ନବଜାତ ଶିଶୁ ରାତିରେ ଘୁମାଏ ନାହିଁ

ମାʼର ଗର୍ଭରେ ଥିବା ସମୟରୁ, ପ୍ରାୟ 36ତମ ଗର୍ଭସପ୍ତାହରୁ, ଶିଶୁ ଘୁମ, ସ୍ୱପ୍ନ ଏବଂ ଜାଗରଣର ମଧ୍ୟରେ ବଦଳାଏ। ବାହାରେ ଦିନ କି ରାତି—ତାର ସଙ୍କେତ ସେ ପ୍ରଧାନତଃ ତୁମଠାରୁ ପାଏ: ତୁମ ଶରୀର ରାତିରେ ଯେ ଘୁମ ହର୍ମୋନ୍ ମେଲାଟୋନିନ୍ ତିଆରି କରେ, ସେହିଟା ପ୍ଲାସେଣ୍ଟା ମାଧ୍ୟମରେ ତାʼ ପାଖକୁ ମଧ୍ୟ ପହଞ୍ଚେ। ତାର ମସ୍ତିଷ୍କରେ ଥିବା ଭିତର ଘଡ଼ି—ଯାହା ଶରୀରର ଦୈନିକ ଲୟକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରେ—ଜନ୍ମ ପୂର୍ବରୁ ହିଁ ଗଢ଼ିଉଠିଥାଏ। କିନ୍ତୁ ସେ ଏଖନ ନିଜେ ଏକାକି ଚାଲିପାରେ ନାହିଁ।

ଜନ୍ମ ପରେ ସେହି ରାସ୍ତାଟା ବନ୍ଦ ହୋଇଯାଏ, ଏବଂ ହଠାତ୍ ଭୋକ ହିଁ ମୁଖ୍ୟ ଲୟ ଧରେ। ପ୍ରଥମ କିଛି ସପ୍ତାହରେ ତୁମ ଶିଶୁ 24 ଘଣ୍ଟା ଗଣିଲେ ପ୍ରାୟ 14 ରୁ 18 ଘଣ୍ଟା ଘୁମେ—କିନ୍ତୁ ଏକାଧାରରେ ନୁହେଁ, ପ୍ରାୟ ଆଧା ଘଣ୍ଟାରୁ 3 ଘଣ୍ଟା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଛୋଟ ଛୋଟ ଅଂଶରେ, ଦିନ ଓ ରାତିରେ ଭାଗିଯାଇ। ମଧ୍ୟେମଧ୍ୟେ ସେ ଜାଗେ, କାରଣ ତାକୁ ଦୁଧ ଦରକାର—ସୂର୍ଯ୍ୟ ଉଠିଥାଉ କି ଚନ୍ଦ୍ର। ତୁମ ଶିଶୁ ପାଇଁ ରାତି 2ଟା ମାନେ କେବଳ ଆଉ ଥରେ ଖାଇବା ସମୟ।

ସନ୍ଧ୍ୟାରେ ତୁମକୁ ଘୁମ ଆଣିଦେଉଥିବା ମେଲାଟୋନିନ୍‌କୁ ମଧ୍ୟ ତୁମ ଶିଶୁ ଏଖନ ନିଜେ ଦିନ–ରାତିର ଲୟରେ ବନାଇପାରେ ନାହିଁ। ଗବେଷକମାନେ ଦେଖିଛନ୍ତି ଯେ ସମୟରେ ଜନ୍ମିଥିବା ଶିଶୁମାନଙ୍କରେ 9ମ ରୁ 12ମ ଜୀବନସପ୍ତାହ ପୂର୍ବରୁ ଏମିତି ଲୟର ସ୍ପଷ୍ଟ ଚିହ୍ନ ବହୁତ କମ୍ ଥାଏ। ଘୁମ–ଜାଗରଣର ଅଦଳବଦଳ ଓ ଅନ୍ୟ ହର୍ମୋନ୍‌ମାନଙ୍କର ଲୟ ମଧ୍ୟ ସାଧାରଣତଃ ଦ୍ୱିତୀୟ ମାସ ପରେ ହିଁ ଅଧିକ ସ୍ପଷ୍ଟ ହୁଏ। ମୋଟାମୋଟି କହିଲେ: ପ୍ରାୟ 4–6 ସପ୍ତାହରୁ ଘୁମ ଧୀରେଧୀରେ ଅଧିକ ନିୟମିତ ହେବା ଆରମ୍ଭ କରେ। ପ୍ରାୟ 8–12 ସପ୍ତାହରୁ ଦିନ ଓ ରାତିର ତଫାତ୍ ଅଧିକ ସ୍ପଷ୍ଟ ହୁଏ, ଏବଂ ନିଜର ମେଲାଟୋନିନ୍ ଲୟ ଚାଲୁ ହୁଏ। ପ୍ରାୟ 10 ସପ୍ତାହରୁ ଅନେକ ଶିଶୁଙ୍କର ସବୁଠୁ ଲମ୍ବା ଘୁମର ଅଂଶ ସ୍ପଷ୍ଟଭାବେ ବଢ଼ିଯାଏ, ଏବଂ 3–6 ମାସରେ ଦିନ–ରାତିର ପ୍ରତିକୃତି ଅଧିକ ପକ୍କା ହୁଏ। ସେଇଥିପାଇଁ ଅନ୍ଧାର ତୁମ ପାଇଁ ଯେପରି କାମ କରେ, ତୁମ ଶିଶୁ ପାଇଁ ଏଖନ ସେପରି କାମ କରେ ନାହିଁ।

ତାହେଲେ ସେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ କେବଳ ଅପେକ୍ଷା କରିବାକୁ ପଡ଼ିବ କି? ନା। ଭିତର ଘଡ଼ି ସଙ୍କେତରୁ ଶିଖେ, ଏବଂ ସେଥିରେ ସବୁଠୁ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ସଙ୍କେତ ହେଉଛି ଆଲୋକ। 4 ରୁ 12 ସପ୍ତାହ ବୟସର ଶିଶୁମାନଙ୍କୁ ନେଇ ହୋଇଥିବା ଗୋଟେ ଅଧ୍ୟୟନରେ 12 ସପ୍ତାହରେ ସେମାନଙ୍କର କାର୍ଯ୍ୟଶୀଳତାର ଲୟ, ଦିନ ଭରି ମିଳୁଥିବା ଆଲୋକ ସହ ସ୍ପଷ୍ଟଭାବେ ମେଳ ଖାଇଥିଲା। ଏହାଠାରୁ ସ୍ୱାଧୀନଭାବେ, 4ର୍ଥ ସପ୍ତାହରୁ ହିଁ ସେମାନଙ୍କର ଲୟ ମାʼମାନଙ୍କର ଦୈନିକ ଅଭ୍ୟାସ ସହ ମଧ୍ୟ ଜଡ଼ିତ ଥିଲା। 6 ରୁ 12 ସପ୍ତାହ ବୟସର ଶିଶୁମାନଙ୍କୁ ନେଇ ହୋଇଥିବା ଆଉ ଗୋଟେ ଅଧ୍ୟୟନରେ ଦେଖାଗଲା: ଯେମାନେ ନିଜ ଘୁମର ଅଧିକ ଅଂଶ ରାତିକୁ ସରାଇପାରୁଥିଲେ, ସେମାନେ ଦିନର ଆରମ୍ଭିକ ବିକେଳରେ ଅଧିକ ଆଲୋକ ପାଇଥିଲେ। ଏଥିରୁ କାରଣ–ଫଳ ସମ୍ପର୍କ ପ୍ରମାଣ ହୁଏନାହିଁ, କିନ୍ତୁ ଏହା ଆଶାଦାୟକ ଇସାରା ଅଟେ। ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ, ସଜିବା ଦିନ ଏବଂ ଅନ୍ଧାର, ଶାନ୍ତ ରାତି—ଏହି ଭାଷାକୁ ତୁମ ଶିଶୁର ଭିତର ଘଡ଼ି ସର୍ବୋତ୍ତମଭାବେ ବୁଝେ।

ଯଦି ତୁମ ଶିଶୁ ସମୟର ପୂର୍ବରୁ ଜନ୍ମିଛି, ସେଥିପାଇଁ ତାକୁ ସାଧାରଣତଃ ଅଧିକ ସମୟ ଲାଗେ। ଗୋଟେ ଅଧ୍ୟୟନରେ, ସରାସରି ପ୍ରାୟ 7 ସପ୍ତାହ ଆଗରୁ ଜନ୍ମିଥିବା ଶିଶୁମାନଙ୍କରେ ମେଲାଟୋନିନ୍ ଲୟ ସମୟରେ ଜନ୍ମିଥିବା ଶିଶୁମାନଙ୍କଠାରୁ ପ୍ରାୟ 9 ସପ୍ତାହ ପରେ ଆରମ୍ଭ ହୋଇଥିଲା। ସେଇଥିପାଇଁ ସଂଶୋଧିତ ବୟସକୁ ଧ୍ୟାନରେ ରଖ—ଅର୍ଥାତ୍ ହିସାବ କରାଯାଇଥିବା ଜନ୍ମତାରିଖଠାରୁ ଗଣା ସମୟକୁ।

