Ħrieqi mimli billejl: tbiddlu jew le?

Li t-tarbija tiegħek tagħmel fil-ħrieqi waqt l-irqad ma jfissirx li hemm xi ħaġa ħażina. Aktarx hija l-konsegwenza naturali ta’ kif taħdem is-sistema diġestiva ta’ tarbija żgħira. Jiltaqgħu flimkien tliet affarijiet:

• Ix-xorb iqajjem l-imsaren. Malli jimtela l-istonku, is-sistema diġestiva kollha ssir aktar attiva u timbotta ’l quddiem dak li diġà hemm fl-imsaren. L-esperti jsejħulha r-rifless gastrokoliku. Fit-trabi żgħar jidher b’mod partikolarment ċar: ħafna jagħmlu l-ippurgar waqt li jkunu qed jixorbu jew ftit wara – kemm jekk ikun it-3 ta’ waranofsinhar kif ukoll it-3 ta’ billejl.

• Il-lejl huwa ħin tal-ikel. Trabi mreddgħin mis-sider fl-ewwel ġimgħat normalment jixorbu 8 sa 12-il darba f’24 siegħa, u trabi li jieħdu l-flixkun madwar 6 sa 10 darbiet. Parti tajba minn dawn l-ikliet taqa’ billejl, u kull waħda tista’ tqajjem dan ir-rifless.

• L-arloġġ intern għadu ma daqqx. Trabi jiżviluppaw ritmu ċar bejn il-jum u l-lejl biss meta jkollhom madwar xahrejn sa 3 xhur. Sa dakinhar, il-ġisem tat-tarbija tiegħek sempliċement għadu ma jafx li billejl suppost hemm kwiet – u lanqas l-imsaren.

Ma’ dan jiżdied dak li jkun qed jasal mis-sider jew mill-flixkun. L-ippurgar tat-trabi mreddgħin mis-sider ikun artab sa likwidu, xi drabi kważi bħall-ilma, isfar mustarda u spiss b’ħbub żgħar fih – u fl-ewwel ġimgħat jiġi spiss ħafna. Trabi li jieħdu formula jkollhom ippurgar iktar sod, aktarx isfar kannella, u ħrieqi mimli inqas ta’ spiss. Trabi mħallta fit-tmigħ ikunu xi mkien bejniethom. Għalhekk jista’ jiġri li tarbija mreddgħa mis-sider ikollha ħrieqi mimli billejl wara kważi kull ikla, filwaqt li tarbija tal-flixkun tixxarrab biss matul il-lejl kollu. It-tnejn huma normali.

U mhux kull tgergir fil-cot ifisser li bħalissa hemm ippurgar ġej. Xi trabi jagħfsu għal minuti sħaħ qabel ma jiġri xi ħaġa, f’oħrajn jispiċċa biss b’xi ftit gass. Aktar ’l isfel taqra x’jista’ jkun hemm wara dan.

L-aħbar it-tajba hi din: il-fażi fejn kważi kull ikla billejl tispiċċa b’ħrieqi mimli tgħaddi. Kemm tgħaddi malajr jiddependi ħafna mit-tip ta’ tmigħ – u mit-tarbija tiegħek.

• L-ewwel 6 ġimgħat: iż-żmien bl-aktar ħrieqi mimlija. Trabi mreddgħin mis-sider normalment ikollhom 3 jew aktar ippurgar kuljum, xi wħud 10 jew aktar, spiss wara kważi kull ikla. Trabi tal-flixkun f’dan il-perjodu jkollhom madwar 1 sa 4 ippurgar kuljum, bħala medja madwar 2. Ħrieqi mxarrba, mill-ħames jum tal-ħajja ’l quddiem, għandhom ikunu mill-inqas 6 tqal kuljum; aktar tard ikunu inqas, iżda aktar mimlijin. F’din il-fażi, aktarx ikun l-oppost li jiġbed l-attenzjoni: jekk tarbija żgħira mreddgħa mis-sider tagħmel l-ippurgar rari biss, dan jista’ jfisser li qed tasal ftit ħalib. F’dak il-każ ikun tajjeb li ċċempel lill-klinika pedjatrika jew, jekk għandkom waħda, lill-qabla tiegħek.

