Ir-rabta mat-tarbija: kif tikber il-qrubija

L-ebda “imħabba mal-ewwel daqqa t’għajn”? Dan hu ħafna aktar komuni milli jġiegħluk taħseb il-films. Fi studju Brittaniku tal-1980, madwar 40 fil-mija tan-nisa li welldu għall-ewwel darba ftakru li meta żammew lit-tarbija tagħhom għall-ewwel darba ħassew l-aktar indifferenza. F’nisa li diġà kellhom tfal, kien madwar waħda minn kull erbgħa – allura anke mat-tieni tarbija, l-imħabba kultant teħtieġ ftit ħin. Għall-biċċa l-kbira, l-affezzjoni waslet fl-ewwel ġimgħa, u ma dehru l-ebda żvantaġġi fit-tul. Oħrajn jeħtieġu aktar żmien, pereżempju jekk it-twelid kien diffiċli, it-tarbija kellha tmur fit-taqsima tan-newborns jew jekk l-uġigħ u l-iljieli bla rqad kważi ma jħallu spazju għal xejn aktar.

M’għandekx għalfejn tħoss l-imħabba biex taġixxi b’imħabba. Kull darba li terfa’ lit-tarbija tiegħek, titmagħha, tbiddlilha jew tfarraġha, tkunu qed tibnu r-relazzjoni tagħkom – anke f’jiem meta tħossok aktar bħal persuna eżawrita li qed tagħti servizz. Għal ħafna, is-sensazzjoni sħuna tasal bil-kwiet: fl-ewwel tbissima vera, fir-riħa ta’ rasha ċkejkna, f’xi nhar ta’ Tlieta filgħodu bla xejn speċjali.

Għandek bżonn biss iż-żmien jew għandek bżonn l-għajnuna? Kejl ġenerali: Għad m’hemmx dik l-imħabba kbira li taħkmek, imma minn żmien għal żmien hemm mumenti ta’ sħana jew istint ta’ protezzjoni – dan hu normali u s-soltu jikber maż-żmien. Għal aktar minn ġimagħtejn ma tħoss xejn, tħossok vojta jew ma tieħu gost b’xejn – mela tkellem dwar dan (ara “Ma tħoss xejn għat-tarbija tiegħek?” aktar ’l isfel). U kemm jekk it-tarbija tiegħek għandha tlett ijiem kif ukoll tliet xhur: dak kollu f’dan l-artiklu tista’ tibda tagħmlu mil-lum.

Bonding jiddeskrivi s-sentimenti li l-ġenituri jiżviluppaw lejn it-tarbija tagħhom fl-ewwel jiem u ġimgħat – jiġi minnek lejn it-tarbija. Rabta hija r-relazzjoni li t-tarbija tibni mal-aktar persuni importanti għaliha tul l-ewwel sena tal-ħajja, biex tħossha sikura u protetta – tiġi mit-tarbija lejk. Fil-ħajja ta’ kuljum, kważi kulħadd jgħid sempliċement rabta, kemm jekk ikun qed jirreferi għar-rabta ġenitur–tifel/tifla, omm–tifel/tifla jew għas-sentiment tal-ġenituri – u hekk se nagħmlu hawn ukoll.

Kif tinbena din ir-rabta? L-esperti jitkellmu dwar sensittività. Jiġifieri erba’ passi li probabbilment diġà qed tagħmel b’mod naturali:

1. 1

   Tinnota: it-tarbija tagħmel movimenti ta’ tgħannaq b’ħalqha, iddawwar rasha ’l bogħod, tgemgem.

2. 2

   Tifhem: ġuħ, mistrieħ, qrubija jew ħarqa nadifa?

3. 3

   Tirreaġixxi malajr: mingħajr ma tħalliha tistenna fit-tul.

4. 4

   Tirreaġixxi b’mod adattat: b’dak li għandha bżonn f’dak il-mument.

Minn eluf ta’ xeni bħal dawn jikber sens bażiku: fuq in-nies tiegħi nista’ noqgħod. Dan hu dak li jfissru meta jitkellmu dwar rabta sigura: aktar ’il quddiem, it-tarbija tiegħek tużak bħala port sigur meta tibża’ u bħala bażi minn fejn tesplora d-dinja. Ma għandekx għalfejn tagħraf jew tinkwieta dwar tipi ta’ rabta f’neonat.

Lanqas m’hemm bżonn tal-perfezzjoni. Fi studju li fih ommijiet u trabi ġew iffilmjati jilagħbu, it-tnejn kienu tassew f’armonija għal parti żgħira biss tal-ħin. Il-bqija kien mixja ’l quddiem u lura bejn qbil u nuqqas ta’ ftehim. Allura spiss taqra ħażin lit-tarbija tiegħek – xi drabi ma jkunx ġuħ, imma għeja. Dak li jgħodd hu li terġa’ tipprova. Propju dan l-aġġustament mill-ġdid hu r-rabta ta’ kuljum.