କେତେକ ଶିଶୁ ଆରମ୍ଭରେ ଲୟଟାକୁ ପୁରା ଉଲଟାଧାଡ଼ିରେ ଧରନ୍ତି। ଦିନେ ସେମାନେ ଲମ୍ବା ଏବଂ ଗଭୀର ଘୁମନ୍ତି—ଷ୍ଟ୍ରୋଲର୍‌ରେ, କୋଳରେ, ଆତ୍ମୀୟଙ୍କ ଘରେ ଯିବାବେଳେ। ସନ୍ଧ୍ୟାରେ ସେମାନେ ଜାଗ୍ରତ ହୋଇଯାନ୍ତି ଏବଂ ଉଦାହରଣ ସ୍ୱରୂପ ରାତି 11ଟାରୁ 3ଟା ମଧ୍ୟରେ ସବୁଠୁ ଅଧିକ ଜାଗ୍ରତ ଥାଆନ୍ତି। ଏହା କୌଣସି ସ୍ୱଭାବ ନୁହେଁ, ନା କୌଣସି ପାଳନପୋଷଣର ଭୁଲ; ଏହା ଏମିତି ଭିତର ଘଡ଼ିର ଫଳ, ଯାହା ଏଖନ ନିଜେ ଏକାକି ଚାଲୁନାହିଁ। ସାଧାରଣତଃ ଏହା ଘଡ଼ି ପକ୍କା ହେବା ସହିତ ଠିକ୍ ହୋଇଯାଏ—ଅନେକ ସମୟରେ ପ୍ରାୟ 8ମ ସପ୍ତାହରେ।

ଦିନ–ରାତିର ଏହି ଉଲଟାପାଲଟାକୁ ବଟନ୍ ଦବାଇ ଏକଦମେ ଶେଷ କରିହେବ ନାହିଁ, କିନ୍ତୁ ନରମଭାବେ ଏହାକୁ ଛୋଟ କରିହେବ। ପ୍ରଥମ ସପ୍ତାହମାନଙ୍କରେ ସବୁଠୁ ମୁଖ୍ୟ ଉପାୟ ହେଉଛି ଖାଇବାର ସମୟ। ତୁମ ଶିଶୁ ତାର ଜନ୍ମବେଳର ଓଜନ ପୁଣି ପାଉଅ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଏବଂ ଭଲଭାବେ ଓଜନ ବଢ଼ାଅ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ—ସାଧାରଣତଃ ଏହା ପ୍ରାୟ 10–14 ଦିନରେ ହୁଏ—ଦିନେ ଶେଷ ଥର ଖାଇବା ଆରମ୍ଭ ହୋଇଥିବା ସମୟଠାରୁ ଅଧିକରେ ପ୍ରାୟ 3 ଘଣ୍ଟା ହେବା ପୂର୍ବରୁ ପୁଣି ଦୁଧ ଦେବାକୁ ପରାମର୍ଶ ରହେ, ଆବଶ୍ୟକ ହେଲେ ତାକୁ ହଳୁକରେ ଜଗାଇ। 4 ଘଣ୍ଟା ସର୍ବାଧିକ ସୀମା, କୌଣସି ଲକ୍ଷ୍ୟ ନୁହେଁ। ଏଭଳି ଖାଇବା ଓ ଜାଗିବାର ସମୟ ଦିନକୁ ସରେ, ଏବଂ ରାତିକୁ ଏହାର ଭାର କମ୍ ବୋହିବାକୁ ପଡ଼େ।

ହଳୁକରେ ଜଗାଇବା ସାଧାରଣତଃ ଏଭଳି କାମ କରେ: ସ୍ଲିପିଂ ବ୍ୟାଗ୍ ଖୋଲିଦିଅ, ଡାଇପର୍ ବଦଳାଇଦିଅ, କିଛି କଥା କହ, ଶିଶୁକୁ ସିଧା ଧର, କିମ୍ବା ତାର ପାଦକୁ ମୃଦୁଭାବେ ସ୍ପର୍ଶ କର। କେବେକେବେ 2–3 ଥର ଚେଷ୍ଟା ଲାଗିପାରେ। ଏଠାରେ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ଶିଶୁକୁ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଜାଗାଇ ରଖିବା ନୁହେଁ, କେବଳ ଦିନକୁ କିଛି ଅଧିକ ଖାଇବା ଦେଇବା।

ଯାହା ଉପକାର କରେନାହିଁ: ଦିନେ ଶିଶୁକୁ ଜୋରକରି ଜାଗାଇ ରଖିବା, ଯେଣେକି ସେ ରାତିରେ ଅଧିକ ଥକିଯାଉ। ଅତି କ୍ଲାନ୍ତ ଶିଶୁମାନେ ଅନେକ ସମୟରେ ଘୁମିବାକୁ ଆଉ ବେଶି କଷ୍ଟ ପାଆନ୍ତି, ରାତିରେ ମଧ୍ୟ। ତେଣୁ ସରଳ ନିୟମ ହେଉଛି: ଦୁଧ ପାଇଁ ଜଗାଇବା ଠିକ୍, କିନ୍ତୁ ଶିଶୁର ଶକ୍ତିର ଠାରୁ ଅଧିକ ସମୟ ଜାଗାଇ ରଖିବା ନୁହେଁ।

ନବଜାତ ଶିଶୁ ରାତିରେ କାହିଁକି ଜାଗେ—ତାର ସବୁଠୁ ସାଧାରଣ କାରଣ ହେଉଛି ଭୋକ। ଆରମ୍ଭରେ ତାର ପେଟରେ ବହୁତ କମ୍ ଧରେ: ପ୍ରଥମ ଦିନ ପ୍ରତିଥର ଖାଇବାରେ ପ୍ରାୟ 2–10 ml, ଏବଂ 3ୟ–4ର୍ଥ ଦିନରେ ଗଲେ ମାତ୍ର ପ୍ରାୟ 30–60 ml। ବୋତଲର ଦୁଧରେ ମଧ୍ୟ ଏହି କଥା ଲାଗୁହୁଏ—ମାପର ରେଖାକୁ ନୁହେଁ, ତୁମ ଶିଶୁର ପେଟ ଭରିବାର ସଙ୍କେତକୁ ଧ୍ୟାନରେ ରଖ। ତା ସହିତ, ମାʼର ଦୁଧ ବୋତଲର ଶିଶୁ-ଦୁଧଠାରୁ ଶୀଘ୍ର ପଚେ। ସେଇଥିପାଇଁ ସ୍ତନ୍ୟପାନ କରୁଥିବା ଶିଶୁମାନେ ପ୍ରଥମ ମାସରେ ସାଧାରଣତଃ ପ୍ରତି 1½–3 ଘଣ୍ଟାରେ ପିଅନ୍ତି, ଏବଂ ବୋତଲର ଶିଶୁମାନେ ପ୍ରାୟତଃ ପ୍ରତି 2–4 ଘଣ୍ଟାରେ—ପ୍ରତ୍ୟେକ ଥର ପୂର୍ବ ଖାଇବାର ଆରମ୍ଭଠାରୁ ପରବର୍ତ୍ତୀ ଖାଇବାର ଆରମ୍ଭ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଗଣାଯାଏ, ଏବଂ ଏହା କେବଳ ଗୋଟେ ଦିଗଦର୍ଶନ, ସଠିକ୍ ଟାଇମ୍‌ଟେବୁଲ୍ ନୁହେଁ। ମୋଟକରି ସାଧାରଣତଃ 24 ଘଣ୍ଟାରେ 8–12 ଥର ଖାଇବା ହୁଏ, ଏବଂ ସେଥିରୁ କିଛି ଥର ଅନିବାର୍ୟଭାବେ ରାତିକୁ ପଡ଼େ।

ତେଣୁ ଏହି ବୟସରେ ରାତିର ଖାଇବା କୌଣସି ସମସ୍ୟା ନୁହେଁ ଯାହାକୁ ତୁମେ ସମାଧାନ କରିବାକୁ ପଡ଼ିବ; ଏହା ଯୋଜନାର ହିଁ ଅଂଶ। ପ୍ରାୟ 6ଠ ମାସ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ତୁମ ଶିଶୁ ରାତିରେ କମ୍ ସେ କମ୍ ଥରେକ ଦୁଧ ପାଇଁ ଉଠିବା ସାଧାରଣ, ଏବଂ ଅନେକ—ବିଶେଷକରି ସ୍ତନ୍ୟପାନ କରୁଥିବା—ଶିଶୁମାନଙ୍କରେ ଏହା ଏଠାରୁ ବହୁତ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଚାଲିପାରେ। ପ୍ରଥମ କିଛି ଦିନରେ ତାହାର ଉଲ୍ଟାଟା ମଧ୍ୟ ଲାଗୁହୁଏ: ତୁମ ଶିଶୁ ତାର ଜନ୍ମବେଳର ଓଜନ ପୁଣି ପାଉଅ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ, ରାତିରେ ପ୍ରାୟ 4 ଘଣ୍ଟାରୁ ଅଧିକ ସମୟ ଖାଇବା ବିନା ରହିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ସେ ନିଜେ ଉଠୁନାହିଁ ହେଲେ, ତୁମେ ତାକୁ ହଳୁକରେ ଜଗାଅ।

