Pożizzjoni fuq iż-żaqq: minn meta u għal kemm?

Minn meta l-ġenituri bdew iqiegħdu lit-trabi jorqdu fuq daharhom, il-mewt f’daqqa tat-trabi saret ħafna inqas komuni. Fuq dan m’hemmx dubju. In-naħa l-oħra hi li t-trabi jqattgħu ħafna sigħat fuq daharhom – fis-sodda, fil-pram, fis-seat tal-karozza u fil-bouncer. In-naħa ta’ wara tar-ras, li hi ratba, dejjem tkun qed tistrieħ, u l-muskoli li t-tarbija aktar ’il quddiem se tuża biex tgħolli rasha, tistrieħ fuq dirgħajha u ddur, ikollhom ftit x’jagħmlu. Il-pożizzjoni fuq iż-żaqq waqt li tkun imqajma tibbilanċja dan – għalhekk il-WHO, il-pedjatri u l-linji gwida mediċi dwar il-prevenzjoni tal-mewt f’daqqa tat-trabi kollha jirrakkomandawha.

Dak li jiġri waqt dan hu taħriġ veru tal-qawwa, f’daqs żgħir: l-għonq u l-ispallejn jgħollu r-ras kontra l-gravità, u meta t-tarbija tistrieħ fuq dirgħajha jidħlu wkoll id-dirgħajn, iż-żaqq u d-dahar. Hekk tikber il-qawwa fiż-żona taċ-ċentru tal-ġisem li aktar ’il quddiem t-tarbija jkollha bżonn biex iddur, titkaxkar, timxi erba’ u toqgħod bilqiegħda. Reviżjoni kbira ta’ 16-il studju sabet li aktar ħin fuq iż-żaqq kien marbut ma’ żvilupp aħjar tal-moviment u ma’ inqas ċans ta’ iċċattjar uniformi fuq wara tar-ras. Ħafna minn dawn l-istudji kienu biss ta’ osservazzjoni u mhumiex ħielsa minn distorsjonijiet – imma s-sinjali kollha jmorru fl-istess direzzjoni.

It-tarbija tiegħek tista’ tkun fuq iż-żaqq mill-ewwel jiem – tista’ tibda hekk kif taslu d-dar. L-ewwel drabi l-aktar mod ġentili hu fuq sidrek: inti toqgħod nofs imxaqleb lura, u t-tarbija timtedd fuqek fuq iż-żaqq, tħoss is-sħana tiegħek u tipprova terġa’ u terġa’ tgħolli rasha biex tħares lejk. Ħafna trabi li fuq il-kutra mill-ewwel jipprotestaw, hawn jibqgħu kalmi.

Dan jista’ jsir ukoll sakemm il-fdal tal-kurdun taż-żokra għadu hemm; ġeneralment jaqa’ bejn il-5 u l-15-il jum tal-ħajja. Itwi l-ħrieqi ’l isfel taħtu. Jekk iż-żokra tixxarrab jew toħroġilha d-demm, jew il-ġilda ta’ madwarha ssir ħamra, agħtiha titqies dakinhar stess mill-klinika tal-pedjatra – jew mill-qabla kwalifikata tiegħek, jekk għandek waħda.

Fl-ewwel ġimgħat fuq sidrek hemm check qasir: inti tara l-wiċċ, ir-ras tkun imdawra lejn naħa, l-imnieħer u l-ħalq ikunu ħielsa u mhux mgħottija minn kutra, flokk jew sider, l-għonq ikun dritt, il-geddum mhux mgħaffeġ fuq is-sider, u idejk tkun waħda fuq dahar it-tarbija. Jekk inti ħafna għajjiena jew taħt mediċini qawwija kontra l-uġigħ, pereżempju wara ċesarja, agħmel dan biss jekk persuna oħra tkun imqajma bilqiegħda ħdejkom.

Il-pożizzjoni fuq iż-żaqq tappartjeni għall-ħinijiet tal-jum meta t-tarbija tkun imqajma. Bil-lejl m’hemmx għalfejn “tieħu vantaġġ”: jekk it-tarbija tqum fit-3:00, biżżejjed tiekol, tinbidel, titħaddan u terġa’ lura fis-sodda. U jekk tibdew aktar tard, tajjeb ukoll – aktar dwar dan hemm fil-mistoqsijiet t’isfel.

L-ewwel nett, ħaġa li tserraħ il-moħħ: kull gwida dwar il-pożizzjoni fuq iż-żaqq tfisser it-total mifrux fuq il-jum kollu, mhux sessjoni waħda twila. Għaxar sessjonijiet ta’ 3 minuti huma nofs siegħa wkoll.

Il-pedjatri Amerikani jirrakkomandaw li sa madwar 7 ġimgħat ta’ età taslu għal total ta’ mill-inqas 15–30 minuta kuljum – jiġifieri tal-inqas kwart ta’ siegħa, aħjar nofs siegħa. Il-WHO ssemmi mill-inqas 30 minuta mifruxa mal-jum għat-trabi kollha li għadhom ma jiċċaqalqux waħedhom. Dan mhux kontradizzjoni: it-30 minuta huma l-mira għaż-żmien qabel it-tkaxkir, u fl-ewwel ġimgħat intom taslu għalihom bil-mod il-mod. Xi għaqdiet professjonali tal-pedjatri jqisu li minn madwar 3 xhur tista’ gradwalment taslu sa siegħa kuljum.

