L-ewwel banju fid-dar

L-Organizzazzjoni Dinjija tas-Saħħa (WHO) tirrakkomanda li l-ewwel banju jsir 24 siegħa wara t-twelid, jew mill-inqas wara sitt sigħat. Ir-raġuni ewlenija hija s-sħana: il-ġilda mxarrba tiksaħ, u tarbija tat-twelid għadha ma tistax tpatti tajjeb għas-sħana li titlef. Barra minn hekk, fl-istudji t-trabi aktar spiss kienu jitreddgħu esklussivament meta l-ewwel banju ma sarx fl-ewwel sitt sigħat. Għalhekk, l-ewwel sigħat huma għall-għanqiq ġilda ma’ ġilda u għall-ewwel treddigħ.

Għalikom fid-dar, din ir-regola tgħodd l-aktar wara twelid fl-isptar bi ħruġ fl-istess jum jew wara twelid fid-dar: f’dak il-każ l-ewwel banju jsir l-iktar kmieni l-għada. Is-saff abjadi u kremuż li bih jitwieldu ħafna trabi jissejjaħ vernix. M’huwiex ħmieġ, iżda jieħu ħsieb il-ġilda u jipproteġiha – ħallih jiġi assorbit waħdu.

Jekk diġà qegħdin id-dar, m’għandek tpatti għal xejn. Tarbija tat-twelid bilkemm titħammeġ. Jekk tagħmel l-ewwel banju lit-tarbija fit-tielet jew fl-għaxar jum – jew biss meta jkollha għaxar ġimgħat, għax s’issa ħsiltuha biss bil-biċċa – ma tagħmel l-ebda differenza. Ma tlift xejn u tista’ tibda meta trid.

Trabi prematuri u trabi żgħar: Trabi prematuri huma dawk li jitwieldu qabel ma jagħlqu 37 ġimgħa sħaħ ta’ tqala. Anki t-trabi mwielda fil-ġimgħa 35 jew 36 u t-trabi b’piż baxx fit-twelid jiksħu aktar malajr, u l-banju jista’ jistressjahom. Għalihom: banju iqsar, kamra msaħħna sew, preferibbilment banju mgeżwer (il-gwida hija aktar ’l isfel), u staqsi qabel lill-pedjatra jew fl-isptar fejn twieldet.

F’Malta m’hemmx sistema ta’ għajnuna ta’ qabla d-dar koperta mis-sistema pubblika bħal f’xi pajjiżi oħra – dan hu servizz privat u bi ħlas. Imma dan ma jpoġġikx fi żvantaġġ: dan l-artiklu jispjega kull pass b’mod li tkun tista’ tagħmlu waħdek. Għal mistoqsijiet oħra, hemm postijiet oħra fejn tista’ tmur:

• Il-Well Baby Clinic jew il-pedjatra: Ħu miegħek il-mistoqsijiet tiegħek dwar il-banju u ż-żokra għall-ewwel appuntamenti.

• Il-Breastfeeding Walk-in Clinic tal-Mater Dei: Toffri wkoll appoġġ ġenerali għall-ommijiet fl-ewwel ġimgħat.

• Qabla privata: Jekk kollox isir wisq, il-Well Baby Clinic tiegħek tista’ tirreferik għal appoġġ addizzjonali.

• Korsijiet għall-ġenituri: Il-korsijiet dwar il-kura tat-trabi juru kif isir il-banju fuq pupa.

Ta’ min tibqa’ tfittex qabla anki fl-għaxar ġimgħa – imma għall-banju m’għandekx bżonnha.

Fil-qosor: iż-żewġ għażliet huma tajbin. Jekk il-ħasil bil-biċċa jagħtik aktar serħan, ibqa’ hekk sakemm tfieq iż-żokra. Jekk iż-żokra tidher kalma u mhux irritata u t-tarbija tieħu gost fl-ilma, ftit hemm raġunijiet kontra banju qasir. L-awtoritajiet professjonali jiżnu dan b’mod differenti:

• L-Akkademja Amerikana tal-Pedjatrija (AAP): ħasil bil-biċċa biss sakemm jaqa’ l-kurdun, ġeneralment wara ġimgħa sa ġimagħtejn.

• Is-Servizz Nazzjonali tas-Saħħa Brittaniku (NHS): żomm iż-żokra nadifa u niexfa; xi sptarijiet Brittaniċi jippermettu banju baxx b’ilma safi anki qabel.

• L-awtoritajiet tas-saħħa: jekk ma jkunx hemm sinjali ta’ infjammazzjoni, tista’ tagħmel banju anki qabel ma tfieq, iżda l-ħasil bil-biċċa huwa biżżejjed għal kollox.