ଅନେକ ଶିଶୁ ସନ୍ଧ୍ୟାରେ ଏବଂ ରାତିର ପ୍ରଥମ ଅଂଶରେ ବିଶେଷକରି ବହୁତ ଘନଘନ ପିଅନ୍ତି, କେବେକେବେ ପ୍ରାୟ ପ୍ରତି ଘଣ୍ଟାକୁ। ଏହାକୁ କ୍ଲଷ୍ଟର୍ ଫିଡିଂ କୁହାଯାଏ, ଏବଂ ଏହା ସାଧାରଣ—ତୁମ ଦୁଧ ପର୍ଯ୍ୟାପ୍ତ ନୁହେଁ ବୋଲି ଏହାର ଅର୍ଥ ନୁହେଁ। ତୁମ ଶିଶୁ ପର୍ଯ୍ୟାପ୍ତ ପାଉଛି କି ନାହିଁ, ତାହା ଅନ୍ୟ ଜିନିଷରୁ ବୁଝାଯାଏ: ପ୍ରାୟ 5ମ ଦିନରୁ ଦିନକୁ କମ୍ ସେ କମ୍ 6ଟି ଭିଜା ଡାଇପର୍ ଏବଂ ସେ ଭଲଭାବେ ଓଜନ ବଢ଼ାଉଛି କି ନାହିଁ। ଏମିତି ଅବଧିମାନେ ମଧ୍ୟ ସାଧାରଣ, ଯେତେବେଳେ ତୁମ ଶିଶୁ 2–3 ଦିନ, କେବେକେବେ 1 ସପ୍ତାହ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ, ସାଧାରଣତଃ ଠାରୁ ଅଧିକ ଘନଘନ ପିବାକୁ ଚାହେ। ଏହାକୁ ଅନେକେ ବୃଦ୍ଧିର ଝଟକା କୁହନ୍ତି। କିନ୍ତୁ ଏଥିପାଇଁ କୌଣସି ପକ୍କା କ୍ୟାଲେଣ୍ଡର୍ ନାହିଁ, ଯଦିଓ କିଛି ତାଲିକା ଏଭଳି ଦେଖାଏ।

ତୁମେ ଶୀଘ୍ର ପ୍ରତିକ୍ରିୟା କଲେ ପ୍ରତ୍ୟେକ ରାତିର ଖାଇବା ସହଜ ହୁଏ। ଭୋକର ସଙ୍କେତ ସାଧାରଣତଃ କାନ୍ଦିବାର ଆଗରୁ ଆସେ: ସେ ଠୋଠରେ ଚାପଚାପ କରେ, ଠୋଠ ଚାଟେ, ଜିଭ ବାହାର କରେ, ଖୋଜୁଥିବା ପରି ମୁଣ୍ଡ ଘୁରାଏ ଏବଂ ପୁଣିପୁଣି ହାତକୁ ମୁହଁ ପାଖକୁ ନେଇଯାଏ। କାନ୍ଦିବା ଆସଲେ ଭୋକର ଦେରିର ସଙ୍କେତ। ଶିଶୁ ବହୁତ ବେଶି କାନ୍ଦିବା ଆରମ୍ଭ କଲାପରେ ସେ ଅନେକ ସମୟରେ ଏତେ ଉତ୍ତେଜିତ ହୋଇଯାଏ ଯେ ଭଲଭାବେ ପିଇବା କଷ୍ଟକର ହୁଏ।

ଦୁଧ ପିଇବା ବେଳେ ତୁମ ଶିଶୁ କିଛି ବାୟୁ ମଧ୍ୟ ଗିଳିଦେଉଥାଏ। କେତେକ ଶିଶୁ ଏହାକୁ ସହଜରେ ବାହାର କରିଦେଇଥାନ୍ତି, ଅନ୍ୟମାନଙ୍କୁ କିଛି ସହଯୋଗ ଦରକାର ହୁଏ। ଖାଇବା ବେଳେ କି ପରେ ଡେକା ଉଠାଇବା ଭଲ—ଏଥିପାଇଁ କୌଣସି ପକ୍କା ନିୟମ ନାହିଁ, ଏବଂ ସାଧାରଣତଃ କିଛି ମିନିଟ୍ ହେଲେ ହିଁ ଚାଲିଯାଏ। ତିନୋଟି ଭଙ୍ଗୀ ବହୁତ ଉପକାରୀ ପ୍ରମାଣିତ ହୋଇଛି:

• କାନ୍ଧ ଉପରେ: ତୁମ ଶିଶୁର ଠୋଡ଼ ତୁମ କାନ୍ଧ ଉପରେ ରହିବ, ଗୋଟେ ହାତରେ ମୁଣ୍ଡ ଓ ଗଳାକୁ ଧରିରଖିବ, ଅନ୍ୟ ହାତରେ ପିଠିରେ ହଳୁକରେ ମସାଜ କିମ୍ବା ହାଲୁକା ଠପଠପ କରିବ। କେତେକ ଶିଶୁଙ୍କୁ ଏଥିରେ ଧୀରେଧୀରେ ହେଉଥିବା ଚାଲିବା ଉପକାର କରେ।

• ତୁମ ଆଖଣ୍ଡରେ ସିଧା ବସାଇ: ଶିଶୁକୁ ସିଧା ବସାଇବ, ମୁହଁ ତୁମଠାରୁ ଅଲଗା ଦିଗକୁ। ଗୋଟେ ହାତରେ ତାର ଛାତି ଓ ଠୋଡ଼କୁ ସହାରା ଦେବ, ଗଳାରେ ଚାପ ନପଡ଼ିବାକୁ ଧ୍ୟାନରେ ରଖିବ, ଅନ୍ୟ ହାତରେ ପିଠିକୁ ମସାଜ କରିବ।

• ତୁମ ହାଟୁ ଉପରେ ପେଟ ତଳେ: ଶିଶୁକୁ ଆଡ଼କୁ ତୁମ ଆଖଣ୍ଡ ଉପରେ ଶୁଆଇଦିଅ, ତୁମେ ତାର ଠୋଡ଼କୁ ସହାରା ଦେବ ଏବଂ ପିଠିରେ ହଳୁକରେ ମସାଜ କରିବ।

ଯଦି ତୁମ ଶିଶୁର ପେଟରେ ବାୟୁ ଥିବାର ସଙ୍କେତ ଦେଖାଯାଏ—ସେ କାନ୍ଦେ, ପିଠିକୁ ଟାନି ଧରେ, ପାଦ ଉଠାଇ ଆଣେ, ମୁଟ୍ଠି ବନ୍ଦ କରେ—ତେବେ ପିଠିରେ ହଳୁକ ଗୋଲାକାର ମସାଜ କିମ୍ବା ତାର ପାଦକୁ ଧୀରେଧୀରେ ସାଇକେଲ୍ ଚଲାଇବା ପରି ଚଲାଇବା ଉପକାର କରିପାରେ। ଅନେକ ଶିଶୁ ଜାଗିଥିବା ସମୟରେ ତୁମ ହାତରେ ତୁମ ପୂର୍ବବାହୁ ଉପରେ କିମ୍ବା ତୁମ ହାଟୁ ଉପରେ ପେଟ ତଳେ ପଡ଼ି ଥାଇ ତୁମେ ପିଠି ମସାଜ କଲେ ଶାନ୍ତ ହୋଇଯାନ୍ତି। ଏହା ସ୍ପଷ୍ଟଭାବେ କେବଳ ଜାଗିଥିବା ମୁହୂର୍ତ୍ତ ପାଇଁ ଭଙ୍ଗୀ, ଘୁମର ଭଙ୍ଗୀ କେବେ ନୁହେଁ।

ଦୁଧ ପିଇବା ପରେ କିଛି ଦୁଧ ପୁଣି ବାହାରିଆସିବା ଛୋଟ ଶିଶୁମାନଙ୍କରେ ବହୁତ ସାଧାରଣ। ସାଧାରଣତଃ ଏହି ଉଗଳିବା 8ମ ସପ୍ତାହ ପୂର୍ବରୁ ଆରମ୍ଭ ହୁଏ ଏବଂ ପ୍ରଥମ ବର୍ଷରେ ଧୀରେଧୀରେ ଭଲ ହୁଏ। ଉପକାରୀ କଥା ହେଉଛି, ପିଇବା ବେଳେ ଶିଶୁକୁ ସମ୍ଭବ ଥିଲେ ସିଧା ଧର, ମଧ୍ୟରେ ଡେକା ଉଠାଇବାକୁ ବିରାମ ଦିଅ, ଏବଂ ଖାଇବା ପରେ କିଛି ସମୟ ସିଧା ଧରି ରଖ। ଘୁମ ପାଇଁ ତଥାପି ସେ ଚପଟାଭାବରେ ପିଠି ଉପରେ ହିଁ ଶୁଇବା ଉଚିତ୍। ମୁଣ୍ଡ ଉଚ୍ଚ କରା ଖଟ, ଢାଳୁ ତକିଆ କିମ୍ବା ତିର୍ଛା ବେବି ସିଟ୍‌ଗୁଡ଼ିକ ଉଗଳିବାକୁ କମାଏ ନାହିଁ ଏବଂ ଘୁମ ପାଇଁ ସୁରକ୍ଷିତ ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ।