L-ebda rakkomandazzjoni ma tgħid kemm għandha ddum sessjoni waħda: fil-bidu 2–5 minuti, u mbagħad sakemm it-tarbija tkun kuntenta u taċċetta. Fil-bidu 2–3 sessjonijiet kuljum huma biżżejjed, aktar tard kważi kull fażi li tkun imqajma tista’ tinkludi waħda. M’hemmx limitu massimu sakemm tkun imqajma u inti tibqa’ ħdejha. Jekk it-tarbija jkollha madwar 10 ġimgħat, immira għal madwar 30 minuta kuljum – pereżempju sitt sessjonijiet ta’ 5 minuti. Dawn iċ-ċifri huma boxxla, mhux programm obbligatorju. Jekk ġurnata waħda t-tarbija tagħmel biss 10 minuti, dan mhuwiex nuqqas, imma bidu.

Biex tipprattikaw il-pożizzjoni fuq iż-żaqq b’mod sigur, dawn ir-regoli japplikaw kemm mal-art kif ukoll fuq sidrek jew fuq saqajk:

• Biss meta tkun imqajma u biss taħt superviżjoni. Tħallix lit-tarbija waħedha lanqas mument fil-pożizzjoni fuq iż-żaqq – lanqas biex tmur tiftaħ il-bieb. Aħjar teħodha miegħek.

• L-imnieħer u l-ħalq iridu jibqgħu ħielsa. Jekk il-wiċċ jitqiegħed ċatt fuq il-kutra minħabba l-għeja, agħti lit-tarbija mument biex iddawwar rasha waħedha. Jekk ma jirnexxilhiex, dawwarha bil-mod fuq waħda minn ħaddejha jew waqqaf is-sessjoni.

• Jekk torqod, minnufih fuq daharha – u fis-sodda tagħha stess.

• Jekk inti stess għajjien/a, is-sessjoni tispiċċa. Jekk għajnejk qed jagħlqu, poġġi lit-tarbija fuq daharha fis-sodda tagħha – kemm jekk tkun fuqek kif ukoll jekk tkun ħdejk.

• Wiċċ sod u ċatt mal-art. Is-sodda u s-sufan huma rotob wisq bħala bażi għat-tarbija, u l-mejda tal-bdil hi għolja wisq. Għall-varjanti fuqek tista’ toqgħod bilqiegħda fuq is-sufan – imma propju hemm hemm ir-riskju li torqod.

• Madwarha mingħajr perikli. L-ebda mħadda, ġugarelli rotob jew ċraret maħlulin qrib il-wiċċ, u l-kelb jibqa’ ’l bogħod mill-kutra. Aħwa akbar jistgħu jinxteħtu ħdejha biss jekk inti tkun eżatt hemm.

Għall-pożizzjoni fuq iż-żaqq m’hemmx bżonn tixtri xejn. Xugaman kbir tal-banju jew kutra rqiqa tas-suf jaħdmu daqs kutra tal-logħob – l-importanti li tkun mifruxa ċatta, mingħajr tinjiet jew nefħiet ħoxnin.

• Fuq madum jew laminat itwi l-kutra darbtejn biex ma titla’ l-ebda kesħa minn taħt, imma mhux daqshekk ħoxna li toħloq għadma ratba. Fuq tapit biżżejjed sempliċement tpoġġiha kif inhi.

• Sħana: jekk inti stess ma tkunx kiesaħ/kiesħa bi T-shirt u ma jkunx hemm kurrent, ikun tajjeb. Body jew ħwejjeġ ħfief huma ideali, u wara l-banju tista’ tkun anke bil-ħrieqi biss.

• Kontra r-remettar ħafif poġġi muslin mifrux ċatt taħt iż-żona tar-ras, qatt imkemmex.

• Biex tħares lejh: l-aktar ħaġa interessanti int. Barra minn hekk jaħdmu affarijiet b’kuntrasti qawwija ta’ ċar u skur, pereżempju ktieb tal-kartun jew kartun abjad bi strixxi suwed ħoxnin. It-trabi tat-twelid jaraw bl-aktar mod ċar fuq madwar 20–25 ċentimetru. L-iskrins mhumiex mezz biex tattirah: il-WHO tagħti parir kontra dan fl-ewwel sena tal-ħajja.

• Iċċekkja l-art hekk kif it-tarbija tibda taqbad l-affarijiet: muniti, batteriji buttuna, pilloli u ikel tal-annimali għandhom jibqgħu ’l bogħod.

Kuxxin tat-treddigħ jew kuxxin speċjali għall-pożizzjoni fuq iż-żaqq? M’għandekx bżonnu. Kuxxin artab tat-treddigħ anzi mhux tajjeb għal trabi żgħar: jgħaddas, u l-wiċċ jista’ jinżel fih. Jekk tuża appoġġ, għandu jkun ċatt u sod bħar-romblu tax-xugaman aktar ’l isfel – u qatt fis-sodda.

