-ħruġ tas-snien – madwar erbat ijiem qabel sa tlett ijiem wara. Deni ta’ 38 °C jew aktar ma jappartjenix għas-snien.

• Ritmu li m’għadux jaqbel: jekk it-tifel jew it-tifla tiegħek regolarment tieħu aktar minn nofs siegħa biex torqod u toqgħod tpaċpaċ kuntenta fis-sodda, ħafna drabi għadha mhux għajjiena biżżejjed – itwal il-ħin ta’ qawmien b’madwar 15-il minuta u prova għal tlett ijiem. Jekk tħokk għajnejha u tirreżisti b’disperazzjoni, probabbilment il-ħin kien twil wisq. Jekk billejl tibqa’ mqajma għal sigħat sħaħ u friska, spiss ikun hemm wisq irqad matul il-jum.

• Ġuħ: fażijiet b’aktar xorb jew treddigħ normalment idumu biss jumejn sa tlett ijiem.

• Uġigħ taż-żaqq u regurġitazzjoni: li tirremetti ftit fl-ewwel sena ġeneralment ma jagħmilx ħsara. Jekk it-tarbija tiegħek ma tiżdiedx fil-piż, tirrifjuta tixrob jew tirremetti b’qawwa jew aħdar, agħmilha tiġi eżaminata minn tabib.

• Biki għal sigħat sħaħ: biki fit-tul u diffiċli biex tikkalma f’ħafna ġranet mhuwiex regressjoni – f’dak il-każ kellem lill-pedjatra jew lill-Well Baby Clinic (ara aktar ’l isfel).

• Bidliet: bidla fil-ħin, vaganza, viżitaturi jew bidu taċ-childcare centre jistgħu jħawdu l-irqad. Qabel bidla fil-ħin, mexxi l-ngħasiet u l-ħin tal-irqad għal ftit jiem b’passi żgħar.

• Il-kamra: l-aħjar huma madwar 18 °C, kwiet u dlam; tfal żgħar li jibżgħu jistgħu jkollhom dawl tal-lejl dgħajjef u sħun.

U differenza importanti: regressjoni fl-irqad qatt ma tfisser li t-tifel jew it-tifla tiegħek titlef ħiliet. Jekk f’daqqa waħda ma tkunx tista’ tagħmel xi ħaġa li diġà kienet tagħmel sew – pereżempju kliem jew toqgħod bilqiegħda – kellem lill-pedjatra tiegħek fi żmien qrib.

Il-kawżi ta’ kull regressjoni fl-irqad jinbidlu, imma r-regoli bażiċi jibqgħu sorpriżament simili:

• L-ewwel osserva, imbagħad ibdel: lejl wieħed waħdu jgħid ftit; mudell jibda jidher biss fuq madwar ġimgħa (ara d-djarju tal-irqad).

• Żomm mar-ritwal ta’ filgħaxija: aktar ma r-ritwal ikun regolari, aħjar jorqdu t-tfal, juri studju kbir. Tajjeb li jdum 15 sa 30 minuta u jkollu 3 sa 5 passi dejjem fl-istess ordni, pereżempju fi 3–4 xhur: tibdilha, sleeping bag, tnaqqis fid-dawl, treddigħ jew flixkun, kanzunetta, fis-sodda. Jekk it-tarbija torqod waqt ix-xorb, il-ħalib jiċċaqlaq għall-bidu tar-ritwal.

• Wara ġurnata qasira, fis-sodda aktar kmieni: jekk ngħasa tkun intilfet jew l-irqad ta’ matul il-jum kien qasir, il-lejla tista’ tibda 15 sa 30 minuta aktar kmieni; jekk raqda ta’ nofsinhar tilfet għal kollox, anke sa siegħa.

• Isma’ għal ftit mumenti: tgħajjir ħafif u ftit tgemgim jagħmlu parti mill-irqad. Stenna minuta jew tnejn, mat-trabi żgħar anqas. Jekk il-biki jissaħħaħ, jew it-tifel/tifla tibda sogħla jew titqalla’, mur minnufih.