Ħafna ommijiet joqogħdu jaħsbu billejl x’setgħu diġà “ħarbtu”. Allura ngħiduha ċara: dawn l-affarijiet ma jeqirdux ir-rabta.

• It-tarbija bkiet għax inti kont fid-doċċa, fit-tojlit jew mat-tifel/tifla l-kbira.

• Kont irritata jew anke għollejt leħnek xi darba – u mbagħad reġajt ersaqt lejha.

• Ħarist lejn il-mowbajl waqt treddigħ billejl biex tibqa’ mqajma.

• Kien hemm ġurnata fil-modalità tas-sopravivenza, fejn sar biss dak essenzjali.

• Qegħedt lit-tarbija tiegħek għal ftit minuti b’mod sigur fis-sodda għax inti ma flaħtx aktar.

Dak li jgħodd hu li terġa’ tmur lura: tersaq, terfagħha, tfarraġha. Minn dan it-tarbija titgħallem: anke jekk xi ħaġa tmur ħażin, xi ħadd jerġa’ jiġi lura.

Dak li tassew jagħfas fuq ir-rabta hu stat li jdum fit-tul: meta tarbija għal ġimgħat u xhur bilkemm tesperjenza li xi ħadd iwieġeb għas-sinjali tagħha – ħafna drabi għax il-ġenituri huma eżawriti, depressi jew tħallew waħedhom. Għalhekk, f’dawn il-fażijiet, l-aqwa ħaġa li tista’ tagħmel għar-rabta tagħkom hi li tfittex l-għajnuna.

Dwar il-mowbajl: daqqa t’għajn lejh ma tagħmilx ħsara. Madankollu, jiswa li jkollkom ikla waħda jew tnejn kuljum mingħajr skrin, għax hekk it-tarbija ssib il-ħarsa tiegħek. Waqt il-kuntatt ġilda ma’ ġilda, il-mowbajl għandu jitwarrab għal raġuni oħra: inti trid iżżomm wiċċ it-tarbija tiegħek taħt għajnejk.

Ftit jiem wara t-twelid tibki mingħajr ma tkun taf għaliex – kważi nofs in-nisa jafuh. Dan il-baby blues ġeneralment jgħaddi waħdu fi żmien ġimagħtejn. Sa 15 minn kull 100 mara jiżviluppaw dipressjoni ta’ wara t-twelid fl-ewwel tliet xhur wara l-ħlas; tista’ tibda diġà waqt it-tqala u sa sena wara. U madwar wieħed minn kull għaxar missirijiet ukoll isir depressiv madwar iż-żmien tat-twelid.

Tipiċi huma dwejjaq jew vojt li jdumu, nuqqas ta’ pjaċir, sens ta’ ħtija, biża’ kontinwu – u kultant proprju dan: li ma tħossx rabta mat-tarbija. Dan mhuwiex difett fil-karattru u lanqas prova li inti omm ħażina. Hija kundizzjoni li bil-kura, fil-biċċa l-kbira tal-każijiet, titjieb.

Tliet piżijiet oħra spiss jidhru propju hawn

• Ħsibijiet tal-biża’: immaġnijiet mhux mixtieqa li tista’ jiġri xi ħaġa lit-tarbija jew li inti tista’ tagħmlilha l-ħsara – pereżempju li tħalliha taqa’. Dan hu ta’ tbatija, iżda mhux rari, u li jkollok dawn il-ħsibijiet ma jfissirx li se twettaqhom. Tkellem ma’ tabiba fi żmien qrib; dan jista’ jiġi kkurat tajjeb.

• Twelid li kien ta’ piż: inkubi, immaġnijiet li jidħlu bla ma trid jew tevita kull ma jfakkrek fit-twelid jistgħu jimblukkaw il-qrubija. Jgħin taħdit ta’ follow-up mal-isptar u, jekk hemm bżonn, terapija.

• Psikożi ta’ wara t-twelid: Rari, madwar omm waħda minn kull 1.000, ġeneralment tidħol għal għarrieda fl-ewwel ġimagħtejn: tisma’ jew tara affarijiet li mhumiex hemm, konvinzjonijiet strambi, konfużjoni, kważi l-ebda rqad minkejja li tista’ torqod. Din hi emerġenza: 112. Ħafna drabi min ikun għaddej minnha ma jindunax waħdu – allura jridu jaġixxu l-qraba.

Kif tfittex l-għajnuna, anke mingħajr qabla: Ċempel lill-klinika tat-tabiba/tat-tabib tal-ġinekoloġija jew lit-tabib tal-familja; tista’ ssemmiha wkoll waqt kontroll fit-tabib tat-tfal, u jekk għandek qabla, lilha wkoll. Biżżejjed sentenza waħda: “Wellidt għaxar ġimgħat ilu, ili ġimgħat inħossni vojta u kważi ma nħoss xejn għat-tarbija tiegħi. Għandi bżonn appuntament dalwaqt.” Imbagħad isegwi taħdit; skont is-sitwazzjoni, jgħinu terapija bit-taħdit, tnaqqis tal-piż jew mediċini – ħafna antidepressivi huma kompatibbli mat-treddigħ.

