Kif taqsmu l-iljieli mat-tarbija – anke jekk tredda’

Taqsmu l-iljieli mat-tarbija bix-xifts ifisser li dejjem persuna waħda biss tkun fuq xogħol, waqt li l-oħra torqod madwar 4–5 sigħat bla qtugħ, idealment f’kamra oħra. Jekk tredda’, sieħbek/sieħba jieħu/jieħu ħsieb kollox ħlief it-treddigħ; flixkun b’ħalib miġbud jiżdied hekk kif it-treddigħ ikun miexi sew. Sadanittant it-tarbija dejjem torqod fis-sodda tagħha stess fil-kamra tal-ġenituri.

“Fuq xogħol” ifisser responsabbli, mhux bilfors imqajjem/imqajma. Min ikun fuq xogħol jista’ jorqod bejn ikla u oħra — fil-kamra tas-sodda, bit-tarbija fis-sodda tagħha ħdejh. Il-pjan jiddeċiedi biss min iqum, mhux meta t-tarbija tiegħek tixrob: jekk qed tredda’, tibqa’ tredda’ skont il-bżonn.

“Inti” normalment tfisser il-persuna li tkun fuq xogħol — kemm jekk omm, missier jew ko-omm. Min ikun waħdu, isib il-parti tiegħu ftit aktar ’l isfel.

Għaliex għandkom taqilbu bejnietkom billejl, minflok toqogħdu t-tnejn imqajmin flimkien? Tarbija tat-twelid tixrob mill-inqas 8 darbiet, u spiss 10 sa 12-il darba, f’24 siegħa, u dan jinkludi l-lejl. Fil-bidu ikla waħda spiss tieħu 20–45 minuta, u magħha jiżdiedu tibdil tal-ħarqa, twerwir wara l-ikel u terġa’ tgħinha torqod. Filgħaxija u fl-ewwel nofs tal-lejl ħafna trabi li jreddgħu jixorbu aktar ta’ spiss.

Fi studju pilota żgħir minn Iżrael, adulti żgħażagħ wara lejl wieħed b’erba’ interruzzjonijiet itwal kienu kważi daqs nies li qattgħu erba’ sigħat biss fis-sodda, kemm fl-attenzjoni kif ukoll fil-burdata. Jiġifieri rqad imqatta’ f’biċċiet jista’ jkun tqil kważi daqs nuqqas ta’ rqad — anke jekk is-sigħat fis-sodda, fit-teorija, ikunu biżżejjed. Dan huwa x’jagħtikom sistema bix-xifts:

• rqad bla qtugħ — dejjem għal wieħed minnkom, imbagħad għall-ieħor

• l-ebda negozjati fit-tlieta ta’ billejl dwar min iqum

• rutini tiegħu/tagħha għal sieħbek/sieħba

• protezzjoni kontra l-eżawriment

Rqad imfixkel wara t-twelid jitqies bħala fattur ta’ riskju għal depressjoni wara t-twelid. F’reviżjoni xjentifika riċenti, l-esperti jqisuha meħtieġa u effettiva għal ommijiet b’riskju ogħla li jiġi mħares blokku ta’ 4–5 sigħat rqad billejl bla qtugħ — pereżempju billi adult ieħor jieħu f’idejh ikla jew tnejn tal-lejl. Ir-riskju jkun ogħla, pereżempju, jekk diġà kellek depressjoni qabel jew waqt it-tqala, jew tħossok nieqsa minn appoġġ fir-relazzjoni, megħluba jew waħdek. F’dak il-każ tkellem lit-tabiba tan-nisa jew lit-tabib/a tal-familja tiegħek u żomm għajnejk fuq il-kaxxa “Oqgħod attent/a”.

Min bħalissa ma jirnexxilux jagħmel il-blokku twil, ma jfissirx awtomatikament li se jimrad. U dan jolqot lit-tnejn: madwar missier minn kull għaxra juri wkoll sintomi ta’ depressjoni madwar iż-żmien tat-twelid.

Wara kull pjan tajjeb bix-xifts hemm idea waħda: kull adult jieħu kull lejl blokku protett ta’ madwar 4–5 sigħat rqad bla qtugħ li matulu ħadd ma jqajmu — hawnhekk se nsejħulu l-irqad ewlieni. Kull ħaġa oħra wara tkun bonus.

Għaliex bla qtugħ? Il-ġisem tiegħek jieħu l-aktar irqad profond u ta’ mistrieħ fl-ewwel sigħat ta’ fażi ta’ rqad. Għalhekk jgħodd blokku mhux interrott — kemm jekk jibda fid-21.00 jew fl-1.00.

L-iktar ħaġa importanti hi li l-blokku jkun protett. Min ikun off jorqod fejn ma jismax: fil-kamra tal-mistednin jew, jekk għandkom kamra tas-sodda waħda biss, waħdu fuq is-sufan jew saqqu fis-salott. Dan tajjeb — it-twissija fuq is-sufan hawn taħt tapplika meta torqod mat-tarbija. Earplugs jew maskra tal-għajnejn jgħinu, imma biss lil min verament hemm min qed jissostitwih.

Mhux faċli: fi studju Daniż, l-ommijiet anke meta l-missirijiet kienu fuq parental leave xorta marru aktar ta’ spiss jiċċekkjaw lit-tarbija billejl. Off ifisser verament off. U kmamar separati għal xi żmien mhumiex verdett fuq ir-relazzjoni tagħkom, imma tqassim tax-xogħol.

Jekk qed tredda’ biss u t-tarbija tiegħek tixrob kull 1½–3 sigħat, blokku ta’ erba’ jew ħames sigħat għalik fil-bidu ħafna drabi għadu mhux possibbli. Sakemm it-tarbija terġa’ tilħaq il-piż tat-twelid tagħha — normalment wara 10–14-il jum — lanqas m’għandha tgħaddi billejl aktar minn madwar 4 sigħat mingħajr ikla. Il-ħin jgħodd mill-bidu tal-aħħar ikla, mhux mit-tmiem tagħha. Min ikun fuq xogħol ipoġġi alarm.

Dan il-limitu japplika għal trabi b’saħħithom imwielda fi żmienhom. Jekk l-isptar jew il-klinika tat-tabib tat-tfal qalulkom intervalli iqsar, pereżempju minħabba suffejra jew twelid qabel iż-żmien, japplika dak li qalulkom huma. Tarbija tat-twelid li tkun ngħasija tqum l-aktar faċli jekk tqajjimha fi rqad ħafif (tixxengel, tagħmel movimenti tal-ħalq, l-għajnejn jiċċaqalqu taħt il-kappell), tiftaħ is-sleeping bag, tbiddlilha l-ħarqa u tieħuha ġilda ma’ ġilda. Jekk terġa’ torqod fuq l-ewwel sider, ibdillilha l-ħarqa qabel it-tieni wieħed.

U wara? Ladarba t-tarbija tagħkom terġa’ tkun laħqet il-piż tat-twelid u tkun qed tiżdied sew, tistgħu tħalluha torqod billejl — anke ħames sigħat bla qtugħ. Il-limitu tal-4 sigħat huwa regola għall-ewwel ġimgħat, mhux regola permanenti, sakemm it-tabib/a tat-tfal ma jgħidlekx mod ieħor minħabba ż-żieda fil-piż. Jekk sidrek jimtela waqt li t-tarbija tkun rieqda, oħroġ ftit ħalib biss biex tħossok aħjar.

Sakemm blokku twil isir possibbli, tiffranka l-irqad l-aktar billi kull darba li tqum tkun qasira. Dawn l-affarijiet tista’ tagħmilhom anke waħdek:

1. 1

   Irrispondi kmieni għas-sinjali tal-ġuħ. Tfittex, tagħmel movimenti tal-ħalq, idejha lejn ħalqha, irrekwitezza: jekk tredda’ jew tagħti l-flixkun issa, ma jkollokx bżonn l-ewwel tikkalma tarbija li diġà qed tibki.

2. 2

   Dawl baxx, ftit storbju. Bozza żgħira u sħuna biżżejjed; tkellem kemm jista’ jkun ftit, tilgħabx, u l-ebda skrin.

3. 3

   Ibdel il-ħarqa biss jekk hemm bżonn. Jekk ikun hemm ippurgar jew ħarqa mxarrba ħafna, l-aħjar qabel ix-xorb jew meta taqleb naħa, biex wara t-tarbija tibqa’ ngħasija.

4. 4

   Stenna ftit biss għat-twerwir. Biżżejjed ftit minuti wieqfa; trabi li jreddgħu ħafna drabi lanqas biss jagħmluh.

5. 5

   Lura fis-sodda minnufih. Fuq daharha fis-sodda tagħha stess, imbagħad mur int ukoll torqod.

Liema mudell jaqbel għall-pjan tagħkom tal-lejl mat-tarbija jiddependi minn kif qed tixrob it-tarbija tagħkom u min irid joħroġ kmieni filgħodu. Il-ħinijiet huma eżempji — ibdluhom skont it-tarbija tagħkom.

Jekk fl-ewwel ġimgħat qed tredda’ biss, jaqbel il-Mudell 2 flimkien max-xift ta’ filgħodu. Meta t-treddigħ ikun miexi sew u jkollok ħalib miġbud minn qabel, jista’ jaqbel il-Mudell 3 — flixkun wieħed billejl għall-blokku ta’ min tredda’. Jekk tagħtu formula tal-bidu bil-flixkun, jaqbel il-Mudell 1 jew il-Mudell 4. Jekk wieħed minnkom irid joħroġ kmieni filgħodu, ix-xift tiegħu jkun fl-ewwel nofs tal-lejl; fi tmiem il-ġimgħa jieħu f’idejh ix-xift ta’ filgħodu. Jekk inti waħdek jew tkun waħdek billejl: idħol kmieni fis-sodda u ċedi xifts individwali — aktar fuq dan hawn taħt.

Taqsmu l-lejl f’żewġ nofsijiet, u kull wieħed jieħu f’idejh wieħed minnhom kollu: jitma’, jibdel, ifarraġ. Dan jaqbel jekk it-tarbija tagħkom tieħu flixkun billejl. Jekk qed tredda’, dan il-mudell jidħol fis-seħħ biss meta t-treddigħ ikun miexi sew — u normalment b’waqfa qasira biex toħroġ ftit ħalib hekk kif sidrek jimtela. Fl-ewwel xhur spiss ma jiflaħx tajjeb għal 5 jew 6 sigħat mingħajr tneħħija tal-ħalib.

• Xift 1, madwar l-20.30 – l-1.30: wieħed ikun responsabbli, l-ieħor jorqod f’kamra kwieta.

• Madwar l-1.30: handover qasir, imbagħad taqilbu.

• Xift 2, madwar l-1.30 – is-7.00: issa jmiss lill-ieħor.

• Minn madwar is-7.00: min kellu l-ewwel xift jieħu l-għodu; min kellu t-tieni xift jirkupra l-irqad.

Il-punt kruċjali: min ikollu t-tieni xift ikun fis-sodda sal-21.00 l-aktar tard — mhux wara s-serje tal-23.00. U anke fl-ewwel xift it-tarbija tagħkom torqod fis-sodda tagħha fil-kamra tas-sodda, mhux fuq dirgħajkom fuq is-sufan.

Jekk qed tredda’ biss, it-tmigħ jibqa’ f’idejk. Imma dak kollu ta’ qabel u ta’ wara jista’ jagħmlu ħaddieħor. Onestament: f’dan il-mudell ma tieħux irqad ewlieni fin-nofs tal-lejl. Il-vantaġġ tiegħek hu li l-ħinijiet li tkun imqajma jkunu iqsar — u l-blokku twil ta’ rqad tiegħek ikun filgħodu.

• Madwar l-20.30 – l-1.00, sieħbek/sieħba fuq xogħol: jorqod fl-istess kamra, iqum mal-ewwel ħoss, jibdel jekk hemm bżonn u jagħtik it-tarbija. Inti jew toqgħod bilqiegħda biss jew tredda’ mimduda (ir-regoli tas-sigurtà hawn taħt).

• Wara kull ikla: hu/hi jistenna/jistenna t-twerwir, ifarraġ u jqiegħed lit-tarbija tagħkom fuq daharha fis-sodda tagħha. Bejn ikla u oħra torqdu t-tnejn.

• Madwar l-1.00 sas-6.00: sieħbek/sieħba tmur f’kamra oħra. Inti tieħu f’idejk, u t-tarbija torqod fis-sodda tagħha eżatt ħdejk.

• Madwar is-6.00 sat-8.00: eżatt wara treddigħa, hu/hi jieħu/tieħu t-tarbija u inti tkompli torqod. Jekk terġa’ titlob għax tkun bil-ġuħ, iġibhielek biex tredda’, u wara jerġa’ jeħodha.

B’dan il-mod il-ħin li tkun imqajma għal kull ikla jonqos għat-treddigħ innifsu, u billi xi ħadd iqiegħed lura lit-tarbija tagħkom, ma tibqax ħdejk jekk tagħlaqlek għajnejk. Wara ċesarja, dan il-mudell hu ta’ valur speċjali.

Meta t-treddigħ ikun miexi sew, ikla waħda billejl b’ħalib miġbud tista’ tgħaddi għand persuna oħra:

• Madwar l-20.00: tredda’ u tmur minnufih torqod f’kamra kwieta.

• L-ikla ta’ wara, pereżempju madwar it-23.00: sieħbek/sieħba jagħti/tagħti l-flixkun.

• L-ikla ta’ wara, pereżempju madwar l-1.30: iqajmek. Inti tredda’ u tieħu f’idejk il-kumplament tal-lejl; hu/hi jmur/tmur jorqod.

• Filgħodu: ix-xift ta’ filgħodu skont ma taqblu.

Fl-aħjar każ, hekk tieħu l-4–5 sigħat tiegħek bla qtugħ. Jekk meta tqum sidrek ikun mimli, qiegħed lit-tarbija jew oħroġ ftit ħalib biss. Biex inkunu onesti: il-ġbid tal-ħalib jieħu ħin matul il-jum — il-flixkun tal-lejl jiffrankalek l-irqad, mhux bilfors ix-xogħol.

Jekk it-tarbija tagħkom tixrob formula tal-bidu bil-flixkun, tistgħu saħansitra taqilbu lejl sħiħ: wieħed ikun fuq xogħol il-lejl kollu, l-ieħor jorqod tul il-lejl, u l-għada filgħaxija taqilbu. Il-vantaġġ: kull lejl wieħed minnkom jista’ verament jitfi moħħu. Il-prezz: min kellu l-lejl twil fuq xogħol ikollu bżonn raqda qasira l-għada u filgħodu ma jsuqx hu/hi stess.

Biċċa li taqbel mal-mudelli kollha: ix-xift ta’ filgħodu. Bejn madwar is-6.00 u t-8.00 wieħed jieħu f’idejh it-tarbija, u l-ieħor ikompli jorqod. Jekk it-tarbija tredda’, sieħbek/sieħba jieħu/tieħu t-tarbija eżatt wara treddigħa u jġibha lura hekk kif terġa’ turi sinjali ta’ ġuħ. Għal tmiem il-ġimgħa, dan hu bidu tajjeb.

Minn meta sieħbek/sieħba jista’ jagħti l-flixkun billejl jiddependi mit-treddigħ: it-treddigħ billejl iżomm il-produzzjoni tal-ħalib għaddejja. Il-prolattina, l-ormon ta’ wara dan, tkun l-ogħla billejl u kmieni filgħodu, u madwar ħamsa minn kull 24 siegħa tal-kwantità ta’ ħalib li tixrob tarbija jinxorbu billejl. Pawsi twal fl-ewwel ġimgħat jistgħu jnaqqsu l-kwantità tal-ħalib tiegħek. Għalhekk: stenna bil-flixkun tal-lejl sakemm it-treddigħ ikun miexi sew.

M’hemmx ġimgħa fissa għal dan, imma tista’ tevalwah int stess. It-treddigħ ikun miexi sew jekk …

• it-tarbija tiegħek tkun reġgħet laħqet il-piż tat-twelid tagħha u tkun qed tiżdied b’mod kostanti — il-piż iżommuh il-Well Baby Clinic jew il-pedjatra, u bejn appuntament u ieħor tista’ titlob li jiżnuha,

• ikollha mill-inqas sitt ħrieqi tqal u mxarrbin f’24 siegħa,

• fl-ewwel ġimgħat ikollha diversi ippurgar artab u isfar kuljum, normalment tlieta jew aktar (minn madwar sitt ġimgħat ’il quddiem, f’ħafna trabi li jreddgħu dawn spiss jonqsu, u dan hu normali),

• tlaqqimha mas-sider jirnexxi mingħajr għajnuna, ma jibqax iweġġa’ u l-bżieżel tiegħek ma jkunux feruti,

• sidrek iħossu aktar artab wara t-treddigħ u

• it-tarbija tiegħek tidher sodisfatta wara l-biċċa l-kbira tal-ikliet u ma jkollokx għalfejn iżżid b’ikel ieħor.

Jekk dan kollu japplika, tistgħu tibdew. Jekk hemm xi punt li ma jaqbilx, fittex parir qabel: mingħand konsulent/a tat-treddigħ, mill-klinika tat-tabib tat-tfal jew mingħand il-qabla liċenzjata tiegħek, jekk għandek waħda — kif issib għajnuna anke mingħajr qabla hemm taħt “Għajnuna li għandek dritt għaliha”. Jekk se ddaħħlu l-flixkun tal-lejl bħala rutina, offruh imbagħad regolarment; inkella xi trabi li jreddgħu jistgħu aktar tard jerġgħu jirrifjutawh.

1. 1

   Iġbed il-ħalib meta sidrek ikun l-aktar mimli. Għal ħafna dan ikun filgħodu, pereżempju eżatt wara l-ewwel treddigħa.

2. 2

   Stenna kwantitajiet żgħar. Min tredda’ biss spiss jiġbed bejn 15–90 ml biss bejn ikla u oħra. Dan ma jgħid xejn dwar kemm tieħu t-tarbija tiegħek mis-sider — għalhekk għal flixkun wieħed tal-lejl spiss ikollok bżonn żewġ jew tliet sessjonijiet.

3. 3

   Ipprepara l-kwantità t-tajba. Tarbija li tredda’ tieħu mis-sider medja ta’ ftit inqas minn 80 ml kull ikla, imma l-varjazzjoni hija kbira. Għall-bidu ġeneralment 60–100 ml ikunu biżżejjed, flimkien ma’ porzjon żgħir ieħor bħala riżerva.

4. 4

   Iġbor u ffriża. Tista’ żżid ħalib imkessaħ ma’ ħalib diġà ffriżat u hekk tiġbor porzjon wieħed, immarkat bid-data. F’−18 °C idum madwar 6 xhur. Meta tiddisġelah, agħmlu fil-friġġ jew taħt ilma ġieri kemm kemm sħun; imbagħad użah fi żmien 24 siegħa, u qatt ma terġa’ tiffriżah.

5. 5

   Ipprattikaw l-ewwel flixkun. Binhar, f’mument kwiet, qabel it-tarbija tkun bil-ġuħ ħafna. L-aħjar jagħtih sieħbek/sieħba waqt li inti tkun ’il bogħod fejn ma tinstemax u lanqas tinxtamm.

6. 6

   Sidrek waqt il-ħin tal-flixkun. Jekk għandekx bżonn tiġbed fil-ħin tal-ikla mitlufa, sidrek jurih hu: jekk jimtela, oħroġ ftit biss — sakemm tħoss serħan, mhux sakemm jitbattal. Fl-ewwel tliet xhur għandu jkun hemm mill-inqas tneħħija waħda tal-ħalib billejl jew kmieni filgħodu; fil-Mudell 3 dik tkun it-treddigħa tiegħek fl-aħħar tal-blokku tiegħek.

Toħroġ il-ħalib b’idejk ħafna drabi hu aktar malajr billejl milli twaqqaf il-pompa: aħsel idejk, poġġi l-kbir u s-swaba’ f’forma ta’ C madwar 2–3 cm wara l-beżżula, agħfas bil-mod, erħi u erġa’ irrepeti bl-istess ritmu. Imbagħad mexxi idek madwar is-sider.

Jekk tagħtux formula tal-bidu billejl, tiddeċiedu intom. Jekk tixtieq tkompli tredda’, kun af: jekk il-ħalib formula b’mod regolari jieħu post treddigħa, il-kwantità tal-ħalib tiegħek tista’ tonqos. Fit-tlieta ta’ billejl l-aktar mod mgħaġġel hu dan:

1. 1

   Ipprepara filgħaxija: ħejji flixkun u beżżula nodfa, u t-trab ta’ ikla waħda mkejjel f’kontenitur nadif u niexef.

2. 2

   Ħejjih frisk billejl: aħsel idejk, u pprepara l-ilma skont l-istruzzjonijiet tal-pakkett — fl-ewwel xhur tal-ħajja, ilma mgħolli hu aktar sigur. Ħalltu meta jkun niżel għal temperatura kemm kemm sħuna għall-id, massimu 40 °C.

3. 3

   Ikejlu eżatt: imla l-kuċċarina tal-kejl bla tagħfas, għaddilha fuq wiċċ ċatt u osserva l-proporzjon ta’ taħlit tal-pakkett — qatt “ftit aktar”.

4. 4

   Iċċekkja u agħtiha: ħawwad, poġġi ftit qtar fuq il-polz u agħtiha minnufih.

5. 5

   Armi l-fdal: dak li jibqa’ jintrema, qatt ma jinżamm jew jissaħħan mill-ġdid. Naddaf il-flixkun u l-beżżula minnufih wara.

Għaliex dan kollu? Għax formula fi trab mhix sterili, u għalhekk fliexken lesti minn qabel huma pprojbiti. Mingħajr ebda stennija jista’ jsir biss b’formula likwida lesta biex tingħata — alternattiva prattika billejl. U aktar minn hekk: timbuttawx lit-tarbija tagħkom biex tbattal il-flixkun, u żżidux ċereali mal-ħalib biex torqod itwal. It-tarbija taf hi kemm teħtieġ.

Inti ma treddax? Allura billejl m’intix l-assistent, imma n-nofs l-ieħor tat-tim:

• ġib it-tarbija, ibdillha u wassalha għat-treddigħ

• aghti kuxxin, ilma u drapp għall-bżieq

• twerwir, faraġ, u poġġiha lura — fuq daharha, fis-sodda tagħha

• erġa’ imla drappijiet, ħwejjeġ u l-istazzjon tal-lejl

• ikteb: il-ħin, liema naħa, il-ħarqa

• ħu f’idejk ix-xift ta’ filgħodu

Jekk it-tarbija li tredda’ tibda tfittixlek is-sider: jekk turi sinjali bikrija ta’ ġuħ — tfittex, tagħmel movimenti tal-ħalq, idejha lejn ħalqha — wassalha minnufih għat-treddigħ. Il-ġuħ ma jgħaddix bit-tgħanniq biss, u fl-ewwel ġimgħat l-ebda ikla ma tiġi posposta biex xi ħadd jorqod aktar. Jekk tkun irrekwieta minkejja li għadha kif xrobet, ipprova kuntatt ġilda ma’ ġilda jew żommu wieqaf mal-ispalla tiegħek u ħawwdu bil-mod.

Ftehmu minn qabel fuq limitu, pereżempju għaxar minuti: jekk sa dakinhar it-tarbija tagħkom ma tkunx ikkalmat, tqajjem lil min tredda’. Tista’ wkoll terġa’ tredda’ ftit wara ikla — tarbija li tredda’ ma tistax “tiġi overfed”. Hekk ma jkollhiex toqgħod tisma’ mill-kamra l-oħra biex tara jekk hux se jirnexxilek.

L-agħar ħin biex titkellmu fuq ix-xogħlijiet tal-lejl huwa l-lejl innifsu. Idealment tkellmu dwaru waqt it-tqala. Diġà qegħdin fin-nofs? Allura għada waqt il-kolazzjon: biżżejjed għaxar minuti u dawn il-mistoqsijiet. Ibdew żgħir, pereżempju din il-ġimgħa biss bix-xift ta’ filgħodu u r-regola ta’ meta tqajmu lil xulxin.

1. 1

   Min qed tredda’, u min għadu qed jirkupra mit-twelid? Wara ċesarja jew twelid diffiċli, l-omm fil-bidu teħtieġ pawsi itwal.

2. 2

   Min irid joħroġ filgħodu? Min irid imur għax-xogħol kmieni jieħu l-ewwel nofs tal-lejl u mbagħad jorqod sal-allarm. Min kważi ma raqadx ma jsuqx hu/hi stess, lanqas għaċ-check-up ta’ rutina tat-tarbija.

3. 3

   Min hu kokka u min hu għasfur ta’ filgħodu? Min normalment jibqa’ mqajjem sal-aħħar jieħu l-ewwel xift; min iqum faċli filgħodu jieħu t-tieni jew ix-xift ta’ filgħodu.

4. 4

   Ir-regola tagħkom ta’ tqajjim: tqajjmu lil xulxin għat-treddigħ, jekk ikun hemm deni jew sinjali oħra ta’ twissija mill-kaxxa “Oqgħod attent/a”, jekk it-tarbija tagħkom ma tikkalmax sal-ħin miftiehem — u dejjem jekk il-persuna fuq xogħol tkun kważi qed torqod jew il-biki jkun qed jagħmilha rrabjata jew iddisprata.

5. 5

   Kif tqajmu? Tħabbat, tmiss l-ispalla jew tagħmel telefonata. Il-mobile ta’ min ikun off jitqiegħed fuq “Do not disturb” — b’eċċezzjoni għall-persuna li tkun fuq xogħol.

Jekk wieħed jaħdem: hekk tibqa’ ġusta. Matul il-ġimgħa, min irid imur għax-xogħol filgħodu jieħu l-ewwel xift sa madwar l-1.00 u mbagħad jorqod sa filgħodu; fi tmiem il-ġimgħa, il-persuna li tkun fuq parental leave torqod ftit aktar filgħodu. Parental leave ifisser ukoll xogħol binhar, mhux vaganza. Jekk possibbli, ippjanaw il-leave jew il-vaganzi tas-sieħeb/sieħba għall-ewwel ġimgħat.

Għall-handover biżżejjed żewġ minuti u nota fuq il-mejda fejn tbiddlu jew app (il-kaxxa hawn taħt), għax meta tkun għajjien/a faċli tħawwad it-23.40 ma’ 0.40. Li tikteb jgħin għal raġuni oħra wkoll: fl-istudju Daniż, l-ommijiet u l-missirijiet ivvalutaw l-isforz tal-ieħor billejl bħala inqas minn kemm qal l-ieħor innifsu. Meta tkun waħdek imqajjem, ma tarax x’qed jagħmel l-ieħor. Għalhekk “ġust” ma jfissirx li kull wieħed iqatta’ eżatt l-istess minuti mqajjem, imma li kull wieħed jieħu l-blokku ta’ rqad tiegħu.

Ipprovaw il-pjan tagħkom għal ġimgħa u mbagħad erġgħu poġġu flimkien: x’qed jaħdem, x’qed ifixkel? Jekk wieħed iħossu mwarrab, ħarsu lejn in-noti tagħkom u mhux biss lejn is-sensazzjoni. It-trabi jinbidlu malajr. Il-pjan tagħkom jista’ jinbidel ukoll.

L-għeja ma tistax tippjanaha ’l barra. F’stħarriġ kbir fl-Istati Uniti, aktar minn omm waħda minn kull erbgħa kienet raqdet waqt it-tmigħ fil-ġimagħtejn ta’ qabel — l-aktar bla ma ppjanatha. Għalhekk il-ġenituri għandhom bżonn pjan proprju għal dak il-mument:

• It-tarbija tibqa’ fil-kamra tas-sodda. Is-sufan u l-pultruna huma l-aktar postijiet perikolużi biex tinħakem min-ngħas: jekk tarbija torqod hemm ma’ adult, ir-riskju ta’ mewt waqt l-irqad jiżdied ħafna — skont pedjatri Amerikani sa 67 darba aktar. Dan japplika f’kull xift. Għalhekk jiċċaqlaq l-adult li jkun off, mhux it-tarbija.

• Treddigħ fis-sodda? Imbagħad ipprepara minn qabel. It-tarbija tiegħek tkun ċatta fuq saqqu, ’il bogħod mill-imħaded; il-kutra tiegħek tasal biss sal-qadd, u l-kuxxin tat-treddigħ joħroġ mis-sodda qabel. M’għandhiex tkun tista’ taqa’ jew tiżloq bejn saqqu u ħajt. Meta tqum, qegħedha fuq daharha fis-sodda tagħha stess.

• Qatt torqdu flimkien jekk … xi ħadd fis-sodda jpejjep jew juża vape, inti xrobt alkoħol, użajt kannabis jew ħadt xi ħaġa li torqod ħafna biha — anke pilloli tal-irqad mingħajr riċetta — jew it-tarbija tagħkom hi żgħira ħafna jew twieldet qabel iż-żmien. Ħutha u l-annimali domestiċi qatt m’għandhom ikunu fis-sodda magħha.

• Cot marbut mas-sodda jgħodd bħala sodda separata, jekk ikollu saqqu tiegħu stess, sod u ċatt, ikun imwaħħal sew mas-sodda tal-ġenituri u ma jħallix spazju bejn wieħed u ieħor.

• Il-flixkun jinżamm fl-id. Tarbija qatt ma tixrob waħedha u qatt mhux b’flixkun imqiegħed appoġġjat waħdu.

• F’xogħol b’ras safja. Min ikun fuq xogħol ma jixrobx alkoħol u ma jieħux xejn li jagħmilha diffiċli biex tqum; inkella jieħu f’idejh l-ieħor. Jekk inti waħdek, inti tkun fuq xogħol kull lejl — jekk għandek mediċini li jqanqlu n-ngħas, iċċekkja minn qabel mal-klinika jew mal-ispiżerija kif iżżomm il-lejl sigur.

• Agħmilha aktar faċli li tibqa’ mqajjem/a. Oqgħod bilqiegħda wieqaf, żomm l-ilma qrib, dawl baxx, u aħjar audiobook milli scrolling.

• Tqajjem lil xi ħadd hu permess. Jekk tinnota li qed tonqos, qiegħed lit-tarbija fis-sodda tagħha u qajjem lill-ieħor. Jekk inti waħdek, qegħedha fis-sodda tagħha, anke jekk imbagħad tibki.

• Evita inċidenti żgħar. Fuq il-mejda tat-tibdil dejjem żomm idejk fuq it-tarbija; ebda xorb jaħraq waqt li jkollokha f’dirgħajk.

Meta għandkom tfittexu l-għajnuna minnufih hemm miktub fil-kaxxa “Oqgħod attent/a” fl-aħħar.

Jekk inti ġenitur waħdek — jew sieħbek/sieħba jaħdem bix-xifts, barra minn daru jew matul il-ġimgħa jorqod ’il bogħod mid-dar — il-frażi “inti fuq xogħol, jien norqod” tista’ tidher kważi ta’ qsim il-qalb. Xorta waħda, il-prinċipju jibqa’ jaħdem: tqassam ix-xifts fuq nies oħra u fuq il-ġurnata.

Kun onest/a miegħek innifsek: blokku ta’ erba’ jew ħames sigħat, waħdek ma’ tarbija tat-twelid li tredda’ biss, normalment ma jkunx hemm. Jiġi biss meta ċċedi xift, xi ħadd ieħor jagħti flixkun jew it-tarbija tiegħek stess tibda torqod itwal. Sa dak iż-żmien jgħodd kull perjodu ta’ rqad, anke tnejn iqsar flimkien ma’ raqda qasira binhar. M’intix qed tfalli jekk kollox ikun f’biċċiet.

• Orqod int ukoll meta t-tarbija torqod fis-sodda tagħha. Mur torqod kmieni filgħaxija, imtedd int ukoll meta hi tagħmel l-ewwel raqda ta’ binhar fis-sodda tagħha, u orqod speċjalment meta t-tarbija tagħmel l-itwal perjodu tagħha. Jekk filgħaxija trid tixrob kważi bla waqfien, mexxi l-lejla fil-kamra tas-sodda: treddigħ bilqiegħda, bejn ikla u oħra imtedd ftit int, dawl baxx.

• Agħmel it-triq qasira. It-tarbija tiegħek torqod fis-sodda tagħha eżatt ħdejn tiegħek, u l-istazzjon tal-lejl ikun f’idejk.

• Naqqas ix-xogħol tad-dar sal-minimu. Sajjar minn qabel, iffriża, ordna l-ikel — il-ħasil jista’ jistenna.

• Ċedi xifts individwali. Forsi ommok torqod għandek kull nhar ta’ Ġimgħa u tieħu f’idejha t-tieni nofs tal-lejl, u ħabiba tiġi l-Ħadd mis-6.00 sad-9.00. Ftit nies fissi li jgħinuk huma aħjar minn nies li jinbidlu l-ħin kollu, għax it-trabi jħossuhom aktar siguri ma’ nies familjari — min jiġi kull ġimgħa malajr isir familjari.

• Ippjana xift ta’ binhar għall-irqad tiegħek. Xi ħadd joħroġ bit-triq bit-tarbija eżatt wara ikla u jġibha lura hekk kif terġa’ tieħu l-ġuħ. U inti torqod.

Jekk il-familja tkun ’il bogħod: staqsi f’ċentru għall-familji jew f’servizzi komunitarji jekk hemmx voluntiera għall-familji jew “nanniet ta’ appoġġ”, u uża l-kuntatti mill-kors ta’ wara t-twelid jew ta’ trabi. Tgħin jekk titlob b’mod konkret: “Tista’ s-Sibt bejn l-14.00 u s-16.00 toħroġ bit-triq bil-pram? Hekk inkun nista’ norqod sagħtejn.”

Il-pjan tiegħek għall-emerġenza: ħalli ċavetta ta’ riżerva għand xi ħadd qrib, salva n-numri ta’ emerġenza fil-profil ta’ emerġenza tal-mobile tiegħek, u ftehem minn qabel min jiġi jekk timrad int. U sib lil xi ħadd li tista’ ċċempillu billejl.

Jekk il-biki jwasslek sal-limitu: qiegħed lit-tarbija tiegħek fuq daharha fis-sodda tagħha, agħlaq il-bieb, mur f’kamra oħra għal ftit minuti, ixrob tazza ilma, u jekk hemm bżonn ċempel linja ta’ appoġġ emozzjonali — imbagħad erġa’ lura. Ftit minuti tibki fis-sodda sigura tagħha huma tajbin.

Għad m’għandekx qabla? F’Malta ż-żjarat ta’ qabla d-dar wara t-twelid huma servizz privat u bi ħlas (madwar €65 kull żjara), mhux kopert mill-iskema pubblika – u m’għandekx bżonnhom biex tieħu appoġġ. Il-Breastfeeding Walk-in Clinic tal-Isptar Mater Dei, immexxija minn qwiebel, tgħin mingħajr appuntament (mill-Ħadd sal-Ġimgħa, 08:00–13:00 u 15:30–17:30, jew b’appuntament fuq 2545 4445); il-piż u l-iżvilupp tat-tarbija jarahom il-Well Baby Clinic jew il-pedjatra. Jekk tmur għand konsulent/a IBCLC privat/a, staqsi minn qabel dwar l-ispejjeż.

Għajnuna fid-dar: f’Malta ma teżistix skema pubblika li tħallas għal għajnuna fid-dar wara t-twelid. Jekk ma tkunx tiflaħ tieħu ħsieb ix-xogħol tad-dar, hekk tista’ torganizza ruħek:

1. 1

   Agħmel lista ta’ qraba, ħbieb u ġirien li jistgħu jgħinu, u staqsihom b’mod konkret: “Tista’ tagħmel ix-xiri jew tieħu ħsieb il-ħasil darba fil-ġimgħa?”

2. 2

   Jekk trid għajnuna bi ħlas, bħal cleaner, staqsi għall-prezz u d-disponibbiltà minn qabel.

3. 3

   Jekk tgħinek qariba li tgħix ’il bogħod, aqblu minn qabel fuq il-jiem – anke ftit jiem fil-ġimgħa jagħmlu differenza.

4. 4

   Jekk sieħbek/sieħbtek jgħix miegħek imma jrid jaħdem, ippjanaw flimkien liema xogħlijiet tad-dar jistgħu jistennew u liema jistgħu jsiru filgħaxija.

Anke ftit għajnuna fix-xogħol tad-dar diġà toħloqlek ħin biex torqod binhar.

Appoġġ volontarju għall-familji: f’xi lokalitajiet voluntiera jiġu għandek 1–2 darbiet fil-ġimgħa għal ftit sigħat fl-ewwel sena tal-ħajja. Staqsi fiċ-ċentru lokali għall-familji, fis-servizzi komunitarji jew fis-servizzi tas-saħħa jekk hemmx skema bħal din qrib tiegħek u x’inhuma l-ispejjeż.

Appoġġ għall-familji: staqsi fil-Well Baby Clinic, lill-pedjatra jew lis-servizzi soċjali liema appoġġ hemm fil-lokalità tiegħek. Li titlob l-għajnuna hija kura, mhux ammissjoni ta’ falliment. Jekk qed trabbi waħdek u tħossok mgħobbi/mgħobbija, tista’ titkellem ukoll mas-Supportline 179, 24 siegħa kuljum.

Ebda pjan bix-xifts ma jibqa’ l-istess kull lejl. Xi kultant it-tarbija tiegħek trid tixrob kważi bla waqfien. Dan jissejjaħ cluster feeding; ħafna jsejħulu wkoll growth spurt — imma m’hemmx kalendarju fiss għal dan. Fażijiet bħal dawn normalment idumu jumejn sa tlett ijiem, kultant sa ġimgħa.

Ma jibqax cluster feeding normali jekk jiżdied xi ħaġa oħra: inqas minn sitt ħrieqi mxarrbin f’24 siegħa, fl-ewwel ġimgħat inqas minn tliet ippurgar kuljum, ikliet twal ħafna mingħajr ma tissodisfa ruħha, bżieżel imweġġgħin jew il-piż tat-twelid għadu ma ntlaħaqx wara ġimagħtejn. F’dak il-każ fittex parir fi żmien 24 siegħa fil-klinika tat-tabib tat-tfal, mingħand konsulent/a tat-treddigħ jew mingħand il-qabla tiegħek, jekk għandek waħda.

Modalità ta’ emerġenza meta t-tarbija tredda’: sieħbek/sieħba jieħu/tieħu f’idejh f’xifts qosra ta’ sagħtejn sa tliet sigħat kull ħaġa ħlief it-treddigħ — tibdil, ġarr, tqegħid lura — u inti torqod bejn ikla u oħra, qasira kemm tkun qasira.

Fl-istess ħin jinbidel l-irqad tat-tarbija tagħkom. Fl-ewwel ġimgħat normalment torqod bejn nofs siegħa u 3 sigħat bla qtugħ. Minn madwar 8–12-il ġimgħa ’l quddiem, ħafna trabi jibdew jiżviluppaw ritmu ta’ lejl u nhar, u l-itwal perjodu ta’ rqad jikber — medja ta’ ftit inqas minn sitt sigħat matul l-ewwel ħames xhur, b’differenzi kbar ħafna. Id-dawl tax-xemx binhar u dawl baxx billejl jgħinu. Qiegħdu l-irqad ewlieni ta’ min tredda’ eżatt fl-itwal perjodu tat-tarbija tagħkom, minflok timlew dak il-ħin bit-tindif.

L-ikliet tal-lejl huma normali għal kollox fl-ewwel nofs sena, u għal ħafna trabi li jreddgħu anke ferm aktar. Il-pjan tagħkom għalhekk huwa għodda li terġgħu taġġustawha darba wara l-oħra: kultant it-tqassim sħiħ, kultant biss ix-xift ta’ filgħodu fi tmiem il-ġimgħa. U xi darba tindunaw li m’għadkomx teħtiġuh.