ଏବଂ ପରେ ଆସେ ସେହି କାନ୍ଦା, ଯାହାର କୌଣସି ସ୍ପଷ୍ଟ କାରଣ ମିଳୁନଥାଏ। ପ୍ରଥମ ସପ୍ତାହମାନେ ନବଜାତ ଶିଶୁମାନେ ଅନେକ ସମୟରେ ଦିନକୁ 1–4 ଘଣ୍ଟା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ କାନ୍ଦନ୍ତି, ସାଧାରଣତଃ ବିକେଳ ଶେଷ ଓ ସନ୍ଧ୍ୟାରେ ସବୁଠାରୁ ବେଶି। ସାଧାରଣତଃ ଏହାର ପରିମାଣ ପ୍ରାୟ 6ଠ ସପ୍ତାହ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବଢ଼େ ଏବଂ ତା ପରେ ପୁଣି କମିଯାଏ। 3ୟ–4ର୍ଥ ମାସ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଅନେକ ଶିଶୁଙ୍କରେ ଏହା ସ୍ପଷ୍ଟଭାବେ କମିଯାଏ। ଯଦି ଗୋଟେ ଶିଶୁ ସପ୍ତାହକୁ 3 ଦିନରୁ ଅଧିକ, ଦିନକୁ 3 ଘଣ୍ଟାରୁ ଅଧିକ ସମୟ, ଏବଂ 3 ସପ୍ତାହରୁ ଅଧିକ ଧରି କାନ୍ଦେ, ବିଶେଷଜ୍ଞମାନେ ଏହାକୁ ଅତ୍ୟଧିକ କାନ୍ଦା କୁହନ୍ତି। ଏଥିରେ ମାତାପିତାଙ୍କର ଭୁଲ ବ୍ୟବହାରର କିଛି ନାହିଁ। ଅନେକ ସମୟରେ କାରଣ ହୁଏ ଯେ ଶିଶୁ ବହୁତ ଉତ୍ତେଜନାରେ ଭରିଯାଇଛି ଏବଂ ଘୁମକୁ ଧରିବାରେ ଅସୁବିଧା ହେଉଛି।

ଏସମୟରେ ଅନେକଥରେ ଅଧିକ କିଛି ନୁହେଁ, କମ୍ କିଛି ଭଲ କାମ କରେ: ଶାନ୍ତ, ମୃଦୁ ଆଲୋକ ଥିବା ଘର, ତୁମ ଶରୀରର ନିକଟତା, ସମ ତାଳରେ ଝୁଲାଇବା କିମ୍ବା ଧୀରେଧୀରେ ଚାଲିବା, ହଳୁକ ହୁମ୍ କରିବା, ସ୍ତନ କିମ୍ବା ପେସିଫାୟର୍ ଚୁସିବା। ଯଦି ତୁମେ ସ୍ତନ୍ୟପାନ କରୁଛ, ତେବେ ପେସିଫାୟର୍ ସାଧାରଣତଃ ସ୍ତନ୍ୟପାନ ଭଲଭାବେ ଗଢ଼ିଉଠିଲା ପରେ ଦିଅ, ଅଧିକାଂଶ ସମୟରେ 3–4 ସପ୍ତାହ ପରେ। ଏକ ପରେ ଏକ ଉପାୟ ହତାଶାରେ ପରୀକ୍ଷା କଲେ ଅନେକ ଶିଶୁ ଆଉ ବେଶି ଅଶାନ୍ତ ହୋଇଯାନ୍ତି। କୋଳରେ ବୋହି ରଖିବା ମଧ୍ୟ ଉପକାର କରିପାରେ: ଗୋଟେ ଅଧ୍ୟୟନରେ, ଅଧିକ ସମୟ କୋଳରେ ବୋହାଯାଇଥିବା ଶିଶୁମାନେ 6 ସପ୍ତାହ ବୟସରେ ସ୍ପଷ୍ଟଭାବେ କମ୍ କାନ୍ଦିଥିଲେ, ବିଶେଷକରି ସନ୍ଧ୍ୟାରେ। କିନ୍ତୁ ପୂର୍ବରୁ ବହୁତ କାନ୍ଦୁଥିବା ଶିଶୁମାନଙ୍କରେ ପରବର୍ତ୍ତୀ ଅଧ୍ୟୟନରେ ଏହି ପ୍ରଭାବ ଦେଖାଯାଇନଥିଲା। ତେଣୁ କୋଳରେ ବୋହିବା ଖରାପ ନୁହେଁ, କିନ୍ତୁ ଏହା କୌଣସି ଜାଦୁଇ ଉପାୟ ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ।

ଯଦି ତୁମେ ଭାବୁଛ କି ଧୈର୍ଯ୍ୟ ସମାପ୍ତ ହେଉଛି, ସେଥିରେ ତୁମ ଅସଫଳତା ନୁହେଁ; ଏହା ବିରାମର ଆବଶ୍ୟକତାର ସଙ୍କେତ। ଶିଶୁକୁ ସୁରକ୍ଷିତଭାବେ ପିଠି ଉପରେ ତାର ନିଜ ବିଛାନାରେ ଶୁଇଦିଅ, କିଛି ମିନିଟ୍ ପାଇଁ କୋଠରୀରୁ ବାହାରକୁ ଯାଅ ଏବଂ ଗଭୀର ଶ୍ୱାସ ନିଅ, କିମ୍ବା ତାକୁ ଅନ୍ୟ କାହାରୋ ହାତରେ ଦିଅ। ଶିଶୁକୁ କେବେ ବି ଜୋରରେ ହଲାଅ ନାହିଁ କି ଝଟକା ଦିଅ ନାହିଁ। ଜୋରରେ ହଲାଇବାରୁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଗୁରୁତର ଚୋଟ ହୋଇପାରେ, କେବେକେବେ ଜୀବନଘାତୀ ମଧ୍ୟ ହୋଇପାରେ। ତୁମେ ଅସହାୟ ଲାଗୁଥିବାମାତ୍ରେ ସହଯୋଗ ନିଅ—ଅତ୍ୟଧିକ କାନ୍ଦାର ସବୁ ମାନଦଣ୍ଡ ପୂରଣ ହେଉଅପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଅପେକ୍ଷା କରନି: ଶିଶୁ ଡାକ୍ତରଙ୍କ ପାଖରେ, କିମ୍ବା ASHA କିମ୍ବା ANMଙ୍କ ପାଖରେ। ରାତିରେ ମଧ୍ୟ 24 ଘଣ୍ଟା Tele MANAS ହେଲ୍ପଲାଇନ୍ 14416 କିମ୍ବା 1800-891-4416 ରେ କଥା ହୋଇପାରିବ, ଓଡ଼ିଆରେ ମଧ୍ୟ।

ଏହା ଶୁଣିବାକୁ ବିରୋଧାଭାସ ପରି ଲାଗେ, କିନ୍ତୁ ନବଜାତ ଶିଶୁ ସହିତ ଦୈନିକ ଜୀବନର ଏହା ଏକ ସତ୍ୟ: ଯେଉଁ ଶିଶୁ ବହୁତ ଦେର ଯାଏଁ ଜାଗିରହିଲା, ସେ ଭଲ ଘୁମେନାହିଁ; ଉଲ୍ଟାରେ ତାକୁ ଘୁମିବାକୁ ଆଉ କଷ୍ଟ ହୁଏ। ଏବଂ ନବଜାତ ଶିଶୁମାନେ ଏକଥରେ କେବଳ ଛୋଟ ସମୟ ପାଇଁ ହିଁ ଜାଗିରହିପାରନ୍ତି। ଆରମ୍ଭରେ ସାଧାରଣତଃ 35–75 ମିନିଟ୍, ଯାହାରେ ଦୁଧ ପିଇବା ଏବଂ ଡାଇପର୍ ବଦଳାଇବା ସମୟ ମଧ୍ୟ ଧରାଯାଇଛି। ପ୍ରାୟ 2 ମାସରେ ଏହା ସାଧାରଣତଃ 60–90 ମିନିଟ୍, ଏବଂ ସାଢ଼େ 3 ମାସରେ ପ୍ରାୟ 75–140 ମିନିଟ୍ ହୁଏ। ଏହି ଜାଗା ସମୟଗୁଡ଼ିକ ଅନୁଭବଆଧାରିତ, କୌଣସି ଡାକ୍ତରୀ ନିର୍ଦ୍ଦେଶିକା ନୁହେଁ। ଏଗୁଡ଼ିକୁ ମୋଟାମୋଟି ଦିଗଦର୍ଶନ ଭାବେ ଧର; ବାକିଟା ତୁମ ଶିଶୁ ନିଜେ ଦେଖାଇଦେବ: ସେ ଦୃଷ୍ଟି ଅଲଗା କରେ, ଖାଲିକୁ ତକି ରହେ, ହାମ୍ଭୁଲି ଦେଏ, ଭୌଁ କୁଚକାଏ, ମୁଟ୍ଠି ବନ୍ଦ କରେ, କିମ୍ବା ଅସନ୍ତୋଷ କରେ ଓ ତୁମ ନିକଟତା ଖୋଜେ।