Il-biża’ li ġġiegħel lil ħafna nies isikktu: “Se jeħduli t-tarbija?” Dan hu rari ħafna – l-għan tal-kura hu li tgħin lilek u lit-tarbija flimkien. Il-Perinatal Mental Health Clinic tal-Isptar Mater Dei (2545 7410 / 7970 1767) tieħu ħsieb in-nisa matul it-tqala u sa sena wara t-twelid, u l-għaqda volontarja PIMHA (Parent-Infant Mental Health Alliance, 7970 1767) tisma’ lill-ġenituri u lill-familji, twieġeb il-mistoqsijiet tagħhom u tgħaqqadhom ma’ servizzi oħra ta’ appoġġ.

Għall-partner: Jekk il-partner tiegħek ma tħossx rabta, ħudha bis-serjetà mingħajr tmaqdir. Ħu f’idejk l-iljieli, mur magħha għall-appuntament mediku u agħti ħafna qrubija lit-tarbija int ukoll – hekk tkun qed iżżommhom it-tnejn.

M’għandekx għalfejn tistenna sakemm isir “ħażin biżżejjed”. Ċemplilhom biss: dak hu l-ewwel pass.

Ftit affarijiet iserrħu neonat b’mod daqshekk affidabbli daqs il-ġilda mikxufa. Hu rakkomandat li t-trabi jitqiegħdu direttament wara t-twelid mingħajr interruzzjoni fuq sider l-omm – wara kull tip ta’ twelid, għal mill-inqas siegħa jew sa wara l-ewwel tpoġġija mas-sider. Reviżjoni ta’ 69 studju fl-2025 ikkonfermat x’jagħmel dan:

• valuri aktar stabbli taz-zokkor fid-demm, tat-temperatura tal-ġisem, tan-nifs u tal-qalb

• inqas stress u inqas biki

• aktar treddigħ esklużiv

F’dan il-proċess jinħeles l-ossitoċina, li waqt it-treddigħ tgħin biex il-ħalib jinżel. Jekk it-tarbija tiegħek tkun kwieta fuqek, ħafna drabi ssib hi stess it-triq lejn is-sider – ħalliha tieħu l-ħin tagħha.

Bonding wara ċesarja spiss hu possibbli wkoll: jekk it-tnejn tkunu f’kundizzjoni tajba, it-tarbija tista’ tkun fuqek diġà fil-kamra tal-operazzjoni. Jekk ikollok bżonn il-kura, jieħu postek il-partner tiegħek. U jekk xorta ma jirnexxix: ma ntilef xejn. Tistgħu tibdew il-kuntatt ġilda ma’ ġilda fi kwalunkwe ħin, anke ġimgħat wara. Wara, rooming-in iżommkom flimkien: it-tarbija tibqa’ miegħek fil-kamra, lejl u nhar.

Id-dar tista’ tagħmlu hekk

1. 1

   Neżża’ lit-tarbija sal-ħarqa u qegħidha żaqqha ’l isfel fuq sidrek mikxuf, sider ma’ sider, b’saqajha mgħawġa.

2. 2

   Wiċċha għandu jibqa’ viżibbli: ras imdawra lejn naħa, imnieħer u ħalq ħielsa, għonq dritt, u l-geddum mhux mgħaffeġ mas-sider.

3. 3

   Għatti daharha b’kutra ħafifa jew bit-top tiegħek – ġewwa ma għandhiex bżonn beritta.

4. 4

   Poġġi bilqiegħda komdu, nofsu wieqaf, biex tibqa’ mqajjem/mqajma, u agħti lit-tarbija ftit minuti biex tgħannaq ruħha miegħek.

Kemm idum u kemm-il darba? Kemm tridu – id-dar m’hemmx tul minimu. Anke ftit minuti jgħoddu, u mument fiss kuljum hu biżżejjed għal kollox – aħjar filgħodu, meta tkun mistrieħ/mistrieħa, milli billejl meta jkunu qed jagħlqulek għajnejk.

Għat-trabi prematuri dan jissejjaħ il-metodu kangaroo: mill-2022 il-WHO tirrakkomanda li trabi li jitwieldu qabel is-37 ġimgħa ta’ tqala jew b’inqas minn 2.500 gramma jinżammu ġilda ma’ ġilda għal kemm jista’ jkun sigħat kuljum, sakemm il-kundizzjoni tagħhom tippermetti. Għat-trabi prematuri, l-etajiet kollha msemmija hawn jgħoddu mid-data mistennija tat-twelid (età kkoreġuta).