Studju żgħir Kanadiż tal-2004 fuq 102 trabi b’saħħithom, imwielda fi żmienhom, ma sab l-ebda differenza fil-fejqan taż-żokra bejn il-banju u l-ħasil bil-biċċa; it-trabi li saritilhom banju saħansitra tilfu inqas sħana. Studju wieħed u antik ma jwieġeb għal kollox – imma jmur kontra l-idea li banju qasir jagħmel il-ħsara lil żokra b’saħħitha. Hekk tieħu ħsieb iż-żokra fi kwalunkwe każ:

• Żokra niexfa hija l-aħjar kura. M’għandek tpoġġi xejn fuqha: l-ebda trab, krema, plaster, alkoħol jew sprej diżinfettanti – sakemm ma jkunx ordnat mit-tabib.

• Naddaf biss meta jkun hemm bżonn, pereżempju jekk tmissha l-awrina jew l-ippurgar: b’biċċa tal-qoton u ilma safi, imbagħad nixxef b’biċċa tal-qoton oħra nadifa billi tagħfas ħafif. L-ebda stikka tal-qoton, l-ebda nixxiefa tax-xagħar.

• Agħlaq il-ħrieqi taħt iż-żokra jew itwi t-tarf ’l isfel, biex l-arja tilħaqha.

• Qatt tiġbed il-fdal tal-kurdun, anki jekk ikun imdendel b’ħajta biss. Jekk wara tliet ġimgħat ikun għadu mwaħħal, semmih lill-pedjatra.

• Ftit qtar demm meta jaqa’ huma normali, kif ukoll ftit ijiem ta’ nixxija ħafifa. Jekk iż-żokra tibqa’ tnixxi għal aktar żmien jew jibqa’ għoqda żgħira roża u mxarrba, uriha lill-pedjatra. Ħmura, nefħa jew riħa mhumiex normali – ara l-kaxxa “Sinjali ta’ twissija”.

Għaddi mil-lista qabel ma tiftaħ il-vit. Dak li jonqos issa, ikollok tmur iġġibu wara – u dan ma jkunx possibbli aktar ladarba t-tarbija tkun fil-banju.

• banju tat-trabi jew barmil tal-banju, imqiegħed sod u ma jiżloqx

• termometru tal-banju

• żewġ xugamani: wieħed bil-kappuċċ għat-tarbija, u ieħor bħala saff niexef fuq il-mejda tat-tibdil; tista’ tsaħħanhom fuq ir-radjatur – sħan, mhux jaħarqu

• żewġ biċċiet tal-ħasil jew biċċiet tal-qoton, separati għall-parti ta’ fuq u għaż-żona tal-ħrieqi

• biċċa tal-muslin biex it-tarbija tħossha miżmuma fl-ilma, jew għall-banju mgeżwer

• ħrieqi nodfa u ħwejjeġ, bil-buttuni diġà miftuħa u mqegħdin fl-ordni li fih ser tużahom

• jekk ikun hemm bżonn, u biss wara l-ewwel xahar: likwidu tal-ħasil ħafif, mingħajr fwejjaħ

U int: aħsel idejk, neħħi ċ-ċrieket, l-arloġġ u l-brazzuletti, orbot ix-xagħar twil u żomm id-dwiefer qosra. It-telefon poġġih fuq silent, imma ħallih fejn tilħqu – mhux biex tiċċekkjah, iżda biex f’emerġenza tkun tista’ ċċempel il-112 mingħajr ma titlaq it-tarbija. Jekk għandek herpes fuq ix-xufftejn, tmissx il-post, aħsel idejk b’attenzjoni speċjali u tbusx lit-tarbija: il-herpes huwa perikoluż għat-trabi tat-twelid. Jekk xi ħadd ieħor jista’ jieħu ħsieb il-banju, aħjar.

Is-sħana: Saħħan il-kamra tal-banju għal mill-inqas 23 °C, u żomm it-twieqi u l-bieb magħluqa. Heater elettriku tista’ tħaddmu qabel, imma itfih u oħorġu barra qabel ma tibda timla l-ilma. Lampa tas-sħana fuq il-mejda tat-tibdil hija tajba jekk tkun imwaħħla sew, tirrispetta d-distanza minima tal-manifattur u qatt ma tkun imdendla fuq il-banju.

Il-post it-tajjeb: L-aħjar li l-banju u l-mejda tat-tibdil ikunu eżatt ħdejn xulxin, biex ma ġġorrx tarbija mxarrba mid-dar kollha.

• Banju mwaħħal fuq il-kommodina tat-tibdil: komdu għad-dahar, imma biss b’sapport imwaħħal sew li l-manifattur japprova għall-banju mimli.

• Fil-banju l-kbir jew fuq il-qiegħ tad-doċċa: stabbli ħafna, iżda tkun għarkupptejk quddiemu, l-aħjar fuq kuxxin.

• Fuq l-art: fuq xugaman, fejn ma jistax jinqaleb, tajjeb għall-barmil tal-banju.