କେବଳ ସମୟର ଲମ୍ବାଇ ନୁହେଁ, ଏହି ଜାଗା ସମୟରେ କଣ କଣ ହେଉଛି ସେଥିକି ମଧ୍ୟ ମହତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ। ଯେଉଁ ଶିଶୁ ପାଇଁ ଏପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଆଲୋକ ଓ ଶବ୍ଦ କେବଳ ମୃଦୁଭାବେ ପହଞ୍ଚୁଥିଲା, ସେପାଇଁ ସାଧାରଣ ଦିନଟା ମଧ୍ୟ ବହୁତ ଅନୁଭବରେ ଭରିଥାଏ: ସ୍ୱର, ମୁହଁ, ଗନ୍ଧ, ହାତ, ଚଳନ। ବିକେଳଟା ଯଦି ବହୁତ ଅତିଥି, ଭିଡ଼ ଥିବା ବଜାର ରାସ୍ତାରେ ଘୁରିବା କିମ୍ବା ପରିବାରୀକ ଆୟୋଜନରେ କଟିଯାଏ, ତେବେ କେବେକେବେ ସନ୍ଧ୍ୟାଟା ବିଶେଷ ଅଶାନ୍ତ ହୋଇଥାଏ। ତାହାର ଅର୍ଥ ଏହା ନୁହେଁ ଯେ ତୁମେ ଘରେ ହିଁ ରହିବାକୁ ପଡ଼ିବ। କିନ୍ତୁ ଦିନଟାକୁ ଥୋଡ଼ା ମାପ ରଖି ଚଲାଇଲେ ଉପକାର ହୁଏ:

• ଅତିଥିମାନଙ୍କୁ ବିକେଳ ଶେଷରୁ ଭଲ ସକାଳେ ଆସିବାକୁ ଦିଅ।

• ତୁମ ଶିଶୁ ଯଦି ଆଗରୁ ଅସନ୍ତୋଷ କରୁଛି, ତାକୁ ଗୋଟେ କୋଳରୁ ଅନ୍ୟ କୋଳକୁ ଘୁରାଇବାନି। ଏବେ ତାକୁ ଗୋଟେ ପରିଚିତ ଲୋକ ଏବଂ ଶାନ୍ତ ଘର ଯଥେଷ୍ଟ।

• ସନ୍ଧ୍ୟାର ଆଗରୁ ଗୋଟେ ଶାନ୍ତ ଘଣ୍ଟା ରଖ: ମୃଦୁ ଆଲୋକ, କମ୍ କାର୍ଯ୍ୟକ୍ରମ, ବହୁତ ଶରୀରୀକ ନିକଟତା।

• କ୍ଲାନ୍ତିର ପ୍ରଥମ ସଙ୍କେତ ଦେଖିଲେ, ପରବର୍ତ୍ତୀ ଘୁମ ପାଇଁ ଶିଶୁକୁ ଥୋଡ଼ା ଶୀଘ୍ର ନେଇଯାଅ; ବହୁତ ଦେରି କରନି।

କେତେକ ଶିଶୁ ଦିନକୁ ଘଣ୍ଟାଧରି କୋଳରେ ଘୁମନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ନିଜ ବିଛାନାରେ ରଖିଲେ 20 ମିନିଟ୍‌ରେ ପୁଣି ଉଠିଯାନ୍ତି। ଏହାର ପଛରେ କୌଣସି ଜିଦ୍ ନାହିଁ। ନବଜାତ ଶିଶୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବରେ ଏଥିରେ ନିର୍ଭରଶୀଳ ଯେ କେହି ତାର ଖବର ପାଇ ସେକୁ ଉଷ୍ଣତା ଦେବ, ଖାଇବା ଦେବ ଏବଂ ସେ ଡାକିଲେ ସାନ୍ତ୍ବନା ଦେବ। ଏତେ ଛୋଟ ଶିଶୁକୁ ତୁମେ ମନୋଯୋଗ ଦେଇ ବିଗାଡ଼ିପାରିବ ନାହିଁ। ଉଲ୍ଟାରେ: ପ୍ରଥମ ମାସମାନେ ଯେ ଶିଶୁମାନଙ୍କର ଡାକକୁ ଶୀଘ୍ର ସଡ଼ା ମିଳେ, ସେମାନେ ସମୁଦାୟରେ ଅଧିକ କମ୍ କାନ୍ଦନ୍ତି।

ରାତି ପାଇଁ ଏହାର ଅର୍ଥ ହେଉଛି: ପ୍ରଥମ ବର୍ଷରେ ତୁମମାନଙ୍କର ଶୋଇବା ଘରରେ ନିଜର ବିଛାନାରେ ଘୁମିଲେ ତୁମ ଶିଶୁ ସବୁଠୁ ସୁରକ୍ଷିତ। ନିଜ ବିଛାନା ବୋଲି ବାସିନେଟ୍, ଝୁଲନା, cot, କିମ୍ବା ମାʼବାପାଙ୍କ ବିଛାନା ସହ ଭଲଭାବରେ ଏବଂ ଫାକ୍ ବିନା ଲଗାଯାଇଥିବା ସାଇଡକାର୍ ବେଡ୍‌କୁ ମଧ୍ୟ ଧରାଯାଏ। ଏଭଳି ତୁମେ ସେତେ ନିକଟରେ ରହିପାରିବ ଯେ ଶବ୍ଦ ଶୁଣିପାରିବ ଏବଂ ଶୀଘ୍ର ତାର ପାଖକୁ ପହଞ୍ଚିପାରିବ, କିନ୍ତୁ ତଥାପି ତାର ନିଜର ସୁରକ୍ଷିତ ଜାଗା ଥାଏ। ଅନେକ ଶିଶୁକୁ ଶୁଇଦେବା ପରେ କିଛି ମୁହୂର୍ତ୍ତ ତୁମ ହାତ ପେଟ ଉପରେ ରହିଲେ କିମ୍ବା ତୁମେ ହଳୁକରେ ହୁମ୍ କଲେ ସେମାନେ ଅଧିକ ସହଜରେ ଶାନ୍ତ ହୋଇଯାନ୍ତି।

ଦିନେ ତୁମେ ଯେତେକି ଦୁହେଁକୁ ଭଲ ଲାଗେ ସେତେ ନିକଟତା ଦେଇପାରିବ: କୋଳରେ ବୋହିବା, ଆଲିଙ୍ଗନ, ସ୍କିନ୍-ଟୁ-ସ୍କିନ୍। କ୍ୟାରିଅର୍ କିମ୍ବା କପଡ଼ର ସ୍ଲିଙ୍ଗ୍‌ରେ ଧ୍ୟାନରେ ରଖ, ତୁମ ଶିଶୁର ମୁହଁ ଦେଖାଯାଉଥିବ, ନାକ ଓ ମୁହଁ ଖୋଲା ରହିବ, ଏବଂ ତାର ମୁଣ୍ଡ କପଡ଼ରେ ଡୁବିଯିବ ନାହିଁ। ତାର ଠୋଡ଼ ଛାତିକୁ ଲାଗି ରହିବ ନାହିଁ—କମ୍ ସେ କମ୍ ଗୋଟେ ଆଙ୍ଗୁଠିର ଚଉଡ଼ା ତଫାତ୍ ରହିବ—ଏବଂ ସେ ତୁମ ଶରୀରକୁ ସେତେ ଉଚ୍ଚ ଏବଂ ଲଗି ରହିବ ଯେ ତୁମେ ତାର ମୁଣ୍ଡରେ ଚୁମ୍ବନ କରିପାରିବ। ସେ ଯଦି ତୁମ ଛାତି ଉପରେ ଘୁମିଯାଏ, ତୁମେ ଜାଗି ରହିବ। ତୁମକୁ ନିଜେ ଝପାନି ଆସୁଛି ବୋଲି ଲାଗିଲେ, ତାକୁ ତାର ବିଛାନାରେ ରଖିଦିଅ।

ତାହେଲେ ତୁମେ ଶିଶୁକୁ କିପରି ବୁଝାଇବ କେବେ ଦିନ? କଠୋର ପ୍ଲାନ୍‌ରେ ନୁହେଁ, ବରଂ ଅନେକ ଛୋଟ ଛୋଟ ସଙ୍କେତରେ, ଯେଗୁଡ଼ିକ ପ୍ରତିଦିନ ପୁଣିପୁଣି ଆସେ:

• ସକାଳକୁ ଚିହ୍ନିତ କର। ଦିନ ଆରମ୍ଭ ପାଇଁ ଗୋଟେ ମୋଟାମୋଟି ସମୟ ବାଛ, ଯେପରି 6ଟାରୁ 8ଟା ମଧ୍ୟରେ। ଏହି ସମୟର ଦୁଧ ଦିନର ପ୍ରଥମ ଦୁଧ ହେବ: ପର୍ଦ୍ଦା ଖୋଲ, ଆଲୋକ ଜଳା, ଘୁମର ପୋଷାକ କଢ଼ି ଦିନର ପୋଷାକ ପିନ୍ଧାଇଦିଅ, ଖୁସିରେ “ସୁପ୍ରଭାତ” କହ। ତୁମ ଶିଶୁ ଏଖନ ଶବ୍ଦ ବୁଝେନାହିଁ, କିନ୍ତୁ ସେ ଅନୁଭବ କରେ ଯେ ପ୍ରତିଦିନ ପ୍ରାୟ ଏକେ ସମୟରେ କିଛି ବଦଳୁଛି।