Le. Li billejl titmagħha, tfarraġha u tgħinha terġa’ torqod hu wkoll qrubija. L-aktar mod sigur biex torqod it-tarbija tiegħek hu hekk:

• fis-sodda tagħha stess fil-kamra tas-sodda tal-ġenituri – benniena mwaħħla sew mas-sodda tgħaqqad il-qrubija mas-sigurtà

• dejjem fuq daharha, f’sleeping bag flok taħt kutra

• mingħajr imħaded, bumper pads, ġugarelli rotob, ġlud jew imħaded tat-treddigħ fis-sodda

• b’temperatura tal-kamra ta’ madwar 16–18 °C u f’dar bla tipjip

Partikolarment perikoluż hu l-irqad flimkien wara tipjip, alkoħol, drogi jew mediċini li jqabbdu n-ngħas, f’għeja kbira, ma’ trabi prematuri u trabi ħfief ħafna – u dejjem fuq sufan, pultruna jew saqqu tal-ilma.

“It-tarbija tiegħi torqod biss fuqi.” Dan hu normali fil-bidu. Irqad ta’ kuntatt hu sigur sakemm inti tkun mqajjem/mqajma, nofsu wieqaf/wieqfa u wiċċha jibqa’ ħieles. Jekk tibda tieħu n-ngħas, qegħidha fuq daharha fis-sodda tagħha.

Neonati jaraw bl-aktar mod ċar f’distanza ta’ madwar 20 sa 30 ċentimetru – kważi eżatt id-distanza sa wiċċek meta żżomm jew titma’ lit-tarbija, u ideali għall-kuntatt tal-għajnejn. L-aktar li jħobbu jħarsu huma l-uċuħ, l-ewwel u qabel kollox tagħkom. Il-biċċa l-kbira tal-ġenituri jieħdu din id-distanza b’mod naturali.

Il-vuċi tal-omm it-tarbija diġà tafha minn meta kienet fil-ġuf u ftit wara t-twelid tagħrafha minn vuċijiet oħra; il-vuċi tal-missier ukoll malajr issir familjari. Allura kellemha, anke jekk tħossha bħal qisek qed titkellem waħdek: “Mela, issa se npoġġulek ħarqa nadifa. Uj, kiesħa hux?” Ħennek waqt li tbiddilha, kanta dik il-kanzunetta waħda li fit-3 ta’ billejl għadek tiftakar kliemha.

L-ewwel tbissima soċjali, dik li tassew tkun għalik, ġeneralment tiġi fit-tieni xahar tal-ħajja. Minn madwar tliet xhur, it-tarbija tagħmel ħsejjes, tidħaq u “twieġeblek”. Ingħaqad magħha: għid xi ħaġa, għodd ġo fik bil-mod sa ħamsa u rreaġixxi għat-tagħniqa tagħha bħallikieku kienet sehem f’konversazzjoni.

Dawn is-sinjali jgħinuk tifhimha

• Lesta għall-kuntatt: għajnejn imqajmin, wiċċ rilassat, tfittex lilek bil-ħarsa.

• Teħtieġ pawża: tħares ’il bogħod jew iddawwar rasha lejn naħa, tixxennaq, tiċċaqlaq ħafna, tixxuttja daharha, tibda tgemgem.

• Qed tgħejja: ħarsa fissa, togħrok għajnejha, għajnejha jsiru żgħar.

• Bil-ġuħ: fil-bidu tagħmel movimenti ta’ tgħannaq b’ħalqha, iddawwar rasha tfittex, iġġib idejha lejn ħalqha; aktar tard tibki. Tarbija tibki, l-ewwel ftit serraħha, imbagħad itmagħha.

Jekk it-tarbija tbiegħed il-ħarsa, ġeneralment mhuwiex ċaħda, imma waqfa qasira biex tieħu n-nifs. Imbagħad jgħin: tbaxxi l-vuċi, tniżżel il-ħarsa, iżżommha għal minuta jew tnejn – u wara terġa’ toffri lilek innifsek.

Fil-bidu, il-mumenti kalmi u mqajmin ikunu qosra: ġeneralment 35–75 minuta kull darba, u madwar xahrejn aktar qrib 60–90 – dawn huma osservazzjonijiet ta’ esperjenza, mhux regola, u s-sinjali tat-tarbija tiegħek dejjem jiġu l-ewwel. M’għandekx għalfejn timla dawn il-“twieqi” b’pjanijiet. Biżżejjed li kultant taqbad minnhom b’mod konxju.

Meta għandek issemmiha: Jekk it-tarbija tiegħek sa madwar tliet xhur għadha qatt ma tbissimlek lura, ma ssegwix wiċċek b’għajnejha jew qatt ma titregħed għal ħsejjes qawwija, semmiha fil-klinika tat-tabib tat-tfal – il-kontroll ta’ rutina tat-tarbija fit-tielet sa r-raba’ xahar xorta jkun imiss. Staqsi wkoll jekk l-iscreening tas-smigħ wara t-twelid kienx normali.

“La terfgħuhx dejjem mill-ewwel, inkella jidra.” Għall-ewwel xhur tal-ħajja, din il-frażi hi antikwata. L-Akkademja Amerikana tal-Pedjatrija u l-awtoritajiet tas-saħħa pubblika jaqblu: li twieġeb għall-biki b’sensittività ma tħassarx tarbija żgħira.