Ħafna sessjonijiet ta’ protest jibdew diġà meta tpoġġiha: it-tarbija titniżżel fuq iż-żaqq, driegħ wieħed jibqa’ maqbud taħtha, u ma tibqax kapaċi terġa’ titla’. Minn naħa għall-oħra, kif juruk il-fiżjoterapisti tat-tfal, ikun aktar faċli:

1. 1

   Ipprepara. Poġġi l-kutra mal-art, u inti għarkupptejk minn naħa waħda tagħha. Poġġi lit-tarbija fuq daharha.

2. 2

   Dawwarha fuq in-naħa. Id waħda fuq l-ispalla, l-oħra fuq il-ġenbejn, u dawwarha bil-mod fuq in-naħa. Appoġġja r-ras b’subgħajk jekk ikun hemm bżonn.

3. 3

   Kompli fuq iż-żaqq. Irrombla aktar sakemm tasal fuq iż-żaqq u, jekk hemm bżonn, għinha tgħaddi minn fuq l-ispalla t’isfel.

4. 4

   Ġib id-dirgħajn ’il quddiem. Oħroġ bil-mod id-driegħ maqbud billi żżomm mill-parti ta’ fuq tad-driegħ, mhux mill-id. Iż-żewġ dirgħajn jibqgħu mgħawġin quddiemha, bl-idejn bejn wieħed u ieħor fl-għoli tar-ras. Fl-ewwel ġimgħat il-minkbejn jibqgħu qrib il-ġisem, aktar lura mill-ispallejn; b’madwar 3–4 xhur jimxu taħt l-ispallejn.

5. 5

   Ir-ras fuq ħaddejha, bl-imnieħer ħieles. Id-darba li jmiss tinżel il-ħaddejn l-oħra.

6. 6

   Biex tispiċċa, bl-istess mod. Erġa’ minn naħa għall-oħra fuq daharha u wara biss aqbadha – qatt tiġbidha ’l fuq minn dirgħajha jew minn idejha.

Wara ftit jiem tagħmel dan bla ma taħseb. Jekk tixtieq li xi ħadd jurik dawn il-movimenti wkoll, itlob dan fl-appuntament li jmiss tat-tarbija fil-Well Baby Clinic; anke ċentri tal-familja u korsijiet ġenitur-u-tarbija jistgħu jgħinu. Jekk tuża qabla privata: iż-żjarat tagħha huma servizz privat u bi ħlas f’Malta, mhux kopert mis-sistema tas-saħħa pubblika.

B’sitt varjanti tistgħu tipprattikaw il-pożizzjoni fuq iż-żaqq; f’din u fit-taqsima li jmiss huma ordnati minn l-aktar waħda ġentili sa l-aktar impenjattiva: sider, saqqu, driegħ, imbagħad art. Fl-ewwel ġimgħat ħafna drabi l-varjanti fuqek ikunu l-aħjar, imma sessjonijiet qosra mal-art jistgħu jsiru mill-bidu nett – u fil-jiem meta t-tarbija tkun għajjiena sempliċement terġgħu pass lura.

1. Fuq sidrek. Taqbel tajjeb jekk it-tarbija għadha żgħira ħafna jew mal-art mill-ewwel tipprotesta.

1. 1

   Poġġi nofs imxaqleb/a lura, b’kuxxin wara dahrek.

2. 2

   Qabbad lit-tarbija wieqfa ma’ spalltek u niżżilha bil-mod fuqek sakemm timtedd fuq sidrek fuq iż-żaqq, b’rasha mdawra lejn naħa.

3. 3

   Id waħda tibqa’ fuq daharha, l-oħra fuq il-warrani – ħafna trabi jimbuttaw b’saqajhom. Il-warrani għoljin huma parti mill-qagħda tipika mgħawġa tal-ewwel ġimgħat.

4. 4

   Kellemha, għannilha, tbissimilha. Biex tispiċċa: id fuq daharha u fuq il-warrani, erġa’ tellagħha wieqfa u lura ma’ spalltek.

Matul il-ġimgħat timtedd aktar lura: fil-bidu kważi dritt/a, u bejn 2–3 xhur madwar nofs mimdud/a. Iktar ma torso tiegħek ikun orizzontali, aktar it-tarbija taħdem. Jekk din il-pożizzjoni tweġġgħek, pereżempju wara ċesarja jew jekk sidrek ikun mimli, poġġi kuxxin żgħir orizzontalment fuq żaqqek jew għaddi għall-varjant 2.

2. Trasversalment fuq saqajk. Taqbel tajjeb jekk it-tarbija tkun imqalleb jew jekk inti xorta tkun bilqiegħda.

1. 1

   Poġġi bilqiegħda, b’riġlejk magħluqa. Jekk tpoġġi sieq waħda fuq banketta żgħira, ir-ras tkun ftit ogħla.