• Mhux ibbilanċjat fuq il-magna tal-ħasil, fuq sgabell jew fuq it-tarf tal-banju. Il-lavandin lanqas mhu ideali, għax it-tarbija tista’ taħbat mal-vit.

Waqt li tkun qed tipprepara, it-tarbija tkun mimduda fis-sodda tagħha, mhux fuq il-mejda tat-tibdil. Banju mimli qatt ma ġġorru: battlu mit-tapp jew ferragħ l-ilma b’reċipjent – wara ċesarja, l-aħjar jagħmel dan xi ħadd ieħor.

Mhux eżatt wara t-treddigħ jew il-flixkun, mhux meta t-tarbija tkun bil-ġuħ u mhux meta diġà tkun qed tgerger mill-għejja – dan jirrakkomandah ukoll in-NHS. Għal tarbija tat-twelid li tixrob kull sagħtejn sa tliet sigħat, dan jidher qisu tieqa ċkejkna. Bħala regola prattika tgħin: madwar nofs siegħa wara x-xorb, fil-bidu ta’ perjodu mqajjem, meta t-tarbija tidher kuntenta u ma tibqax titfa’ l-ħalib.

Innota s-sinjali bikrija tal-ġuħ: ħsejjes bix-xufftejn, iddawwar rasha tfittex, toħroġ ilsienha, tressaq idha lejn ħalqha. Il-biki huwa sinjal tard. Jekk it-tarbija turi l-ġuħ, ix-xorb jiġi l-ewwel u l-banju jistenna. Jekk il-ġuħ jidher f’nofs il-banju, tista’ tieqaf meta trid. Wara l-banju, redda’ jew agħti l-flixkun minnufih, preferibbilment ġilda ma’ ġilda – dan isaħħan u jikkalma.

U jekk bħalissa l-enerġija tiegħek spiċċat, il-banju jista’ jsir għada wkoll. It-tarbija ma titlef xejn.

L-ilma tal-banju tat-tarbija għandu jkun 36 sa 37 °C, jiġifieri bejn wieħed u ieħor it-temperatura tal-ġisem – jekk għandek dubju, aħjar ftit iktar frisk milli sħun wisq. Imla l-ewwel bl-ilma kiesaħ, imbagħad bis-sħun, u ħallat sew biex ma jibqgħux partijiet jaħarqu. Imbagħad kejjel, u erġa’ kejjel eżatt qabel ma tpoġġi t-tarbija ġewwa, għax waqt il-preparazzjoni l-ilma jiksaħ.

Barra minn hekk, jgħin it-test bil-mess – mhux bil-ponot tas-swaba’, iżda bil-ġilda rqiqa tal-minkeb jew tan-naħa ta’ ġewwa tal-polz. Hemmhekk l-ilma għandu jinħass pjaċevoli, bla tingiż u bla sensazzjoni ta’ sħana. Jekk illum m’għandekx it-termometru tal-banju, dan it-test huwa s-soluzzjoni ta’ emerġenza: aħjar ftit frisk wisq u banju iqsar.

Għaliex daqshekk preċiż? Il-ġilda tat-trabi tinħaraq ħafna aktar malajr minn tagħna: ilma ta’ 60 °C jikkawża ħruq tat-tieni grad wara tliet sekondi biss.

Kemm għandu jkun fond? Għall-banju tat-trabi, l-AAP tgħid madwar ħames ċentimetri ilma – it-tarbija għandha tkun mimduda fl-ilma, mhux tgħum fih. Imma mhux il-livell tal-ilma li jagħmel il-banju sigur, għax anki ftit ċentimetri huma biżżejjed biex tarbija tegħreq. L-unika ħaġa li tagħmlu sigur hija idek.

Iżżidx ilma waqt li t-tarbija tkun fil-banju. It-temperatura mill-vit tista’ tinbidel f’daqqa. Jekk l-ilma jiksaħ wisq, il-banju spiċċa – ħames minuti huma biżżejjed xorta waħda. Tista’ żżid ilma biss jekk persuna oħra żżomm it-tarbija f’dirgħajha, imgeżwra u sħuna, sakemm tispiċċa.

Qabel ma tagħmel banju lit-tarbija: Minn issa ’l quddiem, id waħda tibqa’ fuq it-tarbija sakemm tkun liebsa, u kollox ikun fejn tilħqu – hekk iżżommha b’mod sigur. Il-qabda tal-banju tħossha stramba l-ewwel darba, u wara ftit banjijiet issir naturali. Tista’ tipprattikaha qabel mingħajr ilma – b’pupa jew b’xugaman mkebbeb, waqt li t-tarbija torqod.

1. 1

   L-ewwel il-wiċċ, fuq il-mejda tat-tibdil: Aħsel l-għajnejn u l-wiċċ bl-ilma frisk bħal fil-ħasla ħafifa (ara aktar ’l isfel), sakemm it-tarbija tkun għadha liebsa. Imbagħad fil-banju taħsel il-ġisem biss.

2. 2

   Neħħi l-ħwejjeġ: il-ħrieqi l-aħħar. Jekk il-warrani jkun maħmuġ, naddfu qabel, hekk l-ilma tal-banju jibqa’ nadif.

3. 3

   Il-qabda (għal min hu lemini; inkella bil-maqlub): Id-driegħ tax-xellug tiegħek ikun taħt l-għonq u l-ispallejn tat-tarbija, u rasha tistrieħ qrib il-polz tiegħek. Idek ix-xellugija żżomm il-parti ta’ fuq tad-driegħ tax-xellug tat-tarbija – id-driegħ l-aktar ’il bogħod minnek –, bis-saba’ l-kbir fuq u s-swaba’ l-oħra taħt l-abt. Idek il-leminija ssostni l-warrani u l-koxox. Qatt iżżomm it-tarbija minn idha jew mill-polz, għax il-ġilda mxarrba tiżloq.

4. 4

   Niżżilha bil-mod: Niżżel it-tarbija bil-mod fl-ilma, l-ewwel is-saqajn u l-warrani, bir-ras ftit ogħla mill-ġisem. Ħafna trabi jibżgħu meta jħossuhom jinżlu lura mingħajr ma jkunu miżmuma – għalhekk mur bil-mod, u jekk trid b’biċċa tal-muslin fuq sidirha u żaqqha. Il-ħalq, l-imnieħer u l-għajnejn dejjem jibqgħu barra mill-ilma; wara r-ras u l-widnejn jistgħu jixxarrbu.

5. 5

   Aħsel: Meta l-warrani jkun fuq il-qiegħ tal-banju, idek il-leminija tkun ħielsa. Biha taħsel minn fuq għal isfel: l-għonq u t-tinjiet tal-ġilda, id-dirgħajn u l-idejn, iż-żaqq u r-riġlejn. Iż-żona tal-ħrieqi tiġi l-aħħar – kif issir tinsab eżatt taħt din il-lista.

6. 6

   Żommha sħuna: Dak li joħroġ mill-ilma jiksaħ malajr. Għalhekk kull tant ferra’ ilma sħun fuq sidirha u żaqqha.

7. 7

   Id-dahar: M’għandekx għalfejn iddawwar it-tarbija. Għaddi l-biċċa tal-ħasil taħt daharha u l-warrani waqt li tkun mimduda fuq daharha – din tibqa’ l-eħfef soluzzjoni anki aktar ’il quddiem.

8. 8

   Ix-xagħar, jekk hemm bżonn: Mejjel rasha ftit lura fuq id-driegħ tiegħek u għaddi l-ilma bil-biċċa mxarrba mill-ġbin lejn wara r-ras, hekk ma jidħolx ilma f’għajnejha. Il-fontanella, il-post artab fir-ras, tista’ taħsilha normalment u bil-mod; biss tagħfasx fuqha.

9. 9

   Oħroġha: Ix-xugaman bil-kappuċċ ikun miftuħ fuq il-mejda tat-tibdil, bil-kappuċċ ’il fuq. Bl-istess qabda, b’idek il-leminija għal darb’oħra taħt il-warrani, erfa’ t-tarbija qrib ġismek u poġġiha dritt fix-xugaman. Poġġi l-kappuċċ, għax ras imxarrba tiksaħ malajr.

10. 10

    Nixxef: agħfas ħafif minflok togħrok, sew fit-tinjiet kollha: l-għonq, wara l-widnejn, l-abtejn, fejn jingħaqdu l-koxox, bejn is-swaba’ tal-idejn u tas-saqajn. Il-widnejn minn barra biss, qatt bi stikek tal-qoton. L-aħħar nett iż-żokra.

11. 11

    Libbisha: agħlaq il-ħrieqi taħt iż-żokra, libbisha, u neħħi l-kappuċċ hekk kif ix-xagħar jinxef. Jekk ikollok iddur, ħu t-tarbija miegħek jew poġġiha fuq l-art.

12. 12

    Battal l-ilma: biss meta t-tarbija tkun mimduda b’mod sigur fis-sodda tagħha jew ma’ persuna oħra.

Iġjene intima – kif issir: Għall-bniet dejjem aħsel minn quddiem għal wara, jiġifieri mill-vaġina lejn il-warrani, biex il-batterji tal-imsaren ma jgħaddux ’il quddiem. Il-labji naddafhom minn barra biss u bil-mod. Ftit tnixxija abjadi jew ftit demm mill-vaġina huwa normali fil-bniet tat-twelid. Għas-subien, qatt tiġbed il-prepuzju lura, għax fl-ewwel snin tal-ħajja normalment ikun imwaħħal mar-ras tal-pene. Aħsel minn barra biss, flimkien mal-iskrotu u t-tinja ta’ taħtu, u nixxef kollox sew.

Banju b’żewġ persuni: Jekk l-ewwel darba jkun hemm adult ieħor – is-sieħeb jew is-sieħba, in-nanna, ħabiba jew ġara li tafdaha –, wieħed iżomm it-tarbija biż-żewġ idejn mir-ras u mill-warrani, u l-ieħor jaħsel. Fil-banju ta’ wara tbiddlu.

Banju waħdek huwa l-ħaġa normali f’ħafna familji, u b’din il-gwida jaħdem: kollox fejn tilħqu mingħajr ma tagħmel pass, twieġebx it-telefon, u jekk l-ilma jiksaħ temm il-banju minflok iżżid ilma.

Qatt tħalli t-tarbija waħedha fl-ilma, lanqas għal ftit sekondi. La għax-xugaman, la għat-telefon, u lanqas għall-bieb. L-għarqa sseħħ malajr u fis-skiet, mingħajr taqbid u mingħajr għajjat – u għal dan huma biżżejjed ftit ċentimetri ilma, daqs kemm ikun hemm f’kull banju tat-trabi.

Jekk idoqq il-qanpiena tal-bieb, hemm żewġ għażliet biss: ma tiftaħx, jew tgeżwer it-tarbija fix-xugaman u teħodha miegħek. Barra minn hekk:

• L-għajnuniet tal-banju ma jieħdux post idek fuq it-tarbija. Is-siġġijiet u ċ-ċrieki tal-banju jistgħu jinqalbu, u l-AAP tagħti parir kontra s-siġġijiet tal-banju. Is-sapporti li t-tarbija timtedd fuqhom, l-inserzjonijiet tax-xibka u dawk għat-trabi tat-twelid iserrħu d-dahar, imma jħajruk tneħħi ż-żewġ idejn għal ftit.

• Tużax ċrieki tal-għawm għall-għonq. Jiġu reklamati anki għal trabi ta’ ftit ġimgħat biss; l-awtorità Amerikana FDA wissiet espressament kontrihom fl-2022 wara mewta.

• L-aħwa mhumiex sorveljanza, lanqas il-kbar u lanqas għal mument. Tifel jew tifla akbar jistgħu jaraw, imma l-ilma sħun jibqa’ ’l bogħod minn fejn jilħqu.

• Żomm l-elettriku ’l bogħod mill-ilma: in-nixxiefa tax-xagħar, il-heater u apparat elettriku ieħor m’għandhomx ikunu qrib il-banju.

• Anki fuq il-mejda tat-tibdil, id waħda tibqa’ fuq it-tarbija. Il-waqgħat mill-mejda tat-tibdil huma fost l-aktar inċidenti komuni fl-ewwel sena tal-ħajja, u anki t-trabi tat-twelid jimbuttaw lilhom infushom b’saħħa sorprendenti.

It-tweġiba qasira: agħmel banju lit-tarbija darba sa tliet darbiet fil-ġimgħa, ta’ ħames sa għaxar minuti kull darba. Fl-ijiem l-oħra biżżejjed ħasla ħafifa, għax banjijiet aktar spissi jistgħu jnixxfu l-ġilda sensittiva. L-ewwel darba anki żewġ jew tliet minuti huma biżżejjed.

U kuljum? M’hemmx bżonn, imma jista’ jsir jekk it-tarbija tħobb l-ilma u l-ġilda tibqa’ ratba, pereżempju bħala parti mir-rutina ta’ filgħaxija. Imma f’dak il-każ qasir: mhux aktar minn ħames minuti. Jekk il-ġilda tidher niexfa jew bil-qxur, erġa’ agħmel banju inqas spiss.

Hekk jaħsbuha wkoll l-AAP u n-NHS – b’differenzi żgħar fin-numru, mhux fis-sustanza.

B’ħasla ħafifa t-tarbija tibqa’ nadifa bejn banju u ieħor. Għandek bżonn żewġ skutelli b’ilma tal-vit fit-temperatura tal-ġisem, ittestjat bil-minkeb – waħda għall-parti ta’ fuq u oħra għaż-żona tal-ħrieqi –, biċċiet tal-qoton rotob jew żewġ biċċiet tal-ħasil, xugaman u ħrieqi nodfa. Poġġi t-tarbija fuq il-mejda tat-tibdil f’kamra sħuna u għattiha bix-xugaman. Ikxef biss il-parti li tkun qed taħsel, hekk il-bqija jibqa’ sħun. U hawn ukoll, id waħda tibqa’ fuq it-tarbija.

1. 1

   L-għajnejn: Imsaħ bil-mod l-għajn magħluqa b’biċċa tal-qoton imxarrba, b’biċċa ġdida għal kull għajn u għal kull darba li tgħaddiha. Jekk minn ġewwa għal barra jew bil-maqlub, l-esperti jiddeskrivuha b’mod differenti; l-importanti hija l-biċċa ġdida.

2. 2

   Il-wiċċ u l-widnejn: naddaf il-wiċċ billi tagħfas ħafif, u l-widnejn minn barra u minn warajhom biss. L-istikek tal-qoton m’għandhomx post fil-widna.

3. 3

   L-għonq: Fit-tinjiet tal-għonq spiss jinġabar il-ħalib. Erfa’ l-geddum bil-mod u naddaf it-tinjiet.

4. 4

   L-idejn u l-abtejn: Ħafna trabi tat-twelid iżommu ponnijiethom magħluqa sew. Iftaħ is-swaba’ bil-galbu u aħsel il-pali tal-idejn u t-tinjiet tal-abtejn.

5. 5

   Iż-żokra: Sakemm il-kurdun ikun għadu mwaħħal, naddafha b’ilma safi biss jekk tkun maħmuġa, imbagħad nixxef billi tagħfas ħafif.

6. 6

   Iż-żona tal-ħrieqi l-aħħar: bit-tieni skutella u b’biċċiet ġodda, għall-bniet minn quddiem għal wara, għas-subien mingħajr ma tiġbed il-prepuzju lura.

7. 7

   Nixxef billi tagħfas ħafif: b’attenzjoni speċjali fit-tinjiet kollha, imbagħad libbisha mill-ewwel.

Dan jieħu bilkemm ħames minuti u jħares il-ġilda. Fl-ijiem mgħaġġla, il-wiċċ, l-għonq, l-idejn u l-warrani huma biżżejjed.

Għall-ġilda tat-trabi, fl-ewwel xahar huwa biżżejjed ilma safi. In-NHS jagħti parir li f’dan il-perjodu tevita prodotti tal-banju, lotions u biċċiet imxarrbin (wipes) b’addittivi – jiġifieri wipes bil-fwejjaħ, bl-alkoħol jew imxarrbin bil-lotion. Fid-dar, l-ilma u biċċa tal-ħasil huma l-aktar ġentili; il-wipes użahom l-aktar meta tkun barra, u dawk mingħajr fwejjaħ.

Aktar tard, jekk ikun hemm bżonn, likwidu tal-ħasil ħafif mingħajr fwejjaħ huwa biżżejjed, ftit biss u fejn hemm bżonn, pereżempju fuq il-warrani. Il-banjijiet bir-ragħwa jnixxfu l-ġilda delikata.

Żewġ “le” ċari: L-ebda banju kontra r-riħ jew bil-ħxejjex, u xejn b’żjut essenzjali bħal kanfora, ewkaliptu, mentol jew nagħniegħ. L-awtoritajiet tal-valutazzjoni tar-riskju jwissu li anki ammonti żgħar jistgħu jikkawżaw fit-trabi spażmu tal-larinġi ta’ periklu għall-ħajja, bil-waqfien tan-nifs. U l-ebda trab tat-trabi: jekk jinġibed man-nifs, jagħmel ħsara lill-passaġġi tan-nifs.

Jekk il-ġilda titqaxxar fl-ewwel ġimgħat, ġeneralment m’hemmx għalfejn tinkwieta – speċjalment fi trabi li twieldu wara d-data prevista: fihom il-vernix protettiv ikun diġà kważi għeb qabel it-twelid. Jekk il-ġilda tibqa’ niexfa ħafna, staqsi lill-pedjatra. Banju biż-żejt jew prodott li jerġa’ jagħti x-xaħam lill-ġilda jiżdied fl-ilma biss fl-aħħar; it-tarbija ssir tiżloq, allura żommha aktar sew. Iż-żejt taż-żebbuġa mhuwiex għażla tajba, u n-NHS jagħti parir kontrih.

Qxur sofor u żejtnin fuq ir-ras (cradle cap) m’humiex perikolużi. Tqaxxarhomx: rattabhom bi ftit krema tal-kura mingħajr fwejjaħ u wara neħħihom bil-mod b’xkupilja ratba tat-trabi. Jekk xi postijiet ikunu ħomor, minfuħin jew inixxu, urihom lill-pedjatra.

Wara l-banju: Ġilda b’saħħitha tat-trabi m’għandhiex bżonn krema. Id-dwiefer, issa li huma rotob mill-ilma, huma l-eħfef li taqtagħhom – b’mqass tat-trabi b’ponta ttundjata, skont il-kurva tad-difer. Jekk trid, tista’ tagħmel massaġġ żgħir: b’idejn sħan, mellisilha ż-żaqq b’ċrieki kalmi u mellisilha d-dirgħajn u r-riġlejn bil-mod; fl-ewwel xahar mingħajr żejt.

Għandi bżonn verament banju tat-trabi? Le. Huwa prattiku, għax it-tarbija tkun mimduda fih u tilħaq kull post faċilment. Imma tista’ tagħmel banju wkoll fil-banju l-kbir bi ftit ċentimetri ilma, waqt li tkun għarkupptejk quddiemu – il-qabda tal-banju hija l-istess. Jekk ser tixtri wieħed, fittex wieħed stabbli li ma jiżloqx, b’tapp biex tbattlu u ta’ daqs li jaqbel mal-post.

Il-barmil tal-banju: It-tarbija toqgħod bilqiegħda wieqfa u mkebba fuqha nfisha, kważi bħal fil-ġuf, imdawra b’ilma sħun sal-ispallejn. Xi trabi tat-twelid jirrilassaw b’mod li jidher, oħrajn ma jħobbuhx xejn. Hekk isir:

1. 1

   Poġġi l-barmil fuq l-art jew fil-banju l-kbir vojt, qatt fuq il-mejda tat-tibdil jew fuq il-magna tal-ħasil – huwa għoli u dejjaq u jinqaleb faċilment.

2. 2

   Imlieh sakemm l-ilma jasal sal-ispallejn tat-tarbija meta tkun bilqiegħda, u kejjel 36–37 °C.

3. 3

   Bil-qabda tal-banju, niżżel it-tarbija bil-mod ġewwa, l-ewwel il-warrani, bir-riġlejn mitwija.

4. 4

   Imbagħad id waħda ssostni l-geddum, bis-saba’ l-kbir u l-werrej max-xedaq t’isfel, mingħajr pressjoni fuq l-għonq. L-id l-oħra tkun wara r-ras u l-għonq. Ir-ras tibqa’ barra mill-ilma, u ma titlaqhiex.

5. 5

   Fil-barmil it-tarbija aktar tirrilassa milli tinħasel. Biex toħroġha, id waħda taqbad taħt l-abtejn u l-oħra taħt il-warrani, u poġġiha dritt fix-xugaman.

6. 6

   Meta t-tarbija ma tibqax komda fih, wasal iż-żmien għall-banju.

Jekk il-barmil ma jagħtikx kunfidenza, ibqa’ sempliċement bil-banju.

Flimkien fil-banju l-kbir huwa sabiħ, speċjalment għal trabi li jibku fil-banju ż-żgħir. In-NHS jissuġġerih espliċitament jekk tarbija tibża’ mill-banju. Hekk isir sigur:

• It-temperatura tkun skont it-tarbija: 36 sa 37 °C, anki jekk għalik tidher friska.

• Għolli rkupptejk u poġġi t-tarbija b’daharha fuq il-koxox tiegħek, bir-ras lejn l-irkupptejn, hekk li tħarsu lejn xulxin. Ilma biżżejjed biss biex ġisimha jkun fl-ilma u l-ħalq u l-imnieħer jibqgħu barra.

• Tapit kontra ż-żliq fil-banju, l-ebda żejt tal-banju u l-ebda ragħwa – it-tnejn jagħmlu kollox jiżloq.

• Biss bil-moħħ ċar u mqajjem sew: mhux b’għeja kbira, mhux wara l-alkoħol jew mediċini li jġibu n-ngħas. Jekk iddur rasek, temm il-banju.

• B’żewġ persuni: l-ewwel idħol waħdek u ħalli lil ħaddieħor jgħaddilek it-tarbija; qabel toħroġ, erġa’ agħtiha lura.

• Waħdek: poġġi t-tarbija, imgeżwra f’xugaman, fuq kutra fuq l-art eżatt ħdejn il-banju, idħol u mbagħad ħudha għandek. Biex toħroġ, l-ewwel poġġiha lura hemm. Jekk dan jidhirlek wisq instabbli, agħmlu banju flimkien biss meta jkun hemm xi ħadd ieħor.

Jekk int stess tistax tidħol fil-banju diġà, jiddependi minn kif welidt. Ħafna qwiebel jagħtu parir li tistenna għall-banjijiet sħaħ sakemm jieqaf il-fluss ta’ wara l-ħlas (lochia), ġeneralment wara sitt sa tmien ġimgħat, u sakemm tfieq il-ferita taċ-ċesarja. Jekk għandek dubju, staqsi lill-ġinekologu tiegħek, pereżempju fil-kontroll ta’ wara l-ħlas.

U d-doċċa? B’tarbija tat-twelid f’idejk, aħna ma nagħmluhiex: it-tnejn tkunu tiżolqu, m’għandekx id ħielsa, u l-ilma jolqot il-wiċċ. Jekk għandek doċċa biss, poġġi l-banju tat-trabi fuq il-qiegħ tad-doċċa.

Ħarsa ’l quddiem: It-tarbija tista’ toqgħod bilqiegħda waħedha fil-banju l-kbir biss meta tkun tista’ toqgħod bilqiegħda sew mingħajr sapport, u anki dakinhar qatt mingħajr sorveljanza. Is-siġġijiet tal-banju jibqgħu pprojbiti.

Xi trabi jħobbu l-ilma mill-ewwel jum, oħrajn jipprotestaw b’leħen għoli. It-tnejn normali. It-tarbija m’għandhiex għalfejn titgħallem il-banju; tista’ tidra bil-mod – bir-ritmu tagħha. Ħafna drabi r-raġuni tkun xi ħaġa sempliċi: kiesaħ wisq, il-ġuħ beda jinħass, l-għeja diġà waslet – jew daqshekk ilma, wara xhur fil-ġuf dejjaq, jinħass bla tmiem. X’jista’ jgħin:

• Iċċekkja s-sħana: Il-kamra sħuna biżżejjed? Hemm xi kurrent ta’ arja? L-ilma forsi diġà kesaħ?

• Agħtiha sens ta’ sapport: poġġi biċċa tal-muslin b’mod laxk fuq sidirha u żaqqha, jew agħmel banju mgeżwer.

• Banju iqsar: Anki żewġ jew tliet minuti fl-ilma jgħoddu.

• Ħu pawża: għal ftit ijiem ħasla ħafifa biss, imbagħad erġa’ pprova – forsi fil-barmil jew flimkien miegħek fil-banju l-kbir.

Il-banju mgeżwer pass pass: L-isptarijiet jużawh l-aktar għat-trabi prematuri, għax il-limitu ġentili jagħtihom sens ta’ sigurtà. Tista’ tagħmlu waħdek ukoll:

1. 1

   Ifrex biċċa kbira u rqiqa tal-muslin jew tal-flanella u poġġi t-tarbija, mingħajr ħwejjeġ, fuqha.

2. 2

   Poġġi d-dirgħajn tagħha mitwija quddiem sidirha u geżwer il-biċċa madwarhom b’mod laxk. Ir-riġlejn jibqgħu mitwija u ħielsa jiċċaqalqu, u dan tajjeb għall-ġenbejn.

3. 3

   Aqbad it-tarbija bil-qabda tal-banju minn ġol-biċċa u niżżilha bil-mod fl-ilma. Id-drapp jixrob l-ilma u jżommha sħuna; żommha sod daqs is-soltu.

4. 4

   Biex taħsel, ikxef driegħ jew riġel wieħed kull darba, aħslu u erġa’ għattih bil-biċċa.

5. 5

   Fl-aħħar, iftaħ il-biċċa mxarrba u erfa’ t-tarbija dritt fix-xugaman niexef.

Jekk tibki biss wara l-banju, ħafna drabi tkun qed tħoss il-bard waqt li tinnixxef u tilbes, jew ikollha l-ġuħ. F’dak il-każ jgħin: geżwirha malajr, redda’ jew agħti l-flixkun, u għannaq ġilda ma’ ġilda.

It-tarbija sħuna biżżejjed? Ħoss wara l-għonq jew bejn l-ispallejn: sħun u niexef huwa tajjeb, għaraq ifisser sħun wisq. Idejn u saqajn kesħin waħedhom huma normali. Jekk it-tarbija ssir irrekwieta fl-ilma, il-ġilda tagħha tinħass kiesħa jew ix-xufftejn isiru pallidi, temm il-banju. Biex issaħħanha, poġġiha ġilda ma’ ġilda fuq sidrek u għattu lilkom it-tnejn. Qatt bi flixkun tal-ilma sħun, kuxxin taż-żerriegħa msaħħan, kuxxin elettriku jew kutra elettrika – hemm riskju ta’ ħruq jew ta’ sħana żejda.

Fl-ewwel ġimgħat ma jimpurtax jekk tagħmel banju lit-tarbija filgħodu jew filgħaxija. It-trabi tat-twelid għadhom ma jagħrfux id-differenza bejn il-jum u l-lejl; ritmu ġeneralment jibda jidher minn madwar it-tmien ġimgħa u jissodda fix-xhur ta’ wara. Agħżel sempliċement perjodu mqajjem kalm meta t-tnejn li intom għandkom il-ħin.

Minn hemm ’il quddiem, il-banju jista’ jsir parti mil-lejla: banju, għanqiq jew massaġġ żgħir, treddigħ jew flixkun, borża tal-irqad, kanzunetta bil-mod, id-dawl mitfi. Rutini bħal dawn, li jkunu dejjem l-istess, jagħtu lit-trabi orjentazzjoni. Fi studju fuq tfal bejn 7 u 36 xahar, it-tfal b’rutina fissa ta’ filgħaxija raqdu aktar malajr u qamu inqas spiss – l-istudju kien iffinanzjat minn manifattur ta’ prodotti tal-kura tat-trabi, u ġiet studjata r-rutina kollha, mhux il-banju waħdu.

Għal tarbija taħt it-tliet xhur, dan ifisser: tista’ tipprova rutina ta’ filgħaxija, imma m’hemmx obbligu. Xi trabi l-ilma jqajjimhom minflok jagħmilhom bin-ngħas. F’dak il-każ agħmel il-banju filgħodu u għażel sinjal ieħor għal filgħaxija: tilbisha l-borża tal-irqad, tbaxxi d-dawl, dejjem l-istess kanzunetta. Rutina taħdem anki mingħajr ilma.