Ir-raġuni: neonat għadu ma jistax jikkalma lilu nnifsu. Speċjalment fl-ewwel tlieta sa erba’ xhur, ma jistax joħroġ waħdu minn stat ta’ eċċitament qawwi u jeħtieġ lilek biex tikkalmah minn barra. Trabi li kmieni jiġu kkalmati malajr għandhom it-tendenza li fl-ġimgħat ta’ wara jibku inqas. U anke wara, il-faraġ jibqa’ t-tajjeb; taħriġ tal-irqad ibbażat fuq li tħalli t-tarbija tibki mhux maħsub għal dawn l-ewwel xhur.

Li tirrispondi ma jfissirx li tista’ twaqqaf kull biki. Il-biki ħafna drabi jilħaq il-quċċata tiegħu madwar is-sitt ġimgħa u jonqos b’mod ċar sa madwar tlieta sa erba’ xhur. Se jkun hemm filgħaxijiet meta xejn ma jgħin. Anke dakinhar jgħodd dan: inti qiegħed/qiegħda hemm. Tarbija li qed tibki f’dirgħajk mhix tibki waħedha.

Jekk ma tafx x’inhu jiġri, din is-sekwenza tista’ tgħin:

1. 1

   Bil-ġuħ? Oqgħod attent/s-sinjali bikrin: movimenti ta’ tgħannaq b’ħalqha, idejn lejn il-ħalq, movimenti tat-tfittxija bir-ras.

2. 2

   Il-ġisem? Ħarqa mimlija, għandhiex bżonn tberżaq, sħuna wisq jew kiesħa wisq (test fuq l-għonq bejn l-ispallejn)? Jekk tibki f’daqqa u ma tistax tikkalmaha, neżżagħha għal kollox u ara jekk xagħra ntefitx sewwa ma’ subgħajha, ma’ sieqha jew mal-pene.

3. 3

   Marida? Jekk il-biki jinstema’ stridenti, qisu tgergir dgħajjef jew bla saħħa, jekk tixrob ftit, tkun bla enerġija jew ikollha deni (taħt it-tliet xhur minn 38,0 °C, imkejjel fir-rektum): minnufih ikkuntattja lill-pedjatra, billejl mur direttament fid-Dipartiment tal-Emerġenza tal-Isptar Mater Dei (jew tal-Isptar Ġenerali ta’ Għawdex). Jekk tieħu n-nifs b’diffikultà jew il-ġilda tieħu lewn blu: 112.

4. 4

   Wisq stimolu? Naqqas id-dawl, baxxi l-ħsejjes, ipposponi ż-żjara.

5. 5

   Qrubija: ġilda ma’ ġilda, tiżwiqa ħafifa, ħoss kwiet, dawra bit-trage jew ftit arja friska.

6. 6

   U inti? Jekk int ukoll ma tiflaħx aktar, jgħinek il-kaxxa eżatt hawn taħt.

Jekk it-tarbija tiegħek tibki aktar minn tliet sigħat kuljum għal mill-inqas tlett ijiem fil-ġimgħa, għal tliet ġimgħat, jew jekk il-biki qed iwasslek sal-limitu tiegħek, ikun kemm ikun ilu, fittex appoġġ: il-pedjatra jew il-Well Baby Clinic jistgħu jeżaminaw lit-tarbija u jgħidulek fejn tista’ ssib aktar għajnuna. Is-Supportline 179 hi wkoll disponibbli għalik 24 siegħa kuljum, b’xejn.

Li tinġarr hi xi ħaġa li t-tarbija tiegħek tafha minn disa’ xhur fil-ġuf: sħana, moviment, taħbit ta’ qalbek. F’tragetuch jew f’carrier, ħafna trabi jikkalmaw aktar faċilment, u inti jkollok idejk ħielsa.

Tragetuch jew carrier? Carrier b’wisa’ aġġustabbli bejn is-saqajn ħafna drabi hu aktar faċli fil-bidu; tragetuch tadatta ruħha b’mod aktar flessibbli, iżda teħtieġ prattika. Oqgħod attent/a li l-carrier tkun approvata mill-manifattur għall-piż tat-tarbija tiegħek u li ssostni l-għonq u wara r-ras.

Hekk tilbes carrier waħdek

1. 1

   Ipprattika l-ewwel drabi bilqiegħda fuq is-sodda.

2. 2

   Aġġusta l-carrier għat-tarbija tiegħek – il-parti bejn is-saqajn tasal minn taħt irkoppa sa taħt irkoppa – u agħlaq iċ-ċinturin tal-ġenbejn sewwa fl-għoli tal-qadd.

3. 3

   Poġġi lit-tarbija wieqfa quddiem sidrek, żaqq ma’ żaqq. Is-saqajn ikunu mgħawġa u ftit mifrudin, bl-irkopptejn kemxejn ogħla mill-warrani – l-hekk imsejħa pożizzjoni M.

4. 4

   Għolli l-parti ta’ wara sa ma ssostni d-dahar, l-għonq u – sakemm it-tarbija għadha ma żżommx rasha sew – wara r-ras.