• Ippostponi bidliet kbar: waqfien mit-treddigħ, tħalli l-pacifier jew kamra għaliha waħedha jmorru aħjar wara li tgħaddi l-fażi. Inqas ikliet tal-lejl biss fit-tieni nofs tal-ewwel sena, ma’ tifel/tifla li qed tikber tajjeb u f’passi żgħar: kull ikla ftit iqsar, u aktar tard tgħanniq flok ħalib.

Agħti qrubija, imma għin b’mod imkejjel – il-pjan pass pass. Aktar faraġ f’ġimgħa diffiċli mhuwiex żball. Jekk għajnuna ġdida biex torqod ma tibqax taqbel għalikom, wara l-fażi tnaqqsuha fi stadji – madwar tliet iljieli kull stadju, u tgħaddu għall-ieħor biss meta dak ta’ qabel ikun miexi kalm:

1. 1

   Pass 1: toqgħod bilqiegħda ħdejn is-sodda, b’idek fuq żaqqha jew daharha, sakemm torqod.

2. 2

   Pass 2: toqgħod ħdejha mingħajr tmissha, u tikkalmaha biss bil-vuċi tiegħek.

3. 3

   Pass 3: is-siġġu tiegħek jiċċaqlaq ftit ’il bogħod, pereżempju lejn nofs il-kamra.

4. 4

   Pass 4: is-siġġu jkun mal-bieb.

5. 5

   Pass 5: inti tibqa’ barra quddiem il-bieb miftuħ u kultant tgħid kelma kalma.

Jekk it-tifel jew it-tifla tiegħek tibki tassew, erġa’ lura pass lura – m’għandek għalfejn “iżżomm sħiħ” xejn. Fl-irqad waqt it-treddigħ, il-ħalib jiġi mċaqlaq ’il quddiem fir-ritwal; fil-ġarr jew tbandil, il-mixi l-ewwel jinbidel f’wieqfa, imbagħad f’seduta, u wara fi tqegħid fis-sodda b’id fuq iż-żaqq.

Iġbor il-mistoqsijiet għall-appuntament tal-Well Baby Clinic. L-appuntamenti bejn 3 u 4 xhur, 6 u 7 xhur, 10 u 12-il xahar, u 21 u 24 xahar jaqgħu f’perjodi tipiċi ta’ bidla. Ikteb minn qabel x’qed jinkwetak – pereżempju għall-appuntament ta’ 3–4 xhur: “It-tarbija tiegħi qed tiżdied fil-piż tajjeb?”, “Kemm ikliet tal-lejl huma normali?”, “Meta nieqaf bit-tgeżwir?”

Filgħodu ma tibqax tiftakar kemm-il darba qamet. Djarju ta’ ġimgħa jagħti tweġiba flok sensazzjoni – u proprju dan hu l-ewwel ħaġa li jkunu jridu jaraw il-pedjatra jew il-Well Baby Clinic. Ikteb:

• il-ħin ta’ qawmien filgħodu u l-ħin tal-irqad filgħaxija,

• il-bidu u t-tmiem ta’ kull ngħasa,

• kif it-tifel jew it-tifla torqod: mas-sider, bil-flixkun, f’idejk, fil-pram jew waħedha,

• kull qawmien ta’ billejl bil-ħin, id-dewmien u x’għen,

• l-ikliet, speċjalment billejl,

• xi ħaġa partikolari: vaċċin, infezzjoni, sinna ġdida, childcare centre, viżta, vjaġġ.

Wara ġimgħa qabbel in-numru ta’ qawmien billejl mal-ġimgħa ta’ qabel u l-ħinijiet ta’ qawmien mal-gwidi. Jekk it-tifel jew it-tifla tiegħek fil-biċċa l-kbira tal-iljieli tkun qed tqum aktar minn qabel, mingħajr ma tkun marida, probabbilment hi fażi. Jekk il-ħinijiet ta’ qawmien ma jaqblux, jiswa li tibda billi taġġustahom.

