It-3 ta’ filgħodu, it-tarbija tiegħek qed tixrob, u rasek bil-mod tibda tinżel ’il quddiem. Li toqgħod titniegħes waqt it-treddigħ mhuwiex falliment, imma konsegwenza normali ħafna ta’ ljieli mqattgħin f’biċċiet żgħar.
Fil-qosor: Li titniegħes waqt it-treddigħ jiġri lil ħafna ommijiet. Il-periklu jkun l-aktar fuq sufan jew pultruna, għax hemmhekk ir-riskju ta’ inċidenti fatali waqt l-irqad hu ħafna darbiet ogħla. Jekk tinduna li għejjejt, poġġi lit-tarbija tiegħek fuq daharha fis-sodda tagħha stess. Sodda tal-ġenituri mħejjija minn qabel b’mod sigur hija biss il-pjan ta’ emerġenza.
Hawnhekk qed nitkellmu dwar meta inti torqod waqt it-treddigħ. Jekk it-tarbija tiegħek torqod fuq is-sider, dan ġeneralment ikun normali – kif tqegħedha wara ssibu aktar ’l isfel.
Daqqa t’għajn
- L-aktar post sigur
- sodditha stess
- Riskju fuq sufan
- 22–67× ogħla
- L-aktar żmien riskjuż
- 0–4 xhur
- Rqadt?
- ara u poġġiha
Għaliex it-treddigħ iġiblek in-ngħas
It-treddigħ iġib in-ngħas għax meta ttella’ lit-tarbija mas-sider, ġismek joħroġ l-ormon oxytocin. Dan jgħin biex il-ħalib jinżel u fl-istess ħin inaqqas l-ormoni tal-istress bħall-cortisol. It-tensjoni tonqos, tħossok sħuna – dan l-għeja tat-treddigħ ħafna ommijiet jafuh. Flimkien man-nuqqas ta’ rqad, dan jaf ikun biżżejjed biex għajnejk jingħalqu f’nofs l-ikla.
Magħha hemm ukoll ir-ritmu tal-ewwel xhur. Fl-ewwel ġimgħat, il-parti l-kbira tat-trabi jixorbu 8 sa 12-il darba f’24 siegħa, u ħafna drabi aktar spiss filgħaxija (cluster feeding). Ritmu ta’ lejl u nhar jibda jiżviluppa biss minn madwar tmien ġimgħat ’il quddiem u ġeneralment jissaħħaħ bejn it-tliet u s-sitt xahar. Meta jkollha xahrejn jew tlieta, bejn żewġ ikliet normalment jgħaddu bejn sagħtejn u erba’ sigħat, ħafna trabi xorta jixorbu darba sa tliet darbiet bil-lejl, u mill-inqas ikla waħda billejl tibqa’ normali sa madwar is-sitt xahar.
Xi drabi l-iljieli jtul ukoll minħabba kif tixrob it-tarbija. Kważi kull ikla ddum ħafna, it-tarbija tiegħek aktar qed terda’ bla ma tisma’ha tibla’, jew it-treddigħ iweġġgħek? Imbagħad l-ewwel iċċekkja int stess kif qed taqbad it-tarbija. Ħalqha għandu jkun miftuħ beraħ, il-geddum imiss is-sider, l-imnieħer jibqa’ ħieles, fuq ix-xoffa ta’ fuq tara aktar mill-areola skura milli taħt ix-xoffa t’isfel, u l-ħaddejn jibqgħu tondi waqt li terda’. Jekk dan ma jkunx hekk jew jibqa’ jweġġgħek, għajnuna minn barra tiswa ħafna – fi grupp ta’ treddigħ, għand konsulent/a tat-treddigħ jew, jekk għandek, mingħand il-qabla tiegħek. Sa dakinhar, mossa waħda tgħin lit-trabi li jorqdu waqt li qed jixorbu: żomm is-sider minn wara sew b’idek kollha. Jekk it-tarbija tiegħek tibqa’ biss terda’, agħfas bil-mod u żomm il-pressjoni sakemm ma tibqax tibla’. Imbagħad ħoll, erġa’ agħmel l-istess, u biddel in-naħa.
Għalhekk m’intix tagħmel xejn ħażin jekk tħossok għajjiena.
Iljieli kalmi jibdew minn hawn.
Niżżel Moonsleep u sib ir-ritmu li jaqbel mat-tarbija tiegħek.
Il-periklu fuq sufan u pultruna
Is-sufan u l-pultruna huma l-aktar postijiet perikolużi biex torqod b’tarbija – binhar kif ukoll billejl. L-American Academy of Pediatrics (AAP) issejħilhom estremament perikolużi: jekk tarbija torqod hemmhekk, skont l-istudju, ir-riskju tagħha ta’ mewt għal għarrieda tat-trabi (SIDS) u ta’ inċidenti fatali waqt l-irqad jiżdied bejn 22 u 67 darba. Dan japplika anke jekk tkun mimduda hemm waħedha, u aktar u aktar jekk inti torqod magħha.
Ir-raġuni hi fil-kuxxini. Dawn jinżlu ’l isfel u joħolqu toqob u fondoq. It-tarbija tiegħek tista’ tinqabad bejn is-sedil u d-dahar tas-sufan, jew wiċċha jinżel ġo drapp artab. Jekk tittieħed bin-ngħas, tista’ tiżloqlek minn driegħek, jew inti mingħajr ma tinduna tinżel fuqha. Fil-liwja tad-driegħ, barra minn hekk, il-geddum tagħha jista’ jintewa fuq sidirha, u dan jagħmilha iktar diffiċli biex tieħu n-nifs.
Ix-xenarju tipiku jkun b’intenzjoni tajba: ma tridx tqajjem lis-sieħeb jew lis-sieħba tiegħek u tmur bis-tarbija fis-salott – jew hu jew hi torqod quddiem it-televixin bit-tarbija fuq sidiru jew sidirha. It-tnejn huma l-istess periklu.
Dan jgħodd ukoll għall-pultruna tat-treddigħ fil-kamra tas-sodda, għal meta toqgħod bilwieqfa fis-sodda mdawra bil-kuxxini, u għall-pożizzjoni tat-treddigħ miksura lura fejn it-tarbija tiegħek tkun wiċċha ’l isfel fuqek. Biex tredda’, dan kollu komdu, iżda biss sakemm inti tkun kompletament mqajma. Jekk torqod hekk, it-tarbija tiegħek tista’ tiżloq lejn kuxxin jew lejn il-liwja ta’ driegħek. Jekk tibda tħossok bi ngħas, qegħedha jew imtedd fuq ġenbek fis-sodda mħejjija minn qabel.
Li tħalli lit-tarbija tiegħek torqod fuqek huwa tajjeb, basta inti tkun mqajma. Il-linja gwida dwar il-prevenzjoni tal-mewt għal għarrieda tat-trabi tgħid: jekk it-tarbija tiegħek tkun fuqek, il-passaġġi tan-nifs tagħha għandhom jibqgħu ħielsa. Jekk tibda tħossok għajjiena jew tiġi distratta, pereżempju bil-mobile, poġġiha fuq daharha fis-sodda tagħha stess. Passaġġi tan-nifs ħielsa jfisser:
Toqgħod nofsok wieqfa, mhux ċatta u mhux mgħarrqa fil-kuxxini.
It-tarbija tiegħek tkun sider ma’ sider miegħek, rasha mdawra lejn il-ġenb, u inti tara wiċċha.
L-imnieħer u l-ħalq ikunu ħielsa, il-geddum ma jkunx mgħaffeġ ma’ sidirha, u kutra l-aktar fuq daharha biss.
Tibqa’ tħares lejha minn żmien għal żmien: xofftejn roża, nifs kalm, tensjoni normali fil-ġisem.
Għandek toqgħod iżjed attenta b’mod speċjali fl-ewwel sigħat wara t-twelid. Skont il-linja gwida, anke dakinhar jistgħu jseħħu emerġenzi għall-għarrieda, speċjalment jekk twelid ġdid ikun wiċċu ’l isfel fuq sidret omm li qed twelled għall-ewwel darba. Jekk inti maqtugħa jew ingħatajt mediċini qawwija għall-uġigħ, ċempel lill-istaff tal-isptar jew agħti lit-tarbija lis-sieħeb jew lis-sieħba tiegħek.
Li tħalli lit-tarbija tiegħek torqod fuqek hu sew – sakemm tibqa’ mqajma.
Meta għajnejk jibdew jingħalqu
Mhux dejjem tinduna minn qabel li se torqod. Ħafna jindunaw biss meta jaqbżu f’daqqa. Għalhekk oqgħod attent/a għas-sinjali ta’ qabel:
Tibqa’ tgħajjat u tebqet għajnejk jitqalulek.
Rasek tibda taqa’, jew taqbeż ftit f’daqqa.
Taħseb l-istess linja diversi drabi, jew jonqsolek ftit minuti minn moħħok.
U żid magħha regola fissa: jekk f’dak il-lejl tkun diġà tittieħed bin-ngħas darba, għall-bqija tal-lejl ma treddax aktar fuq pultruna jew sufan, u t-tarbija tiegħek tmur fis-sodda tagħha minnufih wara kull ikla. B’dawn l-affarijiet żgħar ikun eħfef tibqa’ mqajma waqt l-ikla ta’ billejl:
Dawl żgħir minflok dlam: dawl tal-lejl imdawwal bi ftit huwa biżżejjed biex tara wiċċ it-tarbija tiegħek. Dawl qawwi tal-kamra jqajjem lil kulħadd.
Oqgħod bilwieqfa: saqajk mal-art, mhux imgeżwra wisq. Meta tbiddel in-naħa, dawwar spallejk għal mument.
Ilma minflok xarba sħuna: ilma fi flixkun li jingħalaq. Tixrobx te jew kafè sħun waqt li qed tredda’ – jekk torqod, it-tarbija tiegħek tista’ tissajjar bis-sħana tax-xarba.
Kaffeina b’moderazzjoni: sa 200 milligramma kuljum, madwar żewġ tazzi kafè filter, huma meqjusa sikuri għat-tarbija waqt it-treddigħ. Iżda billejl il-kafè jista’ jżommok imqajma anke wara. Xorb enerġetiku mhux rakkomandat għal min qed tredda’.
Uża l-mobile sewwa: bħala dawl, allarm u għall-emerġenza iva, imma le biex tibqa’ tiskrollja meta t-tarbija rieqda fuqek. Il-kejbil tal-iċċarġjar għandu jinżamm ’il bogħod mis-sodda.
Allarm żgħir bil-vibrazzjoni: issettjah meta ttella’ lit-tarbija mas-sider għal madwar nofs siegħa, bejn wieħed u ieħor it-tul ta’ ikla meta t-tarbija jkollha xahrejn sa tliet xhur. Ifakkrek biex tqegħedha, iżda qatt ma jieħu post post sigur.
Dawn it-tricks jgħinu biex tibqa’ mqajma. Jekk minkejja kollox tinnota sinjal ta’ twissija, qiegħed lit-tarbija tiegħek, qajjem lis-sieħeb jew lis-sieħba tiegħek, jew aqleb għal pożizzjoni fuq il-ġenb fis-sodda mħejjija.
Ma tistax dejjem tirbaħ l-għeja. Imma tista’ tagħżel il-post fejn taqbdek.
Fejn it-tarbija tiegħek torqod b’mod sigur
L-aktar post sigur fejn torqod it-tarbija tiegħek huwa fis-sodda tagħha stess fil-kamra tas-sodda tagħkom. L-awtoritajiet tas-saħħa jirrakkomandaw dan għall-ewwel sena kollha tal-ħajja, u l-linji gwida professjonali dwar il-prevenzjoni tal-mewt għal għarrieda tat-trabi (2022) b’mod speċjali għall-ewwel sitt xhur – f’dan iż-żmien ir-riskju tal-mewt għal għarrieda tat-trabi huwa l-ogħla. Anke sempliċement li taqsmu l-kamra jipproteġi: skont l-AAP, dan inaqqas ir-riskju sa 50 fil-mija.
Tliet termini spiss jitħalltu. Room-sharing ifisser: sodda separata fil-kamra tagħkom – din hija r-rakkomandazzjoni. Bed-sharing jew sodda tal-familja jfisser: it-tarbija u l-adulti jaqsmu l-istess wiċċ ta’ rqad. Co-sleeping jintuża għat-tnejn, għalhekk l-esperti jevitawh.
Meta niġu għas-sodda tal-familja, ir-rakkomandazzjonijiet ivarjaw. Xi awtoritajiet tas-saħħa jqisuha aċċettabbli għal ommijiet li qed ireddgħu taħt kundizzjonijiet ċari, għax tagħmilha aktar faċli biex tredda’. L-AAP tirrakkomanda li ġeneralment tiġi evitata. Jekk it-tarbija tiegħek tieħu l-flixkun, iż-żewġ naħat jirrakkomandaw sodda tagħha stess ħdejkom. Dan ifisser għalik: l-aktar għażla sigura hija cot imwaħħal mas-sodda. Jekk tiddeċiedu b’mod konxju għas-sodda tal-familja, agħmlu dan biss jekk ebda waħda mir-raġunijiet ta’ esklużjoni aktar ’l isfel ma tapplika, u kull lejl bl-istess preparazzjoni sħiħa – mhux biss f’emerġenza.
Għaliex għal trabi li jieklu bil-flixkun japplika xi ħaġa differenti? Riċerkaturi fl-Università ta’ Durham osservaw iljieli sħaħ: ommijiet li kienu qed ireddgħu ġeneralment qegħdu lit-tarbija ċatta fuq livell tas-sider, ’il bogħod mill-imħaded, u mdawrin magħha b’mod protettiv. Trabi mitmugħa bil-flixkun aktar spiss kienu fuq livell tal-wiċċ, xi drabi bejn imħaded. Jekk xi drabi tagħti l-flixkun, kemm jekk formula kif ukoll ħalib maħluq, allura cot imwaħħal mas-sodda huwa l-għażla aktar sigura.
Cot imwaħħal mas-sodda jingħaqad mas-sodda tiegħek: it-tarbija tiegħek ikollha l-wiċċ tagħha stess u xorta tkun tista’ tilħaqha b’idejk. Hekk twaqqfu b’mod sigur:
Aġġusta l-għoli biex iż-żewġ saqqu jkunu fuq l-istess livell, u waħħlu sew mal-qafas tas-sodda tiegħek biċ-ċineg provduti.
Iċċekkja b’idek ċatta li ma jkunx hemm vojt bejn iż-żewġ saqqu fejn it-tarbija tiegħek tista’ tinqabad.
Uża biss is-saqqu oriġinali adattat mingħajr saqqu jew saff ieħor fuq nett. Sakemm is-sodda ma tkunx imwaħħla sew, il-ġenb tagħha għandu jibqa’ mtella’.
Oqgħod attent/a għall-limitu ta’ età u piż tal-manifattur, u wara aqleb għal cot b’xibka eżatt ħdejn is-sodda tiegħek.
Meta tixtri, it-tikketta tgħin: cots li jitwaħħlu mas-sodda għandhom ikunu konformi mal-istandard Ewropew EN 1130. Cot b’xibka li inti tneħħilu naħa waħda waħdek mhuwiex cot li jitwaħħal mas-sodda. Jekk m’għandekx wieħed minn dawn, bassinet jew sodda tat-trabi eżatt ħdejn is-sodda tiegħek huma wkoll postijiet siguri għall-irqad – sempliċement toħroġ lit-tarbija biex tredda’.
Meta s-sodda tal-familja tkun tabù
Meta jkun hemm dawn ir-raġunijiet ta’ esklużjoni, lanqas l-aħjar preparazzjoni ma tkun biżżejjed. It-tarbija tiegħek dejjem torqod fis-sodda tagħha stess jekk:
inti, is-sieħeb jew is-sieħba tiegħek jew xi ħadd ieħor fis-sodda tpejjep jew tuża vape – anke jekk tpejjep biss barra – jew jekk inti pejjipt waqt it-tqala.
xi ħadd fis-sodda xorob alkoħol, anke ftit, jew ħa cannabis jew drogi oħra. Ir-regola sempliċi: f’lejla b’alkoħol, it-tarbija tiegħek torqod il-lejl kollu fis-sodda tagħha stess.
xi ħadd qed jieħu mediċini li jagħmlu n-ngħas jew jagħmluha aktar diffiċli tqum (aktar dwar dan minnufih).
it-tarbija tiegħek twieldet qabel iż-żmien, jiġifieri qabel ma ntlaħqu 37 ġimgħa sħaħ ta’ tqala (qabel 37+0), jew meta twieldet kienet tiżen inqas minn 2.500 gramma. Ir-rakkomandazzjonijiet ma jagħtux età minn meta dan ma jibqax jgħodd.
it-tarbija tiegħek tieħu formula jew ikel bil-flixkun.
it-tarbija tiegħek tkun imgeżwra strettament (swaddled).
barra minnkom il-ġenituri jkun hemm xi ħadd ieħor fis-sodda, pereżempju aħwa, nanniet jew babysitter, jew annimal domestiku.
il-wiċċ ikun artab: sufan, pultruna, saqqu tal-ilma jew saqqu mgħarraq.
inti marid/a jew tant maqtugħ/a li kważi ma tistax tirreaġixxi.
Mediċini: li jagħmlu n-ngħas jinkludu, pereżempju, mediċini qawwija għall-uġigħ bħall-opjojdi, li xi ommijiet jingħataw wara cesarean, pilloli għall-irqad u kalmanti, xi antidepressivi u xi mediċini antiki għall-allerġija jew għall-mard tal-ivvjaġġar li jinbiegħu wkoll bħala għajnuna għall-irqad mingħajr riċetta; normalment issib twissijiet fil-fuljett dwar is-sewqan jew it-tħaddim ta’ magni. Twaqqaf xejn waħdek. Matul il-jum tista’ titlob parir minn spiżjar/a, tabib/a jew minn servizz ta’ informazzjoni dwar mediċini fit-tqala u t-treddigħ. Jekk billejl ma tkunx ċerta, it-tarbija tiegħek torqod illejla fis-sodda tagħha, u għada tistaqsi.
U l-għeja? L-AAP tqisha fost l-aktar fatturi ta’ riskju qawwija meta xi ħadd jqum aktar diffiċli minħabba l-għeja; awtoritajiet tas-saħħa jitkellmu dwar kapaċità ta’ reazzjoni mnaqqsa. M’hemmx limitu f’numri. Sinjali ċari huma deni jew gastroenterite, li tittieħed bin-ngħas diversi drabi fl-istess lejl, jew meta ma tibqax taf jekk reġgħajtx qegħidt lit-tarbija lura. Dan ifisser għalik: f’dawk iljieli t-tarbija tiegħek tmur fis-sodda tagħha wara kull ikla, u inti titlob l-għajnuna – fejn, issibha aktar ’l isfel.
Taħt l-erba’ xhur
Fl-ewwel erba’ xhur tal-ħajja, is-sodda tal-familja tkun partikolarment riskjuża, anke għal trabi mreddgħa u anke jekk ħadd ma jpejjep. Skont l-AAP, ir-riskju jkun imbagħad ħames sa għaxar darbiet ogħla mir-riskju bażiku tas-sodda tal-familja. Għalhekk ġenituri li jreddgħu tarbija daqshekk żgħira fis-sodda għandhom joqogħdu aktar attenti biex ma jorqdux. Tradott għal lejl wieħed ifisser:
Pjan A: Tredda’ fejn komdu għalik, anke fis-sodda. Wara kull ikla t-tarbija tiegħek tmur fuq daharha fil-cot imwaħħal mas-sodda jew fis-sodda tagħha – qabel ma torqod inti.
Pjan B: Jekk tinduna li qed torqod u ma tibqax kapaċi tqegħedha, aħjar fis-sodda mħejjija minn qabel milli mkien ieħor. Malli tqum, terġa’ tqegħidha lura.
Qatt: torqod bit-tarbija tiegħek fuq sufan jew pultruna – u lanqas sodda tal-familja jekk tapplika xi waħda mir-raġunijiet ta’ esklużjoni.
Pjan B mhuwiex falliment – huwa mod kif tieħu ħsieb l-iljieli meta s-saħħa ma tlaħħaqx.
Checklist għall-għaxija
L-ewwel iċċekkja jekk xi waħda mir-raġunijiet ta’ esklużjoni tapplikax għalikom. Jekk le, ħejju s-sodda tal-familja b’mod sigur filgħaxija, sakemm għadkom taħsbu ċar – fit-3 ta’ filgħodu ħadd ma jibqa’ jwarrab imħaded. Ma’ kull punt hemm ukoll għaliex:
Saqqu sod: saqqu tal-ilma, saqqu mgħarraq u saqqu żejjed artab mhumiex adattati, għax it-tarbija tiegħek tinżel fihom u l-ħalq u l-imnieħer jistgħu jinstaddu. saqqu oħxon u artab aħjar tneħħih.
Imħaded ’il bogħod mit-tarbija: saqqu ċatt wieħed ikun taħt rasek, u t-tarbija tiegħek tkun ċar aktar ’l isfel, ċatta fuq livell ta’ sidrek.
Il-kutra tiegħek biss sal-ġenbejn: b’flokk sħun bi kmiem twal ma jkollokx għalfejn tiġbedha ’l fuq billejl. F’inċidenti fatali fis-sodda tal-ġenituri, wiċċ jew ras it-tarbija spiss ikunu mgħottija bil-friex.
Sleeping bag tagħha stess: it-tarbija tiegħek qatt ma torqod taħt il-kutra tiegħek u ma tilbisx aktar saffi minnek.
Fuq in-naħa tiegħek: it-tarbija tiegħek tkun ħdejk, qatt bejn żewġ adulti, u s-sieħeb jew is-sieħba tiegħek jaf jew taf li qiegħda fis-sodda. Inti tkun wiċċek lejha, u t-tarbija tiegħek fuq daharha.
Ebda vojt, ebda tarf: it-tarbija tiegħek la tista’ tiżloq bejn saqqu u ħajt u lanqas taqa’ mis-sodda. Jekk is-sodda tkun mal-ħajt, imbuttaha sewwa miegħu. Xugamani mgerbla u mħaded ma jgħinux biex jingħalaq il-vojt, u railings portabbli jew headboards b’vireg jistgħu jsiru nassa. Aħjar cot imwaħħal mas-sodda b’mod sod.
It-taparsi tat-treddigħ barra: wara li tredda’, oħorġu mis-sodda, għax fil-fond tiegħu tarbija rieqda tista’ ddur wiċċha lejn id-drapp.
Kejbils u lasti ’l bogħod: kejbil tal-iċċarġjar u ħbula jistgħu joħolqu strangolazzjoni għal tarbija.
Le swaddling, xejn b’piż: tarbija mgeżwra strettament la tista’ twarrab il-friex minn fuq wiċċha u lanqas tqajjmek. Sleeping bags u kutri b’piż qatt mhumiex siguri.
Mhux sħun iżżejjed, ebda annimali, ebda aħwa: ebda beritta, ebda kutra żejda, il-kamra pjuttost friska – sħana żejda titqies fattur ta’ riskju. L-annimali domestiċi u tfal oħra ma jorqdux fl-istess sodda.
Fil-vaganzi jew għand in-nanniet, iċċekkja bl-istess mod anke s-sodda barranija. U anke jekk kull lejl terġa’ tqiegħed lit-tarbija lura: il-preparazzjoni hija x-xibka ta’ sigurtà tiegħek għal dik il-lejla waħda meta l-affarijiet ma jmorrux kif kont ippjanajt.
Treddigħ mimduda
It-treddigħ mimduda jiffranka ħafna qawmien billejl u jista’ jsir mill-bidu nett, anke fil-jiem ta’ wara t-twelid u wara cesarean, meta dahrek u ċ-ċikatriċi jkollhom bżonn serħan. L-ewwel drabi spiss ma jmorrux bla xkiel, għalhekk l-aħjar tipprattika binhar:
Imtedd fuq ġenbek fuq saqqu ċatt u mħejji minn qabel. saqqu ċatt isostni rasek, u jekk hemm bżonn saqqu ieħor isostni dahrek u ieħor ikun bejn irkopptejk.
Id-driegħ ta’ taħtek ikun ’il fuq minn ras it-tarbija tiegħek jew taħt saqquek, qatt taħt it-tarbija tiegħek.
Qiegħed lit-tarbija tiegħek kollha kemm hi qrib tiegħek fuq ġenbha, żaqq ma’ żaqq, b’widna, spalla u ġenbejn f’linja waħda.
Imnieħerha għandu jkun fuq livell mal-bżieżel tiegħek, mhux ħalqha. Hekk titfa’ rasha ftit lura u tiftaħ ħalqha beraħ.
Imbagħad b’idek ta’ fuq ġibha qrib lejk minn wara daharha, minflok tixxengel int fuq it-tarbija.
Jekk is-sider jagħfas fuq imnieħerha, ġib il-warrani tagħha aktar qrib lejk – hekk rasha tmur ftit lura u l-imnieħer jinfetaħ.
Għat-tieni naħa, żomm lit-tarbija tiegħek f’dirgħajk, dawwar lilek innifsek magħha, u erġa’ qabbadha.
Biex tieqaf, daħħal is-saba’ ż-żgħir fil-kantuniera ta’ ħalqha bejn ix-xedaq. Hekk jinħall il-ġbid mingħajr ma tiġbed mill-bżieżel.
Hekk tkun mimduda jekk xorta tittieħed bin-ngħas: it-tarbija tiegħek tkun fuq daharha, ċatta fuq livell tas-sider u taħt l-imħaded, inti wiċċek lejha, irkopptejk miġbudin, u driegħek fuq ras it-tarbija. Din il-pożizzjoni, il-“Cuddle Curl”, ġiet osservata ripetutament minn riċerkaturi f’Durham f’ommijiet li kienu qed ireddgħu. Mhijiex permess biex torqod flimkien, iżda tispjega r-regola “fuq livell tas-sider, ’il bogħod mill-imħaded”.
Wara cesarean japplika dan: sakemm tkun qed tieħu mediċini għall-uġigħ li jagħmlu n-ngħas, ma tistax torqod fis-sodda mat-tarbija tiegħek. Ċempel lill-istaff wara t-treddigħ biex terġa’ tmur fis-sodda tagħha, u staqsi fuq il-ward liema mediċina tagħmel in-ngħas.
Iljieli kalmi jibdew minn hawn.
Niżżel Moonsleep u sib ir-ritmu li jaqbel mat-tarbija tiegħek.
Kif tqegħedha mingħajr ma tqum
“Erġa’ lura fis-sodda tagħha” faċli tgħidu – ħafna drabi l-problema tkun kif tqiegħed lit-tarbija tiegħek wara t-treddigħ. Dawn il-mossi jgħinu biex tibqa’ rieqda:
Ipprepara minn qabel: biddel in-nappy lit-tarbija tiegħek qabel it-treddigħ jew meta tbiddel in-naħa, mhux wara, u libbishielha s-sleeping bag minn qabel. Borża tal-ilma sħun li tkun użajt biex issaħħan is-sodda trid toħroġ qabel tqegħidha.
Stenna sakemm torqod fil-fond: in-nifs ikun regolari, wiċċha rilassat, u driegħ żgħir li terfgħu jerġa’ jaqa’ lura bla tensjoni.
Ħollha bil-mod: is-saba’ ż-żgħir fil-kantuniera tal-ħalq sakemm jonqos il-ġbid.
Iżżerżaqha minflok terfagħha: minn pożizzjoni mimduda, iżżerżaq lit-tarbija tiegħek fil-cot imwaħħal mas-sodda. Jekk trid iġġorrha, l-ewwel poġġi l-warrani u s-saqajn, imbagħad id-dahar u r-ras.
Ħalli idek fuqha għal mument: idek tibqa’ ċatta għal ftit fuq żaqqha. Id-dawl jibqa’ baxx, u ma titkellimx jew titkellem bil-mod ħafna.
Qabel dan għandha bżonn tagħmel burp? Mhux bilfors. Trabi mreddgħa spiss jiblagħu ftit arja, u xi wħud lanqas ikollhom bżonn burp. Jekk it-tarbija tiegħek tidher kuntenta, tista’ tqegħedha anke mingħajru – fuq daharha ma tistax titħanx minħabba f’hekk.
Pacifier waqt li tqegħedha huwa permess u saħansitra jnaqqas ir-riskju tal-mewt għal għarrieda tat-trabi. Għal trabi mreddgħa, stenna sakemm it-treddigħ ikun mar sew; skont il-linja gwida, wara l-ewwel ġimagħtejn sa tliet ġimgħat tal-ħajja. Jekk jaqa’, ma terġax tpoġġih, u qatt ma jkun marbut ma’ lasta.
U jekk tqum minnufih mill-ġdid? Id fuq iż-żaqq, ħoss baxx bil-ħalq, u stenna mument. Jekk tibqa’ tibki, erfagħha għal ftit u erġa’ pprova. Jekk għandha l-ġuħ, erġa’ qabbadha mas-sider. M’hemmx numru fiss ta’ tentattivi, hemm biss il-limitu ta’ kemm inti tista’ tibqa’ mqajma: jekk għajnejk qed jagħlqu, jieħu f’idejh is-sieħeb jew is-sieħba tiegħek, jew tredda’ fuq ġenbek fis-sodda mħejjija u terġa’ tqiegħed lit-tarbija tiegħek lura hekk kif tqum.
It-tarbija tiegħek billejl torqod biss fuqek jew fuq is-sider? Dan hu komuni fl-ewwel xhur u mhuwiex żball. Xorta waħda, ipprova tqegħedha ripetutament, anke binhar waqt naqra nagħsa.
Nista’ ngħaffeġ lit-tarbija tiegħi?
Iva, dan jista’ jiġri, anke jekk hu rari. L-esperti jsejħulu overlying. Fis-sodda tal-ġenituri hemm ukoll żewġ inċidenti tipiċi oħra: saqqu jew kutra jiżolqu fuq wiċċ it-tarbija, jew inkella tinqabad bejn saqqu u ħajt.
Ir-riskju jiżdied ħafna b’kull ħaġa li tagħmilha aktar diffiċli għalik biex tqum, u b’wiċċ artab – proprju għalhekk dawn il-punti jinsabu fil-lista tar-raġunijiet ta’ esklużjoni.
Biex tqiegħed l-affarijiet f’kuntest: fl-2022, skont statistika uffiċjali, fil-Ġermanja mietu 91 tarbija bil-mewt għal għarrieda tat-trabi, madwar waħda minn kull 10.000 – għoxrin sena ilu r-rata kienet għadha madwar ħames darbiet ogħla, anke grazzi għall-għarfien dwar irqad sigur. Għalhekk iċ-ċifri f’dan l-artiklu jiddeskrivu kemm riskju rari jista’ jiżdied jew jonqos.
Li tgħaffeġ lit-tarbija fl-irqad hu rari. L-għarfien dwar irqad sigur jagħmlu saħansitra aktar rari.
Rqadt – x’issa?
Ġara: rqadt waqt it-treddigħ, tqum f’daqqa, u t-tarbija tiegħek tinsab ħdejk jew fuqek. Ħu nifs wieħed u għaddi minn dawn il-passi eżatt f’din l-ordni:
Iċċekkja, b’dawl tajjeb: ixgħel id-dawl tal-mobile jew id-dawl tal-kamra. Wiċċha ħieles? It-tarbija tiegħek qed tieħu n-nifs? Xofftejha u lsienha roża? Fuq ġilda skura, kulur blu jidher l-aħjar hemmhekk. Tirreaġixxi għall-mess?
Jekk xi ħaġa mhix sew: minnufih 112. Jekk mhix tieħu n-nifs b’mod normali, hi floska, blu jew griża jew diffiċli ħafna biex tqum, ċempel l-emerġenza. Ixgħel is-speaker, qiegħed lit-tarbija tiegħek fuq wiċċ sod, l-aħjar mal-art, u tqatax: iċ-ċentru tal-emerġenza jiggwidak pass pass sakemm tasal l-għajnuna.
Jekk kollox jidher normali: poġġiha fuq daharha fis-sodda tagħha stess, anke jekk bħalissa rieqda fil-paċi.
Wara biss tiġi inti: ixrob xi ħaġa, erġa’ mtedd u ppjana x’se tagħmel b’mod aħjar l-għada filgħaxija.
X’inhu nifs normali? Trabi żgħar ħafna spiss jieħdu n-nifs b’mod irregolari waqt l-irqad. Pawżi ta’ 5 sa 10 sekondi, li warajhom jerġgħu jieħdu n-nifs waħedhom u jżommu l-kulur normali, huma normali. Biex tiċċekkja, poġġi idek taħt il-kustilji fuq iż-żaqq u ħoss jekk titlax u tinżilx. Min-naħa l-oħra, pawża fin-nifs ta’ aktar minn 20 sekonda, aktar minn 60 nifs kull minuta b’mod persistenti waqt il-mistrieħ, tgergir ma’ kull nifs jew ġbid bejn il-kustilji huma raġuni biex iċċempel 112.
It-tarbija tiegħek kienet għal ftit blu, griża, bajda ħafna jew floska, jew ma kinitx tieħu n-nifs – u issa reġgħet tidher kompletament normali? Xorta waħda ġegħilha tidher minnufih minn professjonist mediku, billejl fi Mater Dei Hospital (jew Gozo General Hospital f’Għawdex). Jekk ma terġax lura kompletament għan-normal fi ftit minuti, ċempel 112.
It-twaħħil lilek innifsek mhux se jgħinek issa. L-għaqdiet professjonali jafu li l-ġenituri spiss jorqdu waqt it-tmigħ ta’ billejl, u jibnu r-rakkomandazzjonijiet tagħhom fuq dan. Xorta waħda ħu l-biża’ bis-serjetà: jurik fejn iljielek jistgħu jsiru aktar siguri. Sigurtà għal proprju dak il-mument jagħtik kors ta’ first aid għat-trabi, pereżempju ma’ organizzazzjonijiet ta’ għajnuna jew f’servizzi ta’ edukazzjoni għall-familja.
M’għandekx għalfejn tkun perfetta billejl. Biżżejjed jekk tkun ħsibt minn qabel darba filgħaxija.
Hekk jista’ jgħin is-sieħeb jew is-sieħba tiegħek
Tqabbad it-tarbija mas-sider tista’ tagħmilha biss inti. Dak kollu ta’ madwarha jistgħu jagħmluh tnejn – u hekk it-tnejn li intom, minkejja t-treddigħ billejl, tieħdu ftit irqad. L-aħjar tkellmu binhar dwar min jieħu f’idejh xiex billejl – mhux meta tkunu nofs rieqda.
Iġibha u jerġa’ jqegħedha: is-sieħeb jew is-sieħba tiegħek joħroġ lit-tarbija mill-cot imwaħħal mas-sodda, jibdilha u jagħtihielk. Wara li tixrob, jekk ikun hemm bżonn jagħmilha tagħmel burp u jqegħedha lura fuq daharha.
Regola fissa: min iqum u jsib lit-tarbija fis-sodda l-kbira jew jinduna li l-ieħor/ieħorha qed jingħalaqlu għajnejh, jerġa’ jqegħedha lura – bla diskussjoni.
L-istess regoli għat-tnejn: sobri, mingħajr tipjip, mingħajr mediċini li jagħmlu n-ngħas – u l-ebda naqra rqad mat-tarbija fuq is-sufan.
Lejl maqsum f’xiftijiet jista’ jidher hekk: inti tmur torqod minnufih wara l-ikla ta’ filgħaxija. Is-sieħeb jew is-sieħba tiegħek jieħu ħsieb kollox sal-ikla li jmiss ħlief li jqabbadha mas-sider, u jġiblek it-tarbija biss meta verament ikollha l-ġuħ. Jekk irid jew trid iqum kmieni għax-xogħol, matul il-ġimgħa tibqa’ biss din ix-xift ta’ filgħaxija, u fi tmiem il-ġimgħa tiżdied dik ta’ filgħodu.
Ħalib miġbur bil-pompa fil-flixkun: is-sieħeb jew is-sieħba tiegħek kultant jista’ jew tista’ jieħu f’idejh ikla ta’ billejl b’ħalib miġbur. L-aħjar tistenna sakemm inti u t-tarbija tiegħek tkunu komdi bit-treddigħ. Jekk taqbeż ikla, sider tiegħek m’għandux jimtela b’mod skomdu: oħroġ ftit bil-id jew bil-pompa, inkella jista’ jsir milk stasis.
Jekk wieħed minnkom irid imur post ieħor biex jaqbad ftit irqad, ikun is-sieħeb jew is-sieħba tiegħek f’kamra oħra – mhux inti mat-tarbija fuq is-sufan. U din il-fażi tgħaddi: wara s-sitt xahar ħafna trabi li qed jikbru sew jirnexxielhom jgħaddu perjodi itwal mingħajr ikla.
Waħdek mat-tarbija tiegħek
Forsi inti ġenitur waħdek, is-sieħeb jew is-sieħba tiegħek jaħdem bil-lejl, jew il-familja tiegħek tgħix ’il bogħod. F’dak il-każ “aċċetta kull għajnuna” ma tantx jgħinek. Dawn huma postijiet fejn tista’ ddur int stess:
Sib qabla: f’Malta m’hemmx sistema pubblika li tkopri l-għajnuna ta’ qabla d-dar – dan hu servizz privat u bi ħlas. Jekk ma ssibx waħda, staqsi lill-Well Baby Clinic tiegħek jew lill-Breastfeeding Walk-in Clinic tal-Mater Dei.
Konsulenza dwar it-treddigħ mingħajr qabla: il-Breastfeeding Walk-in Clinic tal-Mater Dei tgħin bla ħlas u mingħajr appuntament. Hemm ukoll konsulenti privati fit-treddigħ bil-kwalifika IBCLC.
Għajnuna fid-dar: f’Malta dan mhux servizz kopert mis-sistema pubblika tas-saħħa – jekk wara t-twelid ħadd ma jista’ jkompli jmexxi d-dar tiegħek, hi tipikament għajnuna bi ħlas jew mingħand il-familja u l-ħbieb.
Appoġġ għall-familji: il-Well Baby Clinic tiegħek tista’ tgħidlek liema appoġġ lokali hemm disponibbli fl-ewwel sena.
Biex titkellem ma’ xi ħadd: is-Supportline 179 hi bla ħlas, anonima u disponibbli 24 siegħa kuljum. Ir-Richmond Foundation għandha wkoll linja ta’ kriżi fuq 1770.
Il-pjan ta’ billejl meta tkun waħdek: cot imwaħħal mas-sodda jew bassinet eżatt ħdejn is-sodda tiegħek, ipprepara kollox filgħaxija – flixkun ilma, nappies, dawl tal-lejl – u binhar mur orqod hekk kif it-tarbija tiegħek torqod fis-sodda tagħha. Ix-xogħol tad-dar jista’ jistenna.
U jekk l-għeja tinbidel f’rabja jew disperazzjoni: poġġi lit-tarbija tiegħek fuq daharha fis-sodda tagħha, oħroġ għal ftit mill-kamra, ħu nifs u ċempel lil xi ħadd. Tħalli tarbija tibki għal mument, imqiegħda b’mod sigur, huwa kompletament tajjeb. Qatt m’għandek theżżiżha, anke għal mument qasir – dan jista’ jkun ta’ periklu għall-ħajja.
Iljieli kalmi jibdew minn hawn.
Niżżel Moonsleep u sib ir-ritmu li jaqbel mat-tarbija tiegħek.
It-treddigħ jipproteġi kontra s-SIDS?
Iva. It-treddigħ inaqqas ir-riskju tal-mewt għal għarrieda tat-trabi, u iktar ma t-tarbija tiegħek tieħu ħalib tas-sider, akbar tkun il-protezzjoni. Anke minn tal-inqas xahrejn treddigħ inaqqas ir-riskju bejn wieħed u ieħor bin-nofs, anke jekk ma treddax esklussivament. Anke l-qawmien frekwenti għandu naħa tajba: trabi mreddgħa jqumu billejl aktar faċli u aktar ta’ spiss, u dan jitqies bħala waħda mir-raġunijiet għaliex it-treddigħ jipproteġi.
Jekk tagħti xi żieda jew kultant flixkun billejl, l-istess jibqa’ jgħodd: ir-regoli għall-irqad sigur jipproteġu kull tarbija, tkun kif tkun qed tissodisfa l-ġuħ tagħha.
Bejn is-sitt u t-12-il xahar, it-tarbija tiegħek issir aktar mobbli: oqgħod aktar attent/a li ma tkunx tista’ taqa’ mis-sodda. U anke dakinhar, tarbija bħala medja xorta tqum madwar darba billejl, u ħafna trabi mreddgħa jqumu biex jixorbu – dan hu normali u mhuwiex raġuni biex twaqqaf it-treddigħ.
Mistoqsijiet frekwenti
It-tarbija tiegħi tista’ torqod fuq sidri?
Iva, sakemm inti tkun kompletament mqajma. Contact sleep fuqek huwa tajjeb jekk tkun nofsok wieqfa, tista’ tara wiċċ it-tarbija tiegħek, l-imnieħer u l-ħalq ikunu ħielsa u l-geddum tagħha ma jkunx mgħaffeġ ma’ sidirha. Ħares lejha minn żmien għal żmien u warrab il-mobile. Jekk tinduna li qed tħossok għajjiena jew distratta, it-tarbija tiegħek tmur fuq daharha fis-sodda tagħha stess. Għas-sieħeb jew lis-sieħba tiegħek jgħodd l-istess: naqra rqad fuq is-sufan bit-tarbija fuq is-sider hija waħda mis-sitwazzjonijiet l-aktar perikolużi li jeżistu.
Minn meta tista’ t-tarbija tiegħi torqod fis-sodda tal-familja?
M’hemmx data waħda li minnha s-sodda tal-familja ssir sigura. L-aktar riskjużi huma l-ewwel erba’ xhur tal-ħajja. Ir-rakkomandazzjoni hija għall-ewwel sena kollha: sodda tagħha stess fil-kamra tagħkom, idealment cot imwaħħal mas-sodda. Jekk tiddeċiedu b’mod konxju għas-sodda tal-familja, dan għandu jsir biss jekk ma tapplika ebda waħda mir-raġunijiet ta’ esklużjoni u kull lejl bil-preparazzjoni sħiħa msemmija f’dan l-artiklu.
It-tarbija tiegħi tista’ torqod fuq ġenbha biex ma titħanx?
Le. Biex torqod, it-tarbija tiegħek għandha tkun fuq daharha, għal kull irqad. Il-pożizzjoni fuq il-ġenb mhijiex meqjusa sigura. Il-biża’ li titħan hija tinftiehem, iżda li torqod fuq daharha fuq wiċċ ċatt ma żżidx ir-riskju, lanqas f’trabi bir-reflux. Ir-rifless ta’ gag u l-mod kif huma mibnija l-passaġġi tan-nifs jipproteġu lit-tarbija tiegħek. Lanqas saqqu mgħolli minn naħa ma jgħin kontra r-rigħda u mhux rakkomandat. Waqt it-treddigħ mimduda, naturalment it-tarbija tiegħek tista’ tkun fuq ġenbha, iżda biex torqod terġa’ tmur fuq daharha. Meta aktar ’il quddiem iddur waħedha fiż-żewġ direzzjonijiet, ma jkollokx għalfejn iddawwarha lura.
Nest tat-trabi jew saqqu bis-sensur jagħmlu s-sodda tal-familja aktar sigura?
Le, fuq dan m’għandekx toqgħod. Skont l-AAP, m’hemmx biżżejjed evidenza għal prodotti li suppost jagħmlu l-irqad fis-sodda tal-ġenituri aktar sigur. Ħafna nests tat-trabi għandhom ukoll truf artab imħaddna, u proprju minn dawn il-kuxxini u borduri r-rakkomandazzjonijiet iwissu kontra. Lanqas għal saqqu bis-sensur u kalzetti li jkejlu l-ossiġnu m’hemm evidenza li jnaqqsu r-riskju tal-mewt għal għarrieda tat-trabi. L-AAP saħansitra twissi li jistgħu jġiegħlu lill-ġenituri jieħdu r-regoli tal-irqad sigur inqas bis-serjetà. L-istess jgħodd għal kull app u timer: jgħinu biex iżżomm kontroll, iżda qatt ma jieħdu post post sigur għall-irqad. Il-flus ikunu minfuqa aħjar fuq cot imwaħħal mas-sodda u ffissat sew.
Is-sieħeb tiegħi jpejjep biss barra. It-tarbija tagħna xorta tista’ tiġi fis-sodda?
Le. It-tipjip iżid ħafna r-riskju fis-sodda tal-familja, u dan anke jekk qatt ma jsir ġewwa. L-AAP tqis l-irqad ħdejn persuna li tpejjep, anke jekk qatt ma tpejjep fis-sodda, bħala wieħed mill-aktar fatturi ta’ riskju qawwija. L-istess jgħodd jekk int pejjipt waqt it-tqala. Għalhekk it-tarbija tagħkom torqod b’mod aktar sigur fis-sodda tagħha stess eżatt ħdejkom; cot imwaħħal mas-sodda huwa ideali għal dan. Min jixtieq jieqaf ipejjep jista’ jitlob għajnuna b’xejn mingħand is-servizz tal-Gvern għall-waqfien mit-tipjip (Smoking Cessation Service).
Għandi nqajjem lit-tarbija tiegħi billejl biex tredda’?
Fl-ewwel ġimgħat tal-ħajja iva, sakemm it-tarbija tiegħek terġa’ tilħaq il-piż tat-twelid tagħha: sa dakinhar m’għandhiex torqod billejl għal aktar minn madwar erba’ sigħat mingħajr ikla. Ġeneralment dan jintlaħaq wara 10–14-il jum. Wara, tarbija li qed tikber sew tista’ torqod ukoll għal perjodi itwal billejl. “Qed tikber sew” ifisser: tibqa’ tiżdied fil-piż meta titkejjel, pereżempju waqt check-ups ta’ rutina, ikollha mill-inqas sitt nappies imxarrbin f’24 siegħa mill-ħames jum ’il quddiem, u tibda hi stess titlob biex tixrob. Biex tqajjimha jgħin: agħmel id-dawl ftit aktar qawwi, iftaħ is-sleeping bag, ħalliha bil-body biss, ibdilha, għaddi idek fuq daharha jew saqajha, u biddel bejn iż-żewġ naħat. Jekk għandek tarbija prematura jew ma tkunx ċerta, staqsi lit-tabib/a tat-tfal.
Tarbija mgeżwra strettament tista’ torqod fis-sodda tal-ġenituri?
Le. Tarbija mgeżwra strettament ma tistax tuża dirgħajha biex twarrab il-friex minn fuq wiċċha jew tqajjmek jekk tersaq qrib wisq. Il-linja gwida tirrakkomanda xorta waħda li t-trabi ma jiġux imgeżwra sewwa biex jorqdu. Jekk il-ġenituri xorta jagħmlu dan, għandu jsir biss fuq daharha fis-sodda tagħha stess u biss sakemm it-tarbija tibda tipprova ddur, ġeneralment bejn tliet u erba’ xhur, xi drabi qabel. Swaddles, sleeping bags jew kutri b’piż mhumiex siguri f’ebda każ.
Xrobt tazza nbid. It-tarbija tiegħi xorta tista’ tiġi fis-sodda?
Le. Wara l-alkoħol tirreaġixxi aktar bil-mod mis-soltu, anke jekk ikun ftit. Għalhekk hemm regola sempliċi: f’lejla b’alkoħol, it-tarbija tiegħek torqod il-lejl kollu fis-sodda tagħha stess, u lanqas ma tredda’ fuq is-sufan. L-aħjar ikun hemm adult ieħor fil-viċin dik il-lejla li jista’ jgħin. B’mod ġenerali, waqt it-treddigħ l-aħjar tevita l-alkoħol. Jekk xi darba xorta tixrob tazza, awtoritajiet tas-saħħa Brittaniċi jirrakkomandaw li tistenna sagħtejn sa tliet sigħat qabel it-treddigħ li jmiss – u dan biss meta t-treddigħ ikun diġà stabbilit sew.
Meta tfittex l-għajnuna minnufih
In-numri u s-servizzi msemmija f’dan l-artiklu huma dawk ta’ Malta.
Minnufih 112 jekk it-tarbija tiegħek qed tieħu n-nifs bi tbatija, ikollha pawżi fin-nifs ta’ aktar minn 20 sekonda, xofftejn blu, griżi jew bojod ħafna, tidher floska jew diffiċli ħafna biex tqum.
Parir mediku minnufih – għand il-pedjatra, billejl u fi tmiem il-ġimgħa fi Mater Dei Hospital (jew Gozo General Hospital f’Għawdex) –, jekk it-tarbija tiegħek għandha inqas minn tliet xhur u għandha 38,0 °C jew aktar (imkejjel mir-rett), jekk qed tirremetti bil-qawwa jew ma għadhiex tixrob sew. Rimettar aħdar: mur direttament Mater Dei Hospital (jew Gozo General Hospital f’Għawdex).
Fl-istess jum għand tabib/a tat-tfal jekk it-twelid ġdid tiegħek jorqod minn fuq diversi ikliet, jixrob inqas minn tmien ikliet f’24 siegħa jew ikollu inqas minn sitt nappies imxarrbin mill-ħames jum ’il quddiem – jew jekk qed isir dejjem aktar isfar u fl-istess ħin qed jixrob ħażin jew jidher bi ngħas mhux tas-soltu.
Minnufih 112 għalik jekk f’daqqa waħda ssibha diffiċli tieħu n-nifs, ikollok uġigħ f’sidrek jew fin-naħa ta’ fuq ta’ dahrek jew qalbek tibda tħabbat malajr ħafna. Dan jista’ jkun minħabba embolu fid-demm fil-pulmun jew kawża serja oħra.
Minnufih 112 jew emerġenza psikjatrika jekk tħossok konfuża, tisma’ vuċijiet jew tara affarijiet li ħaddieħor ma jindunax bihom. Dan jista’ jkun psikożi ta’ wara t-twelid – rari, imma emerġenza.
Fittex għajnuna minnufih permezz ta’ 112 jew is-Supportline 179 jekk ikollok ħsibijiet li tweġġa’ lilek innifsek jew lit-tarbija tiegħek.
Kellem lil xi ħadd dalwaqt għand it-tabib/a tal-familja, il-ġinekologu/a jew servizz ta’ saħħa mentali jekk in-niket, in-nuqqas ta’ enerġija jew l-ansjetà jdumu aktar minn ġimgħa sa ġimagħtejn – jew qabel jekk qed iħabbtuk ħafna jew ma tistax torqod minkejja li tkun tista’. Tista’ tgħin ukoll organizzazzjoni ta’ appoġġ għal ġenituri b’diffikultajiet ta’ saħħa mentali madwar it-twelid.
Fl-istess jum għand il-ġinekologu/a jew il-qabla tiegħek, jekk għandek waħda, jekk ikollok parti mis-sider iebsa, ħamra, sħuna u bl-uġigħ flimkien ma’ deni jew sintomi bħal tal-influwenza. F’din is-sitwazzjoni tkompli tredda’ huwa sewwa.
Agħmel check-up jekk tħossok eżawrita b’mod persistenti minkejja l-waqfiet. Jista’ jkun hemm xi ħaġa li tista’ tiġi kkurata, pereżempju anemija jew problema tat-tirojde wara t-twelid.
Moonsleep toffri gwida, mhux parir mediku. Hija bbażata fuq linji gwida kliniċi u sorsi ta’ esperti, ivverifikati mad-database ta’ referenza ta’ Moonsleep.