2. 2

   Poġġi lit-tarbija fuq iż-żaqq b’mod trasversali fuq koxxtejk. Ir-ras tistrieħ fuq koxxa waħda, mhux fuq l-ispazju bejniethom, il-wiċċ lejn naħa, bl-imnieħer ħieles.

3. 3

   Id waħda tistrieħ fuq daharha jew il-warrani biex ma tiżloqx, l-oħra tappoġġja ħafif il-geddum jew il-forehead. Tbandil ġentili jikkalma ħafna trabi.

4. 4

   Biex tispiċċa: id waħda taħt is-sider, waħda fuq il-warrani, u aqbadha minn naħa għall-oħra ’l fuq.

Sa 2–3 xhur ħafna trabi għadhom ma jżommux rashom b’mod sigur – hawn qatt m’għandha tiddendel ħielsa ’l fuq minn irkopptejk.

3. Il-pożizzjoni tal-ajruplan. Taqbel tajjeb jekk it-tarbija tkun qed tgerger u inti trid tibqa’ miexi/miexja. Ħafna jafuha bħala qagħda għal meta tweġġa’ ż-żaqqu – hawn qed nitkellmu fuq il-pożizzjoni fuq iż-żaqq waqt il-mixi.

1. 1

   L-ewwel, waqt li tkun bilqiegħda, poġġiha trasversalment fuq saqajk bħal fil-varjant 2.

2. 2

   Daħħal id waħda minn bejn saqajha min-naħa tas-saqajn, sakemm driegħek ikun fit-tul taħt iż-żaqq u s-sider u r-ras tistrieħ fuq in-naħa fil-liwja ta’ minkbek.

3. 3

   L-id l-oħra tistrieħ ċatta fuq daharha. Għolli lit-tarbija qrib ġismek u qum bil-mod. Ħaddejha tistrieħ fuq driegħek, u l-imnieħer u l-ħalq jippuntaw liberament lejn in-naħa.

4. 4

   Biex tispiċċa, erġa’ oqgħod bilqiegħda, poġġiha fuq saqajk u dawwarha minn naħa għall-oħra lejk.

Imxi bil-mod, mhux fuq it-taraġ, u żżomm xejn sħun bl-id l-oħra. Anke jekk ir-ras tkun għadha tiċċaqlaq, din il-qagħda tkun tajba sakemm tkun mistrieħa b’mod sigur fuq driegħek. Immedjatament wara li tiekol tagħmel pressjoni fuq żaqq mimli.

4. Romblu ta’ xugaman taħt is-sider. Taqbel tajjeb għall-ewwel tentattivi mal-art, meta r-ras għadha tqila.

1. 1

   Irrombla xugaman żgħir fit-tul b’mod sod – daqshekk ħoxnin li l-koxox ta’ taħt l-idejn tat-tarbija jistrieħu fuqu u l-minkbejn quddiem ir-romblu xorta jolqtu l-art. Poġġih trasversalment fuq il-kutra.

2. 2

   Qiegħed lit-tarbija fuq iż-żaqq billi ddawwarha min-naħa, b’tali mod li r-romblu jiġi taħt is-sider u taħt il-koxox ta’ taħt l-idejn – mhux taħt iż-żaqq u qatt mal-għonq.

3. 3

   Ġib id-dirgħajn quddiem ir-romblu. Il-parti ta’ fuq tal-ġisem tkun kemxejn mgħollija, u jkun aktar faċli tgħolli r-ras.

4. 4

   Jekk it-tarbija tiżloq ’il quddiem u r-romblu joqrob lejn il-geddum jew l-għonq, erġa’ poġġiha lura jew neħħi r-romblu.

Meta t-tarbija tibda tistrieħ waħedha fuq l-idejn ta’ taħt, ħafna drabi bejn 3–4 xhur, m’għadekx teħtieġ ir-romblu. Dan hu biss għall-pożizzjoni fuq iż-żaqq matul il-jum – qatt fis-sodda, lanqas biex iżżomm ir-ras lejn naħa waqt l-irqad.

5. Wiċċ ma’ wiċċ fl-istess għoli. Taqbel tajjeb jekk it-tarbija diġà tgħolli rasha għal ftit.

1. 1

   Poġġi lit-tarbija fuq il-kutra billi ddawwarha min-naħa.

2. 2

   Imtedd fuq iż-żaqq quddiemha, wiċċ imb wiċċ, madwar tul ta’ driegħ ’il bogħod.

3. 3

   Wieġeb għall-ħsejjes tagħha, aħbi wiċċek wara idejk u erġa’ deher, jew iċċaqlaq ruħek bil-mod lejn naħa biex issegwik b’għajnejha.

4. 4

   Temm is-sessjoni qabel ma tgħejja.

Jekk il-pożizzjoni tiegħek fuq iż-żaqq tweġġgħek, pereżempju minħabba ferita ta’ ċesarja jew sider mimli, imtedd fuq naħa b’rasek mistrieħa fuq driegħek, jew inżel lejn it-tarbija waqt li toqgħod bilqiegħda bis-saqajn imcrossed.

6. Xi ħaġa interessanti fuq in-naħa. Taqbel tajjeb minn madwar xahrejn ’il quddiem, meta t-tarbija tkun diġà qed tħares madwarha.