5. 5

   Agħlaq iċ-ċineg u ġibhom stretti sakemm it-tarbija ma tibqax tinxteħet ’il bogħod minnek. Biex toħroġha, l-ewwel sostniha b’id waħda minn wara d-dahar u mbagħad iftaħ iċ-ċineg.

Kull darba li tilbishielha, jgħin dan il-check:

• Issikkat: it-tragetuch jew il-carrier għandhom ikunu stretti, it-tarbija ma għandhiex tgħaddas fiha nfisha.

• Viżibbli: b’daqqa t’għajn ’l isfel trid tara wiċċha mingħajr ma tbiegħed drapp minn quddiemha.

• Qrib: rasha għandha tkun għolja biżżejjed biex tkun tista’ tbusha jekk tixxengel ftit ’il quddiem.

• Geddum ħieles: taħt il-geddum għandu jibqa’ tal-inqas spazju daqs wisa’ ta’ subgħajk, u l-imnieħer u l-ħalq ikunu ħielsa.

• Appoġġjata: dahar kemxejn mgħawweġ b’żaqqha u sidirha qrib tiegħek hu tajjeb. Perikoluża hi forma ta’ C mgħarrqa, fejn il-geddum jaqa’ mas-sider – dan jagħmilha diffiċli biex tieħu n-nifs.

Fil-ħajja ta’ kuljum japplika dan: meta titbaxxa, niżel birkopptejk u żomm lit-tarbija b’id waħda. Ix-xorb sħun warrbu minn qabel ’il bogħod. Biex titmagħha, oħroġha mill-carrier. Jekk torqod, kompli iċċekkja regolarment li wiċċha u l-geddum jibqgħu ħielsa. Trabi prematuri, trabi bi problemi tan-nifs jew b’ultrasound tal-ġenbejn mhux normali għandek iġġorrhom biss wara parir mill-klinika tat-tabib tat-tfal.

Jekk trid, konsulenti tal-ġarr jistgħu jgħinu, ħafna drabi wkoll bil-video – iżda mhux obbligatorju. U jekk il-ġarr mhuwiex għalikom: kollox sew. Il-qrubija tinbena bl-istess mod fid-dirgħajn u waqt l-għalf.

Massaġġ għat-tarbija mhuwiex terapija, iżda stedina. Mhumiex ippruvati benefiċċji ċari għas-saħħa għal trabi b’saħħithom – imma ftit minuti kwieti, li fihom issir taf lit-tarbija tiegħek minn ras sa saqajha u hi ssir taf idejk, huma sbieħ biżżejjed waħedhom.

Il-mument it-tajjeb: fażi kalma u mqajma, la bil-ġuħ u lanqas eżatt wara ikla kbira – ħafna drabi wara li tbiddlilha, f’nofs il-ħin ta’ qawmien tagħha.

Tħejjija: kamra sħuna daqs għall-banju (mill-inqas madwar 23 °C), mingħajr kurrenti tal-arja. It-tarbija tkun fuq xugaman mal-art jew fuq saqajk; fuq il-mejda tat-tibdil qatt ma tneħħi idejk minn fuqha. Għorok idejk biex jisħnu, neħħi ċ-ċrieket.

1. 1

   Tasal: poġġi idejk għal ftit bil-kwiet fuq is-sider u ż-żaqq tagħha u għidilha x’se jiġri issa.

2. 2

   Is-saqajn: bil-pala kollha għaddi mill-koxxa sas-sieq, imbagħad bil-pollex fuq il-qiegħ tas-sieq mill-għarqub sas-swaba’.

3. 3

   Iż-żaqq: b’id ċatta għaddi f’direzzjoni tal-arloġġ madwar iż-żokra – biss meta ż-żokra tkun fieqet kompletament.

4. 4

   Is-sider: mexxi ż-żewġ idejn miċ-ċentru ’l barra, bħallikieku qed tiftaħ ktieb.

5. 5

   Id-dirgħajn: bħas-saqajn, mill-ispalla sal-id.

6. 6

   Id-dahar: qiegħed lit-tarbija żaqqha ’l isfel travers fuq koxxtejk u għaddi minn wara l-għonq sal-warrani.

Il-pressjoni tkun ħafifa, iżda soda biżżejjed biex ma tagħmilhiex tidħaq jew titqalleb. Jekk it-tarbija tbiegħed il-ħarsa jew tibda tħossha skomda, biżżejjed għal-lum. Ħames minuti li jogħġbu lilkom it-tnejn jiswew aktar minn għoxrin li tkomplu bihom bilfors. Jekk ikollha deni, infezzjoni jew ġilda infjammata, ħalli l-massaġġ; wara vaċċin, evita l-post tat-tingiża.

Iż-żejt mhuwiex obbligatorju – u mingħajru hu tajjeb perfettament. Fl-ewwel madwar erba’ ġimgħat, biżżejjed ilma nadif; għal trabi prematuri mill-inqas sitta. Le żejt taż-żebbuġa mill-kċina, le żejt tal-karawett. Projbiti huma żjut essenzjali bħall-pepermint, l-ewkaliptu, il-camphor jew il-menthol, anke f’balzmu għall-irjiħat: fit-trabi jistgħu jqanqlu spażmu tal-larinġi b’diffikultà fin-nifs. Jekk tippreferi titgħallmu fi grupp: ċentri tal-familja joffru korsijiet.

Fl-ewwel ġimgħat it-tarbija tiegħek ġeneralment tixrob 8–12-il darba f’24 siegħa, u anke trabi li jieklu bil-flixkun għandhom jitimgħu skont il-bżonn u mhux skont l-arloġġ. Dawn huma sigħat kuljum li fihom ħafna mir-relazzjoni tagħkom tikber mingħajr ma tindunaw.

Għar-rabta ma jgħoddx minn fejn ġej il-ħalib, imma l-attenzjoni waqt l-għalf: kuntatt tal-għajnejn u tal-ġisem u li xi ħadd jinnota meta t-tarbija tkun bil-ġuħ u meta tkun xebgħet. Jekk it-treddigħ ma jirnexxix, jekk inti biss tippompja jew jekk għażilt b’mod konxju triq oħra, it-tarbija tiegħek ma tkunx qed titlef ir-rabta.

Hekk ikla bil-flixkun issir ħin ta’ tgħanniq – bil-pass tat-tarbija tiegħek

1. 1

   Żomm lit-tarbija qrib ġismek, nofsu wieqfa, b’rasha appoġġjata tajjeb, u ħares lejha.

2. 2

   Messilha xufftejha bil-mod bit-teat u stenna sakemm tiftaħ ħalqha sew u ddaħħal it-teat hi stess.

3. 3

   Żomm il-flixkun kważi orizzontali, kemxejn imxaqleb biss, biex il-ħalib joħroġ b’mod regolari.

4. 4

   Ħalli jkun hemm pawżi u niżżel il-flixkun jekk it-tarbija tibda terda’ aktar bil-mod.

5. 5

   Ieqaf meta tidher xebgħet – tħalli t-teat, iddawwar rasha ’l bogħod, idejha jirrilassaw, tibda tnemnem – anke jekk ikun għad baqa’ ħalib fil-flixkun.

6. 6

   Ibdel id-driegħ minn ikla għal oħra, bħalma fit-treddigħ tinbidel in-naħa.

Qatt ma ssostni l-flixkun b’xi ħaġa u qatt ma tħalli lit-tarbija tixrob waħedha bih – tista’ tifga. Fl-ewwel ġimgħat, l-aħjar li l-flixkun tagħtuh l-aktar intom it-tnejn; ftit persuni familjari jagħtu sigurtà.

Mhux kull ikla trid tkun mument intimu – fit-3 ta’ billejl tista’ tkun sempliċement ikla. Ikla waħda jew tnejn kwieti kuljum, fejn tħares lejha b’attenzjoni, huma biżżejjed.

Jekk it-treddigħ iweġġa’ jew ma jirnexxix: uġigħ li jibqa’, bżieżel imweġġgħin, tarbija li ma taqbadx mas-sider, jew il-biża’ jekk il-ħalib hux biżżejjed huma fost l-aktar raġunijiet komuni għaliex l-ewwel ġimgħat ma jħossuhomx bħala qrubija. Il-biċċa l-kbira tal-problemi għandhom soluzzjoni, u aktar ma tfittex kmieni, aħjar. Ħafna drabi tgħin pożizzjoni tat-treddigħ imserrħa lura: nofsok mimduda, appoġġjata tajjeb, u t-tarbija żaqqha ’l isfel fuqek. L-għajnuna teżisti wkoll mingħajr qabla: mingħand konsulenti tat-treddigħ bi kwalifika IBCLC, jew bla ħlas u mingħajr appuntament fil-Breastfeeding Walk-in Clinic tal-Isptar Mater Dei.

Speċjalment meta jkun hemm treddigħ, il-missirijiet u l-ko-ommijiet spiss iħossuhom qishom sempliċi spettaturi fil-bidu – imma mhux għal dejjem. It-trabi jistgħu jibnu rabta mill-qrib ma’ aktar minn persuna ta’ referenza waħda, anke man-nanniet. Għar-rabta bejn missier u tarbija ma jgħoddx il-ħalib, iżda l-attenzjoni kostanti u affidabbli.

• Ġilda ma’ ġilda: Ħu lit-tarbija fuq sidrek mikxuf b’ħarqa biss, bla interruzzjoni u bil-mowbajl ’il bogħod – mixtieq b’mod ċar, saħansitra direttament wara t-twelid.

• Ritwali tagħkom: l-ewwel tibdila tal-ħarqa ta’ filgħodu, id-dawra ta’ filgħaxija bil-carrier, dejjem l-istess kanzunetta qabel torqod.

• Bħala tim billejl: inti tibdilha, tpoġġi tazza ilma ħdejn is-sodda u terġa’ tbandal lit-tarbija xebgħana biex torqod, biex min qed tredda’ tkun tista’ timtedd mill-ewwel.

• Int ukoll tista’ tfarraġha: la tħallix li minnufih jeħdulek it-tarbija li qed tibki – il-mod kif tbandalha int hu differenti, u propju dan għandu valur.

Ħalib ippumpjat billejl? Dan jirnexxi l-aħjar meta t-treddigħ ikun diġà miexi sew. Jekk titneħħa treddigħa waħda, is-sider ma għandux jimtela b’mod skomdu – inkella tgħin li tippompja jew tesprimi l-ħalib fl-istess ħin.

“Mal-missier tibki, trid biss lill-omm.” Dan hu normali u mhux problema ta’ rabta. Meta jkunu bil-ġuħ jew għajjenin ħafna, it-trabi spiss iridu l-persuna li tredda’. Ippruvaw it-teħid f’idejk f’mumenti rilassati u ibqgħu għaddejjin: ir-ripetizzjoni tagħmel il-familjarità.

U lilek li qed tredda’: ħalli lill-ġenitur l-ieħor jagħmel l-affarijiet bil-mod tiegħu, anke jekk il-ħarqa toħroġ kemxejn mgħawġa. B’hekk it-tarbija tiegħek titgħallem li hemm aktar minn persuna waħda li tista’ toqgħod fuqha. Biex tkunu tistgħu taqsmu l-iljieli tajjeb, jgħin li jkollkom ħarsa komuni ta’ meta kien l-aħħar li xorbot u raqdet – f’Moonsleep, pereżempju, taraw it-tnejn l-istess aġġornament, u jekk tridu anke n-nanna jew il-babysitter.

Hemm diġà tifel jew tifla akbar? Allura l-ħin tat-treddigħ jista’ jsir ħin ta’ qari u tgħanniq għat-tifel/tifla l-kbira. U mat-tewmin, il-kuntatt ġilda ma’ ġilda jista’ jsir anke mat-tnejn jew b’mod alternat.

Ħarsu l-perjodu ta’ wara t-twelid: dożaw iż-żjarat u aċċettaw l-għajnuna bl-ikel u x-xogħol tad-dar – hekk jibqa’ jkollkom enerġija għall-qrubija. Min jiġi jżur jaħsel idejh qabel iżomm lit-tarbija, min hu marid jiġi aktar tard, u min għandu herpes fuq ix-xufftejn ma jbusx lit-tarbija: il-herpes jista’ jkun perikoluż għan-neonati.

Ħafna pariri jassumu li hemm partner li jieħu f’idejh billejl. Jekk inti waħdek: tarbija tista’ tibni rabta sigura wkoll ma’ persuna waħda biss li tkun affidabbli. M’għandhiex bżonn żewġ ġenituri, imma tal-inqas wieħed li jerġa’ jiġi lura darba wara l-oħra.

Għax m’hemm ħadd li jieħu lit-tarbija mingħandek meta jkunu qed jagħlqulek għajnejk: aħjar kuntatt ġilda ma’ ġilda u rqad ta’ kuntatt matul il-jum. Billejl, wara l-għalf qiegħed lit-tarbija fis-sodda tagħha u tmurx fuq is-sufan. U għandek kull dritt titlob l-għajnuna mingħajr ma jkollok tispjegaha.

Ma hemmx bżonn ta’ test għal dan. Fl-ewwel ġimgħat, ir-rabta tidher bil-kwiet: it-tarbija tiegħek tikkalma aktar f’dirgħajk u ddur lejn il-vuċi tiegħek; is-sigurtà tiksebha l-aktar permezz tal-kuntatt mal-ġisem. Madwar it-tielet xahar turi b’mod ċar li tippreferikom lil oħrajn, tħalli lilkom tfarraġuha u ddawwar il-bżonnijiet tagħha lejkom apposta. Il-ħarsa u l-vuċi issa jsiru dejjem aktar importanti.

Bejn sitt u tmien xhur, ħafna trabi jibdew jibżgħu mill-barranin: il-ġara qalbha tajba f’daqqa tibda tbeżżagħhom u jibku. Dan mhuwiex pass lura, imma juri li t-tarbija tiegħek qed tiddistingwi bejn nies familjari u barranin. Erfgħaha, agħtiha l-ħin biex tibda l-kuntatt hi waħedha, u tħossokx skomdu titlob lill-oħrajn iżommu ftit distanza. Minn madwar tmien xhur, spiss tingħaqad magħha l-ansjetà tas-separazzjoni; l-aktar qawwija ġeneralment tkun bejn 10–18-il xahar, u tonqos sa madwar it-tieni sena. Inti l-port sigur tagħha.

Mhuwiex sinjal ħażin jekk it-tarbija tibki f’dirgħajk, tbiegħed il-ħarsa jew tikkalma aktar malajr ma’ xi ħadd ieħor – driegħ mistrieħ kultant sempliċement jaħdem aħjar minn wieħed eżawrit. M’għandekx għalfejn tgħaġġel xejn.