Nuqqas ta’ rqad iħallik mifni/a. Huwa kompletament okay jekk f’fażi bħal din ma tkunx l-aktar verżjoni paċenzjuża tiegħek. Jekk intom tnejn, qassmu l-lejl b’mod ċar: persuna waħda torqod bejn id-21:00 u s-2:00 bi plugs f’widnejha f’kamra oħra, u l-oħra bejn is-2:00 u s-7:00. Jekk qed tredda’, is-sieħeb jew is-sieħba jista’ jġib it-tarbija, ibiddilha u jpoġġiha lura. Irqad matul il-jum jekk tista’ u ħalli x-xogħol tad-dar jistenna.

Jekk tħossok ma tiflaħx aktar – dan hu l-pjan ta’ emerġenza tiegħek

1. 1

   Qiegħed it-tarbija fuq daharha fis-sodda tagħha.

2. 2

   Mur f’kamra oħra u agħlaq il-bieb.

3. 3

   Ixrob tazza ilma, iftaħ tieqa, neħħi n-nifs bil-mod, ilbes headphones.

4. 4

   Wara madwar għaxar minuti mur ara lit-tarbija tiegħek.

5. 5

   Ċempel lil xi ħadd – anke billejl hemm numri ta’ appoġġ, ara aktar ’l isfel.

6. 6

   Erġa’ lura biss meta tkun iktar kalm/a.

Ftit minuti biki f’sodda sigura ma jagħmlux ħsara lit-tarbija tiegħek – it-tħeżżiż iva. Qatt m’għandek theżżeż lit-tarbija tiegħek – anke ftit sekondi biss jistgħu jweġġgħu serjament jew anke jipperikolaw il-ħajja ta’ tarbija jew tifel/tifla żgħira.

Aktar minn għeja? Jekk għal aktar minn ġimagħtejn tħossok imdejjaq/a, bla pjaċir jew vojt/a, ma tistax torqod anke meta t-tarbija tkun rieqda, jew ikollok biżgħat li jtaqqluk, jista’ jkun hemm dipressjoni ta’ wara t-twelid – komuni u tista’ tiġi kkurata tajjeb, anke fil-missirijiet. Kellem lit-tabib tal-familja jew lill-ġinekologu; tista’ tfittex ukoll organizzazzjoni ta’ appoġġ għal ġenituri b’dipressjoni ta’ wara t-twelid. Jekk taħseb li tista’ tagħmel ħsara lilek innifsek jew lit-tifel/tifla tiegħek, ċempel minnufih il-112.

Ma sibtx qabla? F’Malta m’hemmx sistema ta’ għajnuna ta’ qabla d-dar koperta mis-sistema pubblika; dan hu servizz privat u bi ħlas. Il-piż jista’ jiġi ċċekkjat mill-Well Baby Clinic jew mill-pedjatra, u l-Breastfeeding Walk-in Clinic tal-Mater Dei tgħin bla ħlas.

Mingħajr familja qrib? Il-Well Baby Clinic tiegħek tista’ tgħidlek liema appoġġ lokali hemm għal sitwazzjonijiet ta’ pressjoni partikolari fl-ewwel sena. Il-Breastfeeding Walk-in Clinic tal-Mater Dei tagħti wkoll pariri għal problemi ta’ rqad marbuta mat-treddigħ.

Lil min inċempel, u meta?

• 112: jekk hemm periklu għall-ħajja, 24 siegħa kuljum.

• Mater Dei Hospital (jew Gozo General Hospital f’Għawdex): meta l-Health Centre tkun magħluqa, 24 siegħa kuljum.

• Is-Supportline 179: jekk tħoss li ma tiflaħx iżjed – 24 siegħa kuljum, bla ħlas u b’mod anonimu.

• PIMHA (7970 1767): biex titkellem dwar il-ħajja ta’ kuljum ma’ tarbija ġdida u dwar kif qed tħossok, bla ħlas, it-Tnejn sal-Ġimgħa 08:00–16:00.