1. 1

   Poġġi ktieb tal-kartun, karta b’kuntrast jew mera għat-trabi mingħajr ħġieġ qrib lit-tarbija minn naħa.

2. 2

   Poġġi dawn l-affarijiet kultant fuq ix-xellug u kultant fuq il-lemin flok fin-nofs, u ibdilhom ma’ kull sessjoni. Hekk iddawwar rasha fiż-żewġ direzzjonijiet – tajjeb għall-għonq u għall-forma tar-ras.

3. 3

   Aktar tard tista’ tpoġġi ġugarell ftit aktar ’il bogħod biex it-tarbija tistira lejh.

Jekk il-pożizzjoni fuq iż-żaqq tirnexxix spiss jiddependi aktar fuq il-ħin milli fuq it-teknika. Tarbija għajjiena ma jkollhiex saħħa biex tgħolli rasha, waħda bil-ġuħ ma jkollhiex paċenzja, u stonku mimli ma jħobbx pressjoni minn taħt. Għalhekk: mhux eżatt qabel u mhux eżatt wara s-sider jew il-flixkun mal-art.

It-tmigħ dejjem jiġi l-ewwel. Tħallix ikla għall-pożizzjoni fuq iż-żaqq. Jekk it-tarbija fuq sidrek tibda tfittex b’ħalqha, tagħmel ħoss ta’ ġuħ jew idaħħal il-ponn f’ħalqha, dak hu ġuħ, mhux protest – waqqaf is-sessjoni u itimgħu. Il-biki huwa sinjal tard tal-ġuħ.

L-ebda linja gwida ma tagħti numru fiss ta’ minuti għad-distanza mill-ikla. Għas-sessjoni mal-art japplika dan: stenna sakemm joħroġ il-burp u t-tarbija wara t-tgħanniqa tidher sodisfatta u mqajma. Nofs wieqfa fuq sidrek, min-naħa l-oħra, tista’ timtedd minnufih wara li tixrob; dan jgħin fil-burping u diġà jgħodd bħala pożizzjoni ġentili fuq iż-żaqq. Minħabba li ħafna trabi tat-twelid jqumu bil-ġuħ, is-sessjoni taqbel fin-nofs tal-fażi meta tkun imqajma:

1. 1

   Tqum, u jekk trid ibdilha minnufih.

2. 2

   Tredda’ jew flixkun, imbagħad burp u cuddles.

3. 3

   Ftit minuti kalmi fuq driegħek.

4. 4

   Pożizzjoni fuq iż-żaqq fuq il-kutra – mhux fuq il-mejda tal-bdil, anke jekk hemm mera mdendla hemmhekk.

5. 5

   Mal-ewwel sinjali ta’ għeja waqqfu: lura fuq daharha, cuddles, imbagħad irqad.

Jekk tippreferi tbiddel il-ħrieqi wara l-ikel, ħu lit-tarbija miegħek mal-art fuq il-kutra wara. Hekk il-bdil isir l-ankra, u ma jkollokx għalfejn toqgħod tgħodd. Biex torjenta ruħek fil-ħinijiet meta t-tarbija tkun imqajma: fl-ewwel ġimgħat tarbija spiss tibqa’ mqajma biss 35–75 minuta kull darba, b’madwar xahrejn ġeneralment 60–90, u b’3–4 xhur ħafna drabi 75–140 minuta – dawn huma esperjenzi komuni, kull tarbija hi differenti. B’2–3 xhur madwar 5 minuti ta’ pożizzjoni fuq iż-żaqq għal kull fażi meta tkun imqajma huma realistiċi; b’erba’ sa sitt fażijiet kuljum hekk jinġabru t-30 minuta. Jekk it-tarbija tibda tgħażżeż, togħrok għajnejha jew tbiegħed il-ħarsa, wasal il-ħin ta’ cuddle, mhux taħriġ.

It-tarbija tirremetti? Kwantitajiet żgħar wara l-ikel huma normali sakemm tiekol tajjeb u tiżdied fil-piż. F’dak il-każ: ħalli aktar ħin bejn l-ikla u s-sessjoni, agħmel sessjonijiet iqsar, aħjar fuq sidrek, u poġġi drapp taħt il-wiċċ. Jekk tirremetti waqt is-sessjoni, dawwar ir-ras lejn naħa u agħmlu pawsa. Dakinhar stess għandha tidher mill-pedjatra jekk ikun hemm rimettar qawwi bħal ġett wara kważi kull ikla (spiss jibda bejn 3–6 ġimgħat), ħafna inqas ħrieqi mxarrbin jew dgħjufija fit-tixrob. Minnufih id-Dipartiment tal-Emerġenza tal-Isptar Mater Dei (jew tal-Isptar Ġenerali t’Għawdex) jew 112 jekk ir-rimettar ikun aħdar, aħmar, iswed jew kannella.

Madwar 6 ġimgħat. Ħafna trabi f’dan l-istadju għadhom jixorbu 8–12-il darba f’24 siegħa, u l-fażijiet meta jkunu mqajma huma qosra.