• Minn madwar 6 ġimgħat ’il quddiem: f’ħafna trabi mreddgħin mis-sider, l-ippurgar isir ħafna inqas frekwenti. Xi wħud għadhom jagħmlu 1 sa 2 darbiet kuljum, oħrajn kull ftit jiem, u oħrajn anke darba fil-ġimgħa biss. Sakemm l-ippurgar jibqa’ artab, it-tarbija tiegħek tixrob sew, ikollha biżżejjed ħrieqi mxarrba u tkun qed tiżdied fil-piż, dan huwa normali. Trabi tal-flixkun normalment jagħmlu l-ippurgar 1 sa 2 darbiet kuljum sa darba kull jumejn; waqfiet itwal għalihom huma inqas ta’ spiss normali.

• Bl-ikel komplementari: Ġeneralment jiġi rrakkomandat li l-ikel komplementari jiddaħħal l-aktar kmieni mal-bidu tal-ħames xahar u l-aktar tard mal-bidu tas-seba’ xahar – jiġifieri mhux qabel ma t-tarbija tiegħek tagħlaq 4 xhur, u mhux aktar tard minn meta tagħlaq 6 xhur. Bil-purè jew bl-ewwel biċċiet rotob, l-ippurgar isir aktar sod, aktar skur u b’riħa aktar qawwija. Tipikament imbagħad ikun hemm madwar 1 sa 2 ippurgar kuljum, xi drabi wkoll wieħed kull jumejn biss.

• Fit-tieni nofs tas-sena: ħafna trabi issa jorqdu għal meded itwal, u l-ikliet ta’ billejl jonqsu. Meta billejl jixorbu inqas, anke l-imsaren jitqanqlu inqas. Ħrieqi bl-ippurgar billejl imbagħad isiru l-eċċezzjoni f’ħafna trabi – għalkemm f’uħud jiġri biss aktar tard, u lanqas dan mhu raġuni għal tħassib.

Xi drabi kollox jimxi kwiet għal ġimgħat, u mbagħad f’daqqa waħda l-ħrieqi jerġa’ jimtela kull lejl. Fil-biċċa l-kbira tal-każijiet ikun hemm raġuni bla periklu:

• Infezzjoni. B’infezzjoni tal-istonku u l-imsaren, l-ippurgar isir aktar irqiq u aktar frekwenti, u dan ma jimxix skont l-arloġġ.

• Ikel ġdid. Ma’ kull ingredjent ġdid fil-purè, id-diġestjoni trid tadatta. Il-kulur, il-konsistenza u r-ritmu tal-ippurgar jistgħu jinbidlu.

• It-tarbija tiegħek bħalissa qed tixrob aktar. Hemm fażijiet fejn it-trabi jridu jixorbu ħafna aktar ta’ spiss għal ftit jiem, spiss anke billejl. Aktar ikliet ifissru aktar stimolu għall-imsaren.

• Mediċini. L-antibijotiċi jistgħu jikkawżaw dijarea bħala effett sekondarju. Wara kura bl-antibijotiċi, xi drabi jidher ukoll raxx tal-ħrieqi minħabba ħmira fungali.

It-tlugħ tas-snien, min-naħa l-oħra, bilkemm jispjega dan. L-istudji jsibu l-aktar temperatura kemxejn ogħla u xi kultant ippurgar xi ftit aktar artab, imma mhux deni veru u lanqas dijarea vera. Jekk it-tarbija tiegħek f’fażi tas-snien f’daqqa waħda jkollha ippurgar irqiq ħafna aktar ta’ spiss, ġeneralment ikun hemm xi ħaġa oħra wara, bħal infezzjoni jew ingredjent ġdid fil-purè. Kif tagħraf id-dijarea minn ippurgar normali u artab tat-trabi, issibu aktar ’l isfel.

Jekk trid issib jekk hemmx xi mudell wara dawn iljieli tal-ħrieqi, jgħin ħafna li tħares lura. Jekk għal ftit iljieli ddaħħal kull ħrieqi f’Moonsleep – bi ftit taps bħala imxarrab, ippurgar jew imħallat, l-aħjar meta t-tarbija tiegħek tkun diġà reġgħet qed timtedd, u bl-iskrin imdallam – filgħodu tara fil-kronoloġija x’ġara u meta: jekk l-ippurgar ġeneralment jiġix waqt ix-xorb, wara ftit ħin jew kważi xejn aktar. Propju dan għandek bżonn biex issib l-aħjar mument tagħkom għat-tibdil.

Ħafna ġenituri ma jqumux billejl minħabba r-riħa, imma minħabba l-ħsejjes. It-tarbija tagħfas, tgerger, tismar, tiġbed saqajha ’l fuq, forsi anke tibki – u fl-aħħar joħroġ ippurgar normalment artab. Jew inkella ma joħroġ xejn ħlief ftit gass.

L-esperti għandhom isem għal dan: diskezja fit-trabi. Dan jirreferi għal trabi taħt id-9 xhur li, qabel jagħmlu l-ippurgar, jagħfsu u jibku għal mill-inqas 10 minuti minkejja li l-ippurgar ikun artab u li huma barra minn hekk b’saħħithom. L-ispjegazzjoni hi sorpriżament sempliċi: biex tagħmel l-ippurgar, it-tarbija tiegħek trid fl-istess ħin tibni pressjoni fiż-żaqq u tirrilassa s-sfinter. Din il-koordinazzjoni trid titgħallimha, u dan jieħu ftit żmien.

Dan m’għandekx għalfejn tikkurah, maż-żmien jitjieb waħdu. L-esperti ma jirrakkomandawx suppożitorji, lassattivi jew stimulazzjoni b’termometru tal-deni fil-qiegħ: dawn ma jgħinux kontra t-tagħfis u l-biki, u t-tarbija tiegħek għandha titgħallem hi stess il-koordinazzjoni. X’tista’ tagħmel int: żommha, ikkalmaha u stenna. U jekk wara terġa’ torqod, għallinqas tkun taf li ta’ min tagħti ħarsa fil-ħrieqi.

Importanti biss li tagħmel distinzjoni bejn ftit affarijiet. Ippurgar iebes, imfarrak jew f’boċċi żgħar mhux tas-soltu fi trabi żgħar. Dan aktar jindika stitikezza, u għandu jissemma fil-klinika pedjatrika. U t-tgergir meta tagħfas huwa ħaġa differenti mit-tgergir meta tieħu n-nifs: jekk it-tarbija tiegħek tgerger jew tinkexkex ma’ kull nifs wieħed, tieħu n-nifs malajr ħafna (fil-kwiet, għodd minuta sħiħa: taħt ix-xahrejn aktar minn 60 nifs, u wara sa l-ewwel sena aktar minn 50), il-ġilda bejn jew taħt il-kustilji tidħol ’il ġewwa meta tieħu n-nifs, jew ix-xufftejn jew il-ġilda jsiru griżi blu, jista’ jkun li qed tieħu n-nifs b’diffikultà. F’dak il-każ ċempel 112 minnufih.

Waqfiet qosra fit-teħid tan-nifs ta’ inqas minn 10 sekondi waqt l-irqad, min-naħa l-oħra, huma normali fit-trabi tat-twelid. U hawn ukoll l-oppost tat-tagħfis li ma jagħmilx ħsara: jekk it-tarbija tiegħek f’daqqa waħda tibki bil-qawwa f’attakki u tiġbed saqajha ’l fuq, tidher bajda u bla saħħa bejn attakk u ieħor, u dan jerġa’ jiġi madwar kull 15 sa 20 minuta – spiss b’rimettar u aktar tard b’ippurgar bid-demm u mukus – jista’ jkun hemm invaġinazzjoni tal-musrana. Dan jiġri l-aktar mit-tieni nofs tal-ewwel sena ’l quddiem. Anke f’dan il-każ mur l-emerġenza pedjatrika minnufih jew ċempel 112.

Meta tħares lejn ir-rakkomandazzjonijiet dwar tibdil tal-ħrieqi billejl, mal-ewwel daqqa t’għajn jidhru kontradittorji. Is-servizz tas-saħħa Brittaniku jirrakkomanda li tarbija billejl tinbidel biss meta jkun meħtieġ, b’dawl baxx u b’leħen kwiet. Min-naħa l-oħra, għaqda ta’ pedjatri tenfasizza li tibdil tal-ħrieqi billejl jipproteġi l-qiegħ milli jissarraf.

Din l-għaqda tibbaża ruħha fuq studju osservazzjonali b’madwar 1.800 tarbija miċ-Ċina, mill-Istati Uniti u mill-Ġermanja: fil-Ġermanja, il-ħrieqi tal-lejl baqa’ bħala medja madwar 8 sigħat u nofs, fiċ-Ċina madwar 6 sigħat – u t-trabi Ġermaniżi kellhom l-aktar qiegħ irritat. Madankollu, il-ġenituri Ċiniżi kienu wkoll inaddfu aħjar u jieħdu aktar ħsieb il-ġilda, għalhekk il-lejl twil x’aktarx mhuwiex l-unika raġuni. Il-mekkaniżmu wara dan hu magħruf sew: meta l-awrina u l-ippurgar jiltaqgħu fil-ħrieqi, jinħoloq l-ammonja, il-ġilda titlef il-protezzjoni kemxejn aċiduża tagħha, u l-enzimi diġestivi mill-ippurgar jattakkawha aktar. Propju għalhekk l-ippurgar huwa l-vera problema, filwaqt li awrina biss f’ħrieqi li jassorbi sew tagħmel ħafna inqas ħsara.

It-tnejn jaqblu meta tieħu l-kelma “meħtieġ” bis-serjetà. Meħtieġ ikun tibdil malli l-ġilda jkollha xi ġġorr – mhux kull darba li jkun hemm xi qtar fil-ħrieqi. Minn dan toħroġ għajnuna sempliċi għad-deċiżjoni:

• Ippurgar fil-ħrieqi: ibdlu malli tintebaħ, anke jekk it-tarbija tiegħek tkun għadha kemm reġgħet rieqda. L-ippurgar jattakka l-ġilda, u aktar ma jdum aktar jagħmel ħsara.

• Biss imxarrab, il-ġilda f’saħħitha u ma ħareġ xejn ’il barra: ħallih jorqod. Ħrieqi li jintrema u joqgħod sew iżomm l-awrina fil-qalba assorbenti, u l-ġilda tibqa’ fil-biċċa l-kbira niexfa. Jinbidel mal-qawmien li jmiss jew mal-ikla li jmiss.

• Imxarrab, u l-qiegħ diġà ħamrani: ibdlu kull darba li jqum u qabel l-irqad applika krema barriera. Sakemm il-ġilda tkun irritata, kull tibdil żejjed billejl ikun ta’ ġid.

• Ħrieqi tad-drapp: dawn iżommu l-umdità mal-ġilda aktar minn ħrieqi li jintremew. Għalhekk ibdlu ma’ kull ikla ta’ billejl jew uża saqqu assorbenti żejjed billejl.

• Ħrieqi li ħareġ minnu, body jew sleeping bag imxarrbin: dejjem ibdilhom, flimkien mal-ħwejjeġ. Ħwejjeġ imxarrbin ikessħu u jirritaw il-ġilda.

• It-tarbija tiegħek tqum u tidher imdejqa minkejja li hi mimlija: ta’ min tagħti ħarsa qasira fil-ħrieqi. Xi trabi jdejqhom ħrieqi mimli, oħrajn ikomplu jorqdu fih bla nkwiet.

Fl-ewwel ġimgħat tal-ħajja, din il-mistoqsija xorta waħda tqum inqas. Sakemm it-tarbija tiegħek tkun għadha ma laħqitx mill-ġdid il-piż tat-twelid, billejl m’għandhomx jgħaddu aktar minn madwar 4 sigħat bejn ikla u oħra. Allura int xorta waħda tkun qed tqum regolarment u tgħaqqad it-tibdil mal-ikla. Jekk it-tarbija tiegħek qed tieħu l-piż sew, tista’ torqod aktar fit-tul billejl, u ħrieqi biss imxarrab ma jkunx raġuni biex tqajjimha. Kemm isiru twal dawn il-meded ivarja ħafna: fl-ewwel ġimgħat perjodi qosra ta’ ftit sigħat huma normali, u wara fil-biċċa l-kbira tat-trabi dawn jitwalu bil-mod il-mod – bil-pass tagħhom stess.

U kif tinduna fid-dlam x’inhu jiġri? Ħafna drabi tgħidlek ir-riħa. Ħafna ħrieqi li jintremew għandhom ukoll indikatur tal-umdità, strixxa li tbiddel il-kulur malli l-ħrieqi jixxarrab – għalkemm jurik biss li hu mxarrab, mhux kemm hu mxarrab. Tiegħu biżżejjed ħarsa qasira b’dawl dgħajjef. Ħafna drabi lanqas ikollok għalfejn tiftaħ il-ħrieqi: iġbed ftit b’subgħajk l-elastiku tas-sieq minn ħdejn il-koxxa u agħti ħarsa ġewwa. M’hemmx għalfejn tibqa’ mqajjem tissemma’: biżżejjed li tiċċekkja meta tkun diġà mqajjem xorta waħda.

Il-biċċa l-kbira tat-tibdil tal-ħrieqi billejl ikunu marbuta ma’ ikla. Tibqa’ l-mistoqsija tal-ordni. L-awtoritajiet tas-saħħa pubblika jirrakkomandaw li l-ħrieqi jinbidel aktar wara l-ikla, għax speċjalment trabi żgħar ħafna drabi jagħmlu fil-ħrieqi waqt li jkunu qed jixorbu – sakemm ma jkunx diġà mimli ħafna qabel. Inkella, jekk tbiddel qabel, spiss tispiċċa tbiddel darbtejn.

Wara li tixrob, però, it-tarbija tiegħek ġeneralment tkun diġà bi ngħas, u tibdil tal-ħrieqi jista’ jerġa’ jqajjimha. Għalhekk ta’ min tipprova ftit varjanti:

• Tibdil fil-waqfa: jekk tredda’ miż-żewġ naħat, ibdel il-ħrieqi meta t-tarbija tiegħek tħalli waħedha l-ewwel naħa – ma taqtagħhiex f’nofs it-treddigħ. Bil-flixkun, il-waqfa għall-burping taqbel tajjeb. L-ippurgar li nqajjem mix-xorb spiss ikun diġà wasal, u t-tieni nofs tal-ikla mbagħad jerġa’ jorqadha. F’trabi tat-twelid bi ngħas ħafna, dan għandu benefiċċju ieħor: tibdil tal-ħrieqi huwa mod magħruf u ġentili biex tqajjem tarbija biżżejjed għat-tieni naħa.

• Tibdil wara: dan jaqbel jekk it-tarbija tiegħek xorta waħda tibqa’ mqajma għal ftit wara li tixrob jew jekk l-ippurgar ġeneralment jasal biss lejn l-aħħar. Stenna sakemm tkun lesta, imbagħad ibdel bil-kalma.

• Tibdil qabel: dan jaqbel l-aktar ma’ trabi li rarament jagħmlu l-ippurgar waqt li jkunu qed jixorbu, u spiss ma’ trabi akbar. Wara l-ikla, imbagħad, it-tarbija tiegħek tista’ tkompli torqod mill-ewwel.

Wara ftit iljieli, ġeneralment tkun taf x’tip ta’ tarbija hi tiegħek. Jekk il-mudell jinbidel, tbiddel miegħu. Hawn m’hemmx tajjeb jew ħażin, hemm biss dak li jaħdem għalikom.

Jekk intom tnejn, ta’ min taqsmu x-xogħol: min ma jkunx qed iredda’ jieħu f’idejh it-tibdil – qabel, fil-waqfa jew wara. Il-persuna li tredda’ tista’ f’dak il-ħin tibqa’ mimduda jew tibda tixrob l-ilma, u speċjalment fl-ewwel ġimgħat, meta billejl ikun hemm ħafna x’isir, kull minuta ta’ qawmien li tiffranka tagħmel differenza.

Tibdil ta’ ħrieqi billejl m’għandux għalfejn isir bħal jum sħiħ. L-għan hu: nadif, niexef, lura fis-sodda – bl-inqas stimulazzjoni possibbli. Hekk jirnexxi:

1. 1

   Ipprepara l-post tat-tibdil sa minn filgħaxija. Poġġi fejn tintlaħaq b’id waħda dak kollu li jkollok bżonn billejl (il-lista tiġi minnufih). Min f’nofs il-lejl jibda jiftaħ kxaxen jew ifittex il-krema, jispiċċa aktar imqajjem mit-tarbija.

2. 2

   Agħżel l-aktar post sigur. Fuq changing table dejjem żomm id waħda fuq it-tarbija tiegħek, għax waqgħat minn fuq changing table huma fost l-inċidenti komuni fl-ewwel sena. Jekk billejl tkun għajjien ħafna, saqqu tat-tibdil mal-art huwa l-aktar għażla sigura: minn hemm it-tarbija tiegħek ma tistax taqa’. Jekk jonqoslek xi ħaġa, ħu lit-tarbija miegħek jew poġġiha għal mument mal-art – qatt ma tħalliha waħedha fuq changing table, lanqas għal sekondi.

3. 3

   Stenna ftit jekk għadha qed taħdem. Jekk għadek tisma’ lit-tarbija tiegħek tagħfas, agħtiha minuta jew tnejn. Inkella tispiċċa tbiddel mill-ġdid minnufih.

4. 4

   Dawl kemm jista’ jkun baxx. Mhux id-dawl tas-saqaf, imma dawl żgħir tal-lejl, biżżejjed biss biex tara b’mod sigur x’int qed tagħmel. L-iskrin tal-mobile jibqa’ mitfi waqt it-tibdil.

5. 5

   Ibqa’ kwiet. Tkellem ftit u saqqu biss jekk hemm bżonn. Ebda logħob, ebda tiklil, ebda dawl twil fuqha – billejl it-tibdil huwa rutina, mhux divertiment.

6. 6

   Żommha sħuna. Iftaħ biss il-parti t’isfel tas-sleeping bag – ħafna mudelli għandhom zip li jinfetaħ minn isfel – biex in-naħa ta’ fuq tal-ġisem tibqa’ mgħottija. Saħħan idejk għal mument u uża ilma fietel jew wipes li tkun saħħanthom ftit f’idejk. Drapp kiesaħ fuq il-qiegħ ħafna drabi jqajjem aktar minn kwalunkwe dawl.

7. 7

   Naddaf. Jekk hemm ippurgar, l-ewwel uża l-parti nadifa ta’ quddiem tal-ħrieqi l-qadim biex tneħħi l-kbir, imbagħad naddaf bl-ilma u b’drapp artab. Fil-bniet dejjem imsaħ minn quddiem għal wara, fis-subien tiġbidx lura l-prepuzju. Ftakar ukoll fil-jingħalaq tal-ġilda fl-ingwina u fil-qiegħ. Wara, imsaħ idejk malajr b’drapp frisk qabel ma tmiss il-ħrieqi l-ġdid, il-body u s-sleeping bag.

8. 8

   Nixxef billi tagħfas ħafif, mhux billi togħrok. L-umdità li tinqabad taħt il-ħrieqi l-ġdid tirrita l-ġilda. Għalhekk, speċjalment fil-jingħalaq, nixxef bil-mod imma sew.

9. 9

   Poġġi krema jekk hemm bżonn. Jekk il-ġilda hija sensittiva, biżżejjed saff irqiq ta’ krema barriera; jekk il-qiegħ hu irritat, poġġi saff oħxon ta’ pasta taż-żingu.

10. 10

    Ilbes sew il-ħrieqi l-ġdid. Għandu joqgħod sew u jagħlaq tajjeb mingħajr ma jagħfas. Oħroġ ’il barra l-elastiċi ma’ saqajh. Sakemm il-fdal tal-kurdun taż-żokra għadu mwaħħal, il-ħrieqi għandu jingħalaq taħt iż-żokra biex jibqa’ niexef.

11. 11

    Lura fis-sodda. Agħlaq is-sleeping bag, poġġi lit-tarbija tiegħek fuq daharha fis-sodda tagħha stess. Jekk waqt dan tqum, agħtiha mument biex terġa’ ssib postha fis-sodda; id kwieta fuq żaqqha jew il-bqija tal-ikla spiss jgħinuha terġa’ torqod.

12. 12

    Aħsel idejk. Wara ħrieqi bl-ippurgar, aħsel sew bis-sapun, anke f’nofs il-lejl – imma biss meta t-tarbija tiegħek tkun sigura fis-sodda tagħha, qatt waqt li tkun għadha qed tistenna fuq changing table.

U dan għandu jkun lest fil-post tat-tibdil ta’ billejl:

• ħrieqi tad-daqs it-tajjeb, waħda minnhom diġà miftuħa

• drappijiet rotob jew ċraret tal-qoton u thermos bl-ilma sħun – dan huwa l-aktar ġentili mal-ġilda. Filgħaxija imla biss ilma fietel, mhux sħun: thermos tajjeb iżommu fit-temperatura għal sigħat, u fit-3 ta’ billejl ikun għadu sħun wisq. Billejl, ferra’ l-ewwel ftit f’bieqja żgħira u ċċekkjah fuq in-naħa ta’ ġewwa tal-polz tiegħek, qatt direttament mit-thermos fuq it-tarbija. It-thermos jinżamm fejn ma tintlaħaqx mit-tarbija tiegħek u jimtela frisk kull filgħaxija.

• jekk billejl tippreferi wipes: agħżel mingħajr fwieħa u mingħajr alkoħol

• krema protettiva għall-qiegħ, pereżempju biż-żingu ossidu

• body frisk u sleeping bag żejjed

• lożor fitted żejjed

• borża jew barmil b’għatu għall-ħrieqi mimli – boroż tal-plastik, tubi tal-krema u l-wajer tad-dawl tal-lejl dejjem ’il bogħod mit-tarbija tiegħek u qatt ġewwa jew mal-cot

• dawl żgħir tal-lejl

Kull familja tafha: il-ħrieqi li ma jibqax iżomm. Ippurgar likwidu tal-ħalib tas-sider isib toroq sorprendenti, l-aktar ’il fuq minn wara. Billejl dan hu speċjalment impenjattiv, imma bi ftit preparazzjoni ma jsirx drama.

• Qiegħed il-lożor doppji fuq is-sodda. Lożor fitted, fuqu protettur tal