• ଦିନର ଆଲୋକ ପର୍ଯ୍ୟାପ୍ତ ଦିଅ। ଶିଶୁକୁ ନେଇ ଜାଲା ପାଖରେ ବସ, ଜାଗିଥିବା ସମୟକୁ ଘରର ସବୁଠୁ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ କମ୍ରାରେ କଟା, ହାଟିବାକୁ ବାହାରକୁ ଯାଅ—ଗରମ ଦିନରେ ଭୋରରେ କିମ୍ବା ଅପରାହ୍ଣ ଶେଷରେ, ଯେତେବେଳେ ଖରା କମ୍ ଥାଏ। ବାହାରେ ଥିଲେ: ଛାୟାରେ ରଖ। ପ୍ରଥମ ବର୍ଷରେ ଶିଶୁମାନଙ୍କୁ ସିଧା ସୂର୍ଯ୍ୟର ତିବ୍ର ଆଲୋକରେ ରଖିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ଷ୍ଟ୍ରୋଲର୍ ବ୍ୟବହାର କରୁଥିଲେ ତାକୁ କପଡ଼ରେ ଢାକିଦିଅନି, ତାହାରେ ଭିତରେ ଗରମ ଜମିଯାଏ—ହାବା ଚାଲାଚଳ ହେଉଥିବା ସନ୍‌ଶେଡ୍ କିମ୍ବା ଛତା ଭଲ।

• ଦିନର ଘୁମ ଆଲୋକରେ ହେଉ। ଛୋଟ ଘୁମଗୁଡ଼ିକ ଲିଭିଂ ରୁମ୍‌ରେ, ଦିନର ଆଲୋକରେ ଏବଂ ଦୈନିକ ସାଧାରଣ ଶବ୍ଦମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ହୋଇପାରେ। ଫୁସୁରି କରି କହିବାକୁ ପଡ଼ିବ ନାହିଁ, ପର୍ଦ୍ଦା ନମାଇବାକୁ ପଡ଼ିବ ନାହିଁ, ପାଅର ଆଙ୍ଗୁଠି ଉପରେ ଚାଲିବାକୁ ମଧ୍ୟ ପଡ଼ିବ ନାହିଁ। ଏହି ବିପରୀତତା ହିଁ ତୁମ ଶିଶୁକୁ ଦିନ ଓ ରାତି ଅଲଗା କରିବାକୁ ସହାୟତା କରେ। ତଥାପି ସୁରକ୍ଷିତ ଘୁମ ମାତ୍ର ପିଠି ଉପରେ ଏବଂ ମଜବୁତ, ଚପଟା ପୃଷ୍ଠରେ—ଯେପରି ବାସିନେଟ୍, ଷ୍ଟ୍ରୋଲର୍‌ର ବାସକେଟ୍ କିମ୍ବା ଟ୍ରାଭେଲ୍ cot—ସୋଫାରେ ନୁହେଁ, ଫିଡିଂ ପିଲୋ ଉପରେ ନୁହେଁ, ବେବି ନେଷ୍ଟରେ ନୁହେଁ, କିମ୍ବା ବାଉନ୍ସର୍‌ରେ ନୁହେଁ।

• ଜାଗା ସମୟକୁ ଜୀବନରେ ଭରିଦିଅ। ତୁମ ଶିଶୁ ଯଦି ଜାଗିଛି ଏବଂ ଖୁସିରେ ଅଛି, ତା ସହ କଥା କହ, ଗୀତ ଗା, ନିକଟରୁ ତୁମ ମୁହଁ ଦେଖା, ଘରଭିତରେ କୋଳରେ ବୁଲାଇ ନେଇଯାଅ ଏବଂ ତୁମେ କଣ କରୁଛ ତା କହ। ଛୋଟ ଛୋଟ tummy time—ଶିଶୁ ଜାଗିଥିବାବେଳେ ଏବଂ ତୁମ ନଜରୀରେ—ସେଥିରେ ମଧ୍ୟ ରହିପାରେ। ଏଥିପାଇଁ ବହୁତ ସମୟ ଦରକାର ନାହିଁ, ନବଜାତ ଶିଶୁମାନଙ୍କର ଜାଗା ସମୟ ଶୀଘ୍ର ଭରିଯାଏ।

• ତୁମ ଦିନରେ ଶିଶୁକୁ ସାଙ୍ଗରେ ନେଇ ଚଲ। ସକାଳର ଖାଇବା, ଘର ସଜାଇବା, ଫୋନ୍ କରିବା, ହାଟିବାକୁ ଯିବା: ଏସବୁ ବେଳେ ତୁମ ଶିଶୁ ସାଙ୍ଗରେ ଥାଇପାରେ। ଗବେଷକମାନେ ଏଭଳି ଇସାରା ଦେଖୁଛନ୍ତି ଯେ ପ୍ରଥମ ସପ୍ତାହଗୁଡ଼ିକରେ ମଧ୍ୟ ଶିଶୁମାନେ ନିଜ ପ୍ରଧାନ ଯତ୍ନଦାତାଙ୍କର ଲୟକୁ ଧ୍ୟାନ ଦେଇଥାନ୍ତି। ତୁମ ସାଧାରଣ ଦିନଟା ମଧ୍ୟ ତେଣୁ ଗୋଟେ ଲୟଦାତା।

ଏହି କଥାଗୁଡ଼ିକୁ ଗୋଟେ ମଧ୍ୟ ନିଖୁତ ହେବାକୁ ପଡ଼ିବ ନାହିଁ। ମୁଖ୍ୟ କଥା ହେଉଛି, ଦିନ ଓ ରାତି ତୁମ ଶିଶୁ ପାଇଁ ଅନୁଭବରେ ଅଲଗା ଲାଗିବ—ଗୋଟେ ଦିନରେ ନୁହେଁ, ସପ୍ତାହ ଉପରେ ସପ୍ତାହ।

ରାତି ହେଉଛି ଦିନର ଉଲ୍ଟା ପଟ। ଯାହା କିଛି ହୁଏ, ସବୁ ମୃଦୁଭାବେ ହୁଏ। ତୁମ ଶିଶୁ ଯାହା ଦରକାର ତାହା ପାଏ—ଦୁଧ, ଆବଶ୍ୟକ ହେଲେ ସଫା ଡାଇପର୍, ଏବଂ ତୁମର ନିକଟତା—କିନ୍ତୁ କୌଣସି ମନୋରଞ୍ଜନ କାର୍ଯ୍ୟକ୍ରମ ନୁହେଁ। ଏଭଳି ରାତି ପରେ ରାତି ସେ ଶିଖେ: ଏଠାରେ ଛାଡ଼ିଦେଲେ କିଛି ମିସ୍ ହେବ ନାହିଁ।

ରାତି ଆରମ୍ଭ ହେବାର ଆଗରୁ ତୁମେ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହେଇରଖିଲେ ବହୁତ କିଛି ସହଜ ହୋଇଯାଏ। ବିଛାନା ପାଖରେ ଗୋଟେ ଛୋଟ ରାତିର ଷ୍ଟେସନ୍ ତିଆରି କରିରଖ:

• ଗୋଟେ ମୃଦୁ, ଗରମ ରଙ୍ଗର ଆଲୋକ, ଯାହାକୁ ଗୋଟେ ହାତରେ ଚାଲୁ କରିପାରିବ ଏବଂ ଯାହା ସୁରକ୍ଷିତଭାବେ ଦେଖିବା ପାଇଁ ଯେତେକି ଦରକାର ସେତେକି ହେଲେ ପୁରା—ଛାଦର ତୀବ୍ର ଆଲୋକ ନୁହେଁ

• ଡାଇପର୍, ଭିଜା ୱାଇପ୍ସ କିମ୍ବା ଧୋଇବା କପଡ଼, ଡାଇପର୍ ବଦଳାଇବା ପାଇଁ ମାଟ୍ ଏବଂ ବଦଳାଇବା ପାଇଁ ଗୋଟେ ବଡିସୁଟ୍

• ଗୋଟେ ବର୍ପ୍ କ୍ଲଥ୍, ଏବଂ ତୁମ ପାଇଁ ଗୋଟେ ଗ୍ଲାସ୍ ପାଣି ଓ ଛୋଟ ଖାଦ୍ୟ—ତୁମ ଶିଶୁ କୋଳରେ ଥିଲେ ଗରମ ପାନୀୟ ନ ପିଲେ ଭଲ

• ଯଦି ତୁମେ ବୋତଲ ଦେଉଛ: ପ୍ରତି ସନ୍ଧ୍ୟାରେ ନୂଆକରି ଫୁଟାଇଥିବା ପାଣିକୁ ଥର୍ମସ୍‌ରେ ଏବଂ ମାପ କରା ପାଉଡର୍‌କୁ ସଫା, ଶୁଖିଲା ଅଲଗା ପାତ୍ରରେ ରଖ। ଶିଶୁ ପିବାକୁ ଚାହିଲେ ମାତ୍ର ବୋତଲ ପ୍ରସ୍ତୁତ କର: ହାତ ଧୋଅ, ପ୍ରଥମେ ବୋତଲରେ ପାଣି ଭର, ତାପରେ ପାଉଡର୍ ଦିଅ। ଉଲ୍ଟା କଲେ ଦୁଧ ଅତ୍ୟଧିକ ଘନ ହୋଇଯାଏ ଏବଂ ତାହା ତୁମ ଶିଶୁର ଶରୀରର ପାଣି ସନ୍ତୁଳନରେ ଚାପ ପକାଏ। ପ୍ରସ୍ତୁତ ଦୁଧକୁ ଗରମରେ ରଖନି ଏବଂ ଅବଶିଷ୍ଟ ଦୁଧକୁ ପରେ ପାଇଁ ସଞ୍ଚୟ କରନି।

ତୁମ ଶିଶୁ ଯଦି ସଙ୍କେତ ଦେଏ, ରାତି ଏଭଳି କଟିପାରେ:

1. 1

   କିଛି ମୁହୂର୍ତ୍ତ ଶୁଣ। ପ୍ରତ୍ୟେକ ଗୁଙ୍ଗୁନି କିମ୍ବା ଝଟକାର ଅର୍ଥ ଏହା ନୁହେଁ ଯେ ତୁମ ଶିଶୁ ପୁରା ଜାଗିଯାଇଛି—ହାଲୁକା, ସକ୍ରିୟ ଘୁମରେ ଏସବୁ ସାଧାରଣ। ଏଠାରେ କହିବାର ଅର୍ଥ କେବଳ କିଛି ସେକେଣ୍ଡ ଠାରୁ 1–2 ମିନିଟ୍। ଶବ୍ଦ ଯଦି ଅଧିକ ଚାହିଦାପୂର୍ଣ୍ଣ ହେବାକୁ ଲାଗେ କିମ୍ବା ସେ ଭୋକର ସଙ୍କେତ ଦେଖାଏ, ତେବେ ତୁରନ୍ତ ପାଖକୁ ଯାଅ, ସେ ବହୁତ କାନ୍ଦିବା ପୂର୍ବରୁ।

2. 2

   ଆଲୋକ ବନ୍ଦ ହିଁ ରଖ। ଛୋଟ ରାତିର ଆଲୋକ ପର୍ଯ୍ୟାପ୍ତ। ତୁମ ଫୋନ୍‌ର ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତାକୁ ମଧ୍ୟ କମ୍ କର କିମ୍ବା ସେଇଥିରୁ ପୂରା ଦୂରେ ରହ। ତୀବ୍ର ଆଲୋକ ଦିନର ସଙ୍କେତ ଦେଏ।

3. 3

   ଶାନ୍ତଭାବେ ଖୁଆଅ। କମ୍ କଥା, ମୃଦୁ ସ୍ୱର, କୌଣସି ଖେଳ ନୁହେଁ। ହସିବା ନିଶ୍ଚୟ ଠିକ୍, କିନ୍ତୁ ଗୀତ ଓ ମୁହଁଭଙ୍ଗୀର ବଡ଼ କାର୍ଯ୍ୟକ୍ରମ ସକାଳ ପାଇଁ ରଖ।

4. 4

   ଛୋଟ ଡେକା। 1–2 ମିନିଟ୍ ସିଧା ଧରିଲେ ସାଧାରଣତଃ ପର୍ଯ୍ୟାପ୍ତ।

5. 5

   ଡାଇପର୍ କେବଳ ଆବଶ୍ୟକ ହେଲେ ବଦଳାଅ। ପାଖାନା ହୋଇଥିଲେ, ବହୁତ ଭରିଗଲେ କିମ୍ବା ଚର୍ମ ଜଳନ କରୁଥିଲେ ହଁ; ନଚେତ୍ ଭଲ ହେବ ନ ବଦଳାଇଲେ। ବଦଳାଇବାକୁ ପଡ଼ିଲେ ତୁରନ୍ତ କର, ମୃଦୁ ଆଲୋକରେ ଏବଂ ଗରମ ହାତରେ—ଏବଂ ବିଛାନା କିମ୍ବା ଚେଞ୍ଜିଂ ଟେବୁଲ୍‌ରେ ତୁମ ଗୋଟେ ହାତ ସଦା ଶିଶୁ ଉପରେ ରହିବ।

6. 6

   ପୁଣି ନିଜ ବିଛାନାକୁ। ପିଠି ଉପରେ, ହାଲୁକା ପୋଷାକରେ—ଏବଂ ତୁମେ ମଧ୍ୟ ପୁଣି ଶୋଇପଡ଼।

ଏବଂ ଯଦି ତୁମ ଶିଶୁ ରାତି 2:30ରେ ପେଟଭରା, ଶୁଖିଲା ଏବଂ ପୁରା ଜାଗିଥାଏ? ତଥାପି ସେଟା ରାତି ହିଁ ରହିବ। ଅନ୍ଧାର କରା ଶୋଇବା ଘରରେ ହିଁ ରୁହ, ତାକୁ କୋଳରେ ଧର କିମ୍ବା ତାର ବିଛାନାରେ ରଖି ତାର ପାଖରେ ରୁହ, ହଳୁକରେ ହୁମ୍ କର। ଟିଭି ନୁହେଁ, ଲିଭିଂ ରୁମ୍‌ର ଆଲୋକ ନୁହେଁ, ଖେଳ ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ। ଏହା ଶାୟଦ ତୁମକୁ ନଷ୍ଟ ସମୟ ପରି ଲାଗିପାରେ, କିନ୍ତୁ ସଠିକ୍ ସନ୍ଦେଶ ଏହିଟା ହିଁ। ସେ ପୁଣି ଭୋକ ଦେଖାଇଲେ, ଦୁଧ ଦିଅ। ପାପୋଷ ଭାରି ହେବାକୁ ଲାଗିଲେ, ତାକୁ ଶୁଇଦିଅ।

ଏବଂ ନିଜକୁ ମଧ୍ୟ ଭୁଲିଯିବ ନାହିଁ: ଯଦି ତୁମେ ଦୁଇଜଣ ଅଛ, ରାତିର କାମକୁ ଏଭଳି ଭାଗ କର ଯେ ତୁମେ ଦୁହେଁ ମଧ୍ୟ କମ୍ ସେ କମ୍ ଥରେକ ଲମ୍ବା ଅବିଚ୍ଛିନ୍ନ ଘୁମ ପାଇପାରିବ।

ରିଚୁଆଲ୍ ଗୋଟେ ଶିଶୁ ପାଇଁ ଦିଗଦର୍ଶକ ଚିହ୍ନ ପରି। ଶିଶୁ-ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ବିଶେଷଜ୍ଞମାନେ ପରାମର୍ଶ ଦିଅନ୍ତି ଯେ ରାତିକୁ ଦିନଠାରୁ ସଚେତନଭାବେ ଅଲଗା କର, କାରଣ ପୁଣିପୁଣି ଆସୁଥିବା ରିଚୁଆଲ୍‌ରୁ ଶିଶୁ ବୁଝିପାରେ ଯେ ଏବେ ଘୁମ ସମୟ। ଏହା ସହ ପ୍ରଥମ ସପ୍ତାହଗୁଡ଼ିକରୁ ହିଁ ଆରମ୍ଭ କରିପାରିବ। 1 ରୁ 15 ସପ୍ତାହ ବୟସର ଅତ୍ୟନ୍ତ ଛୋଟ ଶିଶୁମାନଙ୍କର ଅଭିଭାବକଙ୍କୁ ନେଇ ହୋଇଥିବା ଗୋଟେ ସର୍ବେକ୍ଷଣରେ, ସନ୍ଧ୍ୟାର ରିଚୁଆଲ୍ ଥିବା ଶିଶୁମାନେ ରାତିରେ ଲମ୍ବା ଲମ୍ବା ଅଂଶରେ ଘୁମୁଥିଲେ ଏବଂ ରାତିରେ କମ୍ ସମୟ ଜାଗିଥିଲେ। ସେମାନଙ୍କର ମାତାପିତାଙ୍କ ଘୁମ ମଧ୍ୟ କମ୍ ବାଧାପ୍ରାପ୍ତ ହୋଇଥିଲା। ଏଥିରୁ ଏହା ପ୍ରମାଣ ହୁଏନାହିଁ ଯେ ଫରକ କେବଳ ରିଚୁଆଲ୍‌ରୁ ହିଁ ହୋଇଛି, କିନ୍ତୁ ଏହାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରିଦେଖିବା ଯୋଗ୍ୟ ବୋଲି ଇସାରା ଦେଏ।

ଏଥିପାଇଁ ଏଖନ ପକ୍କା ସମୟ ଦରକାର ନାହିଁ। ପ୍ରଥମ ସପ୍ତାହଗୁଡ଼ିକରେ ଅନେକ ଶିଶୁଙ୍କର କୌଣସି ଚିହ୍ନଟ ଘୁମ ସମୟ ଥାଏନାହିଁ। ସେଇଥିପାଇଁ ଏହି ରିଚୁଆଲ୍‌କୁ ସେହି ମୁହୂର୍ତ୍ତ ସହ ଯୋଡ଼, ଯାହା ପ୍ରତ୍ୟେକ ସନ୍ଧ୍ୟାରେ ଯାହାହେଉ ହୁଏ, ଯେପରି ତୁମେ ନିଜେ ଶୁଇବାର ଆଗରୁ ଥିବା ଶେଷ ଥର ଦୁଧ। କିଛି ସପ୍ତାହ ପରେ ଯେତେବେଳେ ଧୀରେଧୀରେ ସ୍ପଷ୍ଟ ହେବ ଯେ ତୁମ ଶିଶୁ ସନ୍ଧ୍ୟାରେ କେବେ ନିଜେ ଘୁମନ୍ତା ହୋଇଯାଏ, ସେତେବେଳେ ରିଚୁଆଲ୍‌କୁ ସେହି ସମୟକୁ ସରାଇଦିଅ।

କଣ କରୁଛ ତାଠାରୁ ବହୁତ ବେଶି ଜରୁରୀ ହେଉଛି, ପ୍ରତ୍ୟେକ ସନ୍ଧ୍ୟାରେ ସେହି ପଦକ୍ଷେପମାନେ ଏକେ କ୍ରମରେ ଆସୁନ୍ତୁ। କିଛି ଶାନ୍ତ ମିନିଟ୍ ହେଲେ ଯଥେଷ୍ଟ, ଉଦାହରଣ ସ୍ୱରୂପ ଏଭଳି:

1. 1

   ଆଲୋକ ମୃଦୁ କର, ସ୍ୱର ହଳୁକ କର, ଟିଭି ବନ୍ଦ କର।

2. 2

   ସଫା ଡାଇପର୍, ହାଲୁକା ନାଇଟସୁଟ୍।

3. 3

   ସନ୍ଧ୍ୟାର ଶେଷ ଦୁଧ ଶାନ୍ତ ପରିବେଶରେ।

4. 4

   ପ୍ରତିଦିନ ଏକେ ବାକ୍ୟ କିମ୍ବା ଛୋଟ ଗୀତ, ଯେପରି “ଏବେ ରାତି। ମୁଁ ଏଠି ଅଛି।”

5. 5

   ଶୁଇଦିଅ—ପିଠି ଉପରେ, ନିଜ ବିଛାନାରେ।

ପ୍ରତ୍ୟେକ ସନ୍ଧ୍ୟାରେ ସ୍ନାନ ଦରକାର ନାହିଁ: ଶିଶୁମାନଙ୍କ ପାଇଁ ସପ୍ତାହକୁ 1–2 ଥର ସାରାପୁରି ଯଥେଷ୍ଟ। ତୁମ ଶିଶୁ ପାଣିକୁ ଉପଭୋଗ କରୁଥିଲେ, ସ୍ନାନ ରିଚୁଆଲ୍‌ର ସୁନ୍ଦର ଅଂଶ ହୋଇପାରେ, ସର୍ବୋତ୍ତମ ସମୟ ସେ ଯେତେବେଳେ ଜାଗିଥାଏ ଏବଂ ଭୋକିଲା ନଥାଏ। ରିଚୁଆଲ୍ କିଏ କରୁଛି ସେଟା ଦ୍ୱିତୀୟ କଥା। ସହଭାଗୀ, ଜେଜେମା, ଆଈ କିମ୍ବା ପରିବାରର ଅନ୍ୟ କେହି—ସେମାନେ ଯଦି ଏକେ ପଦକ୍ଷେପକୁ ଏକେ କ୍ରମରେ କରନ୍ତି, ସନ୍ଦେଶ ଏକେ ରହେ। ଏବଂ ଯଦି ସହଜରେ ଫଳ ନମିଳେ, ସେଥି ମଧ୍ୟ ସାଧାରଣ: ରିଚୁଆଲ୍ କୌଣସି ସ୍ୱିଚ୍ ନୁହେଁ, ବରଂ ସପ୍ତାହ ଉପରେ ସପ୍ତାହ ଅର୍ଥ ପାଉଥିବା ଗୋଟେ ଅଭ୍ୟାସ।

ଶାୟଦ ତୁମେ ଶୁଣିଥିବ କି କାହାରୋ ଶିଶୁ 8 ସପ୍ତାହରେ “ସାରା ରାତି ଘୁମେଇଦେଉଥିଲା”। ଏହା ଘଟେ, କିନ୍ତୁ ସେହିଟା ମାନଦଣ୍ଡ ନୁହେଁ। ପ୍ରଥମ କିଛି ମାସରେ ସାରା ରାତି ଘୁମିଯିବାକୁ ଆଶା କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ, ଏବଂ ରାତିର ଖାଇବା ପ୍ରାୟ 6ଠ ମାସ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସାଧାରଣର ଅଂଶ। ପ୍ରାୟ 6 ଘଣ୍ଟାର ଏକାଧାରର ଘୁମ ଅନେକ ଶିଶୁଙ୍କରେ 6ଠ ମାସ ମଧ୍ୟରେ ହିଁ ଗଢ଼ିଉଠେ। ଏବଂ ସେତେବେଳେ ମଧ୍ୟ ସବୁଙ୍କରେ ନୁହେଁ: ପ୍ରାୟ 400 ଶିଶୁକୁ ନେଇ କାନାଡାର ଗୋଟେ ଅଧ୍ୟୟନରେ 6 ମାସରେ ପ୍ରତି 3ରୁ ଅଧିକରୁ 1ଟି ଶିଶୁ ଏଯାବତ୍ ରାତିରେ 6 ଘଣ୍ଟା ଏକାଧାରରେ ଘୁମୁନଥିଲା, ଏବଂ 1 ବର୍ଷରେ ମଧ୍ୟ ପ୍ରତି 4ରୁ ଅଧିକରୁ 1ଟି ଶିଶୁରେ ଏହି କଥା ସତ୍ୟ ଥିଲା। ସେମାନଙ୍କର ବିକାଶ ସହ ଏହାର କୌଣସି ସ୍ପଷ୍ଟ ସମ୍ପର୍କ ଦେଖାଯାଇନଥିଲା।

ପ୍ରଥମ ମାସଗୁଡ଼ିକରେ ଅଗ୍ରଗତି ଅନେକ ସମୟରେ ଶାନ୍ତଭାବେ ଦେଖାଯାଏ:

• ସବୁଠୁ ଲମ୍ବା ଘୁମ ଅଂଶ ଧୀରେଧୀରେ ଲମ୍ବା ହୁଏ, ଅନେକ ଶିଶୁଙ୍କରେ ପ୍ରାୟ 10 ସପ୍ତାହରୁ ଏହା ସ୍ପଷ୍ଟ ହୁଏ।

• ଘୁମର ବଡ଼ ଅଂଶ ଧୀରେଧୀରେ ରାତିକୁ ସରିଯାଏ।

• ଦିନେ ଜାଗିଥିବା ପର୍ଯ୍ୟାୟମାନେ ଲମ୍ବା ହୁଏ।

• ଧୀରେଧୀରେ ଏହା ସ୍ପଷ୍ଟ ହୁଏ ଯେ ସନ୍ଧ୍ୟାରେ ତୁମ ଶିଶୁ କେବେ କ୍ଲାନ୍ତ ହୁଏ।

ସେଇ ଏକେ ବୟସର ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟବାନ୍ ଶିଶୁମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସବୁଠୁ ଲମ୍ବା ଘୁମ ଅଂଶ କେତେ ଥାଏ, ତାହାର ତଫାତ୍ ମିନିଟ୍‌ରେ ନୁହେଁ, ଘଣ୍ଟାରେ ହୁଏ। ସେଇଥିପାଇଁ ଅନ୍ୟ ଶିଶୁ ସହ ତୁଳନାରୁ ବହୁତ କିଛି ବୁଝାଯାଏ ନାହିଁ।

ଏହି ପରିବର୍ତ୍ତନମାନେ ସପ୍ତାହ ଉପରେ ସପ୍ତାହ ଧୀରେଧୀରେ ଆସେ, ସେଇଥିପାଇଁ ସହଜରେ ଚକ୍ଷୁରୁ ଚୁକିଯାଏ—ବିଶେଷକରି ତୁମେ ଯଦି ରାତିରେ ଥକିଯାଇଛ। କିଛି ଦିନ ପାଇଁ କେବେ ଶିଶୁ ଘୁମିଲା ଏବଂ କେବେ ପିଇଲା ତାହା ଲେଖି ରଖିବା ଉପକାରୀ—କାଗଜରେ କିମ୍ବା Moonsleep ପରି ଗୋଟେ ଆପ୍‌ରେ, ଯାହା ରାତିର ଘୁମ ଏବଂ ଛୋଟ ଘୁମକୁ ଅଲଗା କରି ଦେଖାଏ। ତାହାଲେ କଳା-ଧଳାରେ ଦେଖିପାରିବ ଯେ କିଛି ବଦଳୁଛି, ଯଦିଓ ଶେଷ ରାତିରେ ସେମିତି ଲାଗିନଥିଲା।

ସେଥି ସହିତ ସିଧା ରେଖା ନୁହେଁ, ତରଙ୍ଗ ଭଳି ଯିବ ବୋଲି ଧରି ଚଲ। ବହୁତ ଅତିଥି ଥିବା ଗୋଟେ ଦିନ କିମ୍ବା ତୁମ ଶିଶୁ ଅଧିକ ଦୁଧ ଚାହୁଁଥିବା ଗୋଟେ ଅବଧି କିଛି ରାତିକୁ ପୁଣି ଅସ୍ଥିର କରିପାରେ। ତାହାର ଅର୍ଥ ଏହା ନୁହେଁ ଯେ ଏପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସବୁ ବ୍ୟର୍ଥ ହେଲା। ଏବଂ ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ରାତିମାନେ ଧୀରେଧୀରେ ସଜୁନାହିଁ, ସେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ନିଜ ପାଇଁ ଯେତେ ସହଜ କରିପାରିବ ସେତେ କର: ସୁଯୋଗ ମିଳିଲେ ଶୁଇପଡ଼, ସହଯୋଗ ନିଅ, ଅଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ କଥାଗୁଡ଼ିକୁ ପଛକୁ ରଖ।