• Filgħodu wara t-treddigħ u l-burp: 2 minuti fuq sidrek.

• Wara n-nagħsa ta’ filgħodu, b’distanza mill-ikla: 3 minuti bir-romblu tax-xugaman, u inti mimdud/a quddiemha.

• F’nofsinhar wara l-bdil, isfel fuq il-kutra: minuta karta ta’ kuntrast fuq ix-xellug, minuta fuq il-lemin.

• Wara nofsinhar: 5 minuti fil-pożizzjoni tal-ajruplan mad-dar; filgħaxija 2 minuti trasversalment fuq saqajk.

• Bejniethom: mini-sessjonijiet kull meta t-tarbija tkun imqajma u kuntenta.

Hekk jinġabru madwar 15–20 minuta – fil-medda ta’ dak li hu rakkomandat għall-ewwel seba’ ġimgħat.

Madwar 10–12-il ġimgħa. Fażi meta t-tarbija tkun imqajma ta’ ftit aktar minn siegħa:

• 9:00 Tqum, tibdilha. 9:05 Treddigħ jew flixkun.

• 9:25 Burp, cuddles, tħares madwarha fuq driegħek.

• 9:40 L-ewwel sessjoni fuq il-kutra, madwar 5 minuti, u inti mimdud/a quddiemha. Wara ftit lura fuq daharha.

• 9:55 It-tieni sessjoni, 3–4 minuti, u l-ktieb issa jkun fuq in-naħa l-oħra.

• 10:10 L-ewwel għażżien: waqqfu, cuddles, poġġiha torqod.

Madwar 8 minuti għal kull fażi meta tkun imqajma, f’erba’ jew ħames fażijiet kuljum – u diġà tkunu wasaltu għal 30–40 minuta.

Madwar 4 xhur. Il-fażijiet meta tkun imqajma jkunu itwal, u ħafna trabi diġà jistrieħu fuq l-idejn ta’ taħt. Filgħodu żewġ sessjonijiet ta’ 7–8 minuti b’ġugarelli f’nofs ċirku, filgħodu tard u wara nofsinhar 15-il minuta kull darba ta’ ħin mal-art b’logħob ta’ qbid u pawsi fuq id-dahar, u kmieni filgħaxija 10 minuti oħra: b’kollox madwar siegħa, mingħajr ma mument wieħed isir twil wisq.

L-inqas mod li jitolbok saħħa hu l-pożizzjoni fuq iż-żaqq fuq il-kutra mal-art, waqt li inti toqgħod bilqiegħda ħdejha jew mimdud/a fuq naħa: ma tkunx qed iġġorr xejn u xorta tibqa’ qrib ħafna.

• Qabbadha ma’ mumenti fissi. Wara kull bidla tal-ħrieqi tinżlu fuq il-kutra. Hekk tinħoloq drawwa, u ma jkollokx għalfejn toqgħod tgħodd.

• Ħin mingħajr matematiċi. Kanzunetta ddum madwar 3 minuti. Jekk tuża timer, wara poġġi l-mobile ’l bogħod minn fejn tista’ tilħqu.

• Kollox f’post wieħed. Il-kutra tibqa’ mifruxa matul il-jum, u drapp għar-rimettar u ktieb ħdejha.

• Jekk inti stess għajjien/a wisq, is-sessjoni titħalla. Poġġi lit-tarbija fuq daharha fis-sodda tagħha u strieħ. Ġurnata b’inqas pożizzjoni fuq iż-żaqq ma tagħmilx ħsara.

Ħafna trabi fil-bidu sempliċement isibu l-pożizzjoni fuq iż-żaqq iebsa. Protest ma jfissirx li qed tagħmlu xi ħaġa ħażina. Għaliex it-tarbija tiegħi tibki meta tkun fuq iż-żaqq? Ħafna drabi r-raġuni tkun waħda minn dawn:

• Għadha ma għandhiex il-qawwa biżżejjed – ir-ras hi tqila meta tqabbilha mal-ġisem.

• Iż-żaqq mimli – eżatt wara l-ikel din il-pożizzjoni tagħfas.

• Hi għajjiena, bil-ġuħ jew imdejqa – f’dak il-każ jgħin biss mument ieħor.

• Il-pożizzjoni skomda – driegħ maqbud taħt iż-żaqq, jew tniżżlet direttament fuq iż-żaqq flok iddawret minn naħa.

• Għandha naħa favorita – aktar dwar dan fit-taqsima dwar il-forma tar-ras.

Għandi nħalliha tibki biex tidra? Le. Sessjoni li tispiċċa bid-dmugħ ma ġġib ebda vantaġġ ta’ taħriġ, imma tista’ tħalli memorja ħażina. Aqbad lit-tarbija, farraġha u offrilha l-pożizzjoni fuq iż-żaqq aktar tard matul il-jum. Dan propju jfisser li tibqgħu tippruvaw: toffruha mill-ġdid b’mod ġentili, mhux tkomplu bilfors. Waqqaf mal-ewwel sinjali ta’ nuqqas ta’ gost, offri aktar sessjonijiet qosra, ibdel il-varjant, u poġġi id sħuna fuq daharha.

U jekk it-tarbija kull darba tibda tgħajjat mill-ewwel, mingħajr twissija? F’dak il-każ jgħin tibnu kollox bil-mod, pereżempju hekk:

1. 1

   Jiem 1–3: biss varjanti fuqek, sessjonijiet ta’ 30–60 sekonda, ħames sa għaxar darbiet kuljum, dejjem jintemmu qabel ma tibki.

2. 2

   Jiem 4–6: fuq is-sider timtedd aktar lura, u ttawwal is-sessjonijiet għal 1–2 minuti jekk tibqa’ kuntenta.

3. 3

   Minn jum 7: darba kuljum 30 sekonda fuq il-kutra bir-romblu tax-xugaman, u inti mimdud/a eżatt quddiemha.

4. 4

   Kull jum sessjoni oħra mal-art. Jekk tmur ħażin, erġgħu pass lura.

Xi trabi lanqas bi 3 xhur ma jħobbu l-pożizzjoni fuq iż-żaqq – jekk il-bqija tal-iżvilupp ikun tajjeb, ħafna drabi dan ikun sempliċement temperament. Imma jekk it-tarbija tibki b’mod li ma tistax tikkalma fi kwalunkwe pożizzjoni jew b’leħen mhux tas-soltu qawwi, tidher marida, tixrob ħażin jew għandha deni, dan mhuwiex protest kontra l-pożizzjoni fuq iż-żaqq – f’dak il-każ għandha tidher minn tabib.

Jekk il-biki jwasslek sal-limitu tiegħek, poġġi lit-tarbija b’mod sigur fuq daharha fis-sodda tagħha, oħroġ għal mument mill-kamra, ħu nifs u erġa’ iċċekkja fuqha kull ftit minuti. Ċempel lil xi ħadd, pereżempju s-Supportline 179, b’xejn u anonima, 24 siegħa kuljum. Qatt m’għandek theżżeż lit-tarbija. Jekk b’mod ġenerali tibki ħafna, kellem lill-pedjatra jew lill-Well Baby Clinic.

Minn madwar 3 xhur ’il quddiem ħafna trabi jibdew jistrieħu fuq l-idejn ta’ taħt, iħarsu madwarhom u jkunu jridu xi ħaġa x’jagħmlu. Mill-għollija tar-ras, il-pożizzjoni ssir logħob:

• Ġugarelli f’nofs ċirku. Poġġi tlieta jew erba’ affarijiet f’nofs ċirku madwar it-tarbija biex iddur u tistira lejhom.

• Taħtaf waqt li tkun qed tistrieħ fuq l-idejn ta’ taħt. Żomm ġugarell ftit quddiem id waħda. Biex taqbadlu, it-tarbija trid tistrieħ fuq id-driegħ l-ieħor.

• Offri xi ħaġa ftit ogħla. Ġugarell kemxejn ’il fuq mil-livell tal-għajnejn bil-mod il-mod iħajjarha tibda tistrieħ fuq idejha.

• Tidwirha mill-ewwel fuq daharha? Ħafna trabi jitgħallmu jduru bejn 3 u 7 xhur – dan hu progress, mhux evażjoni. Aktar tard dawwarha lura bil-ġentilezza u poġġi l-aktar ħaġa interessanti lejn in-naħa taż-żaqq.

• Aktar ħin mal-art b’mod ġenerali. Marbuta jew magħluqa f’postha – pereżempju fil-pram, fis-siġġu tal-ikel jew fis-seat tal-karozza – il-WHO tirrakkomanda massimu ta’ siegħa kull darba.

Hekk kif it-tarbija tibda titkaxkar jew timxi erba’, m’għadx hemm bżonn tgħodd il-minuti – dak li jgħodd hu ħafna ħin ħieles fuq wiċċ sigur mal-art.

Kemm jimxi malajr ’il quddiem dan kollu jvarja ħafna minn tarbija għal oħra. Din il-ħarsa ġenerali turi x’jistgħu jagħmlu l-biċċa l-kbira tat-trabi sa madwar dik l-età – mhux kollha, u mhux eżatt f’dik il-ġurnata. L-etajiet ta’ wara huma apposta ġenerużi: jiddeskrivu passi li mill-inqas tlieta minn kull erba’ trabi jkunu laħqu sa dak iż-żmien. Kif it-tarbija tiegħek tiċċaqlaq u żżomm ġisimha xorta jiġi osservat fil-check-ups ta’ rutina ta’ 3–4 xhur u 6–7 xhur.

Fil-bidu t-tarbija tgħolli biss il-geddum għal ftit sekondi u ddawwar rasha lejn naħa. Sa madwar xahrejn tgħolli rasha meta tkun fuq iż-żaqq u żżommha għal ftit mumenti. B’madwar 3 xhur jibda l-appoġġ fuq l-idejn ta’ taħt: il-minkbejn jappoġġjaw, u r-ras tkun mgħollija b’mod ċar. Sa madwar 4 xhur ħafna trabi jistrieħu b’mod sigur fuq l-idejn ta’ taħt, u r-ras tibqa’ stabbli ’l fuq. Bejn 3 u 7 xhur jitgħallmu jduru – minn fuq id-dahar għal fuq iż-żaqq u lura – u sa madwar 6 xhur jiżdied l-appoġġ fuq l-idejn: jimbuttaw lilhom infushom ’il fuq b’idejhom dritti.

Il-medda hija kbira. Jekk bi 8 ġimgħat ir-ras terġa’ taqa’ fuq il-kutra wara 2 sekondi, ħafna drabi dan ikun sempliċement il-livell ta’ prattika li waslet fih. Semmiha lill-pedjatra jekk it-tarbija b’madwar 4 xhur għadha ma tistax iżżomm rasha meta tkun fuq iż-żaqq, tidher laxka wisq jew iebsa wisq – jew saħansitra qabel jekk is-sens tiegħek jgħidlek li hemm xi ħaġa mhix sew. Aktar dwar dan fil-kaxxa t’isfel nett.

Fil-ewwel xhur, il-kranju ta’ tarbija għadu artab u jista’ jinbidel fil-forma. Jekk ir-ras terġa’ u terġa’ tistrieħ fuq l-istess post, in-naħa ta’ wara tista’ tiċċattja hemm – fin-nofs jew b’mod oblikwu fuq naħa waħda. Importanti tkun taf: iċċattjar minħabba l-pożizzjoni, skont l-għarfien attwali, huwa kwistjoni ta’ dehra – ma jfixkilx it-tkabbir tal-moħħ jew l-iżvilupp mentali. Ħafna drabi jitjieb hekk kif it-tarbija tqatta’ aktar ħin f’pożizzjonijiet oħra, tibda ddur waħedha u wara toqgħod bilqiegħda. Jekk l-iċċattjar ikun qawwi, xorta ta’ min tagħti ħarsa wkoll lill-iżvilupp tal-moviment.

Dan ikun aktar probabbli jekk it-tarbija kważi dejjem iddawwar rasha lejn l-istess naħa – pereżempju b’tortikollis, meta l-muskoli tal-għonq fuq naħa waħda jkunu mqassra – u fit-trabi prematuri. Minbarra l-pożizzjoni fuq iż-żaqq, jgħin ukoll:

• Ibdel fejn tkun ir-ras u fejn ikunu s-saqajn fis-sodda. M’hemmx għalfejn iddawwar ir-ras ta’ tarbija rieqda. Ġurnata poġġiha b’rasha lejn naħa waħda tas-sodda, l-għada lejn l-oħra. Peress li t-trabi jħobbu jħarsu lejn il-bieb jew lejk, id-direzzjoni tal-ħarsa tinbidel waħedha. Tpoġġi xejn fis-sodda biex iżżomm ir-ras f’postha.

• Ibdel id-driegħ waqt it-tmigħ u l-ġarr, u kellimha min-naħa l-oħra – min-naħa li lejha t-tarbija tħares inqas.

• Ħudha spiss wieqfa fuq driegħek u uża s-seat tal-karozza biss fil-karozza, mhux bħala post permanenti fejn toqgħod.

Tibqax tuża mħaded speċjali kontra wara tar-ras ċatt: jistgħu jiżolqu u jimblukkaw il-passaġġi tan-nifs, u m’hemmx prova li tassew jgħinu. Fuq dan iwissu kemm il-pedjatri Amerikani kif ukoll għaqdiet professjonali tal-pedjatri.

Naħa favorita jew xi ħaġa aktar? Poġġi lit-tarbija mqajma fuq daharha, inżel għarkupptejk lejn in-naħa tas-saqajn u mexxi wiċċek jew ġugarell bil-mod minn naħa għall-oħra. Jekk issegwi bir-ras bejn wieħed u ieħor daqs xulxin lejn iż-żewġ naħat, probabbilment hi biss preferenza. Jekk lejn naħa waħda ddur b’mod ċar anqas, iżżomm rasha dejjem mgħawġa jew tibki meta ddawwarha, semmiha lill-pedjatra. Trick ieħor: waqt il-banju ħares lejn ir-ras minn fuq meta x-xagħar ikun imxarrab u mwaħħal. Naħa tidher aktar ċatta, widna waħda aktar ’il quddiem, jew il-forehead mhux ugwali? Xi kultant rari forma ta’ ras mhux tas-soltu tkun minħabba sutura tal-kranju li ngħalqet kmieni wisq (kranjosinostożi) – għalhekk ukoll forma ta’ ras li diġà tinnota mit-twelid jew li tmur għall-agħar minkejja dawn il-pariri għandha tidher fil-klinika.

Mumenti tajbin huma l-appuntamenti ta’ rutina fil-Well Baby Clinic jew għand il-pedjatra: ħu dawn il-mistoqsijiet miegħek fl-appuntament li jmiss. Imma m’hemmx għalfejn tistenna. Jekk ikun hemm tortikollis, il-pedjatra jista’ jirreferik għall-fiżjoterapija. Ta’ min tara kmieni, għax ir-ras fil-bidu tax-xhur tkun l-aktar faċli biex tieħu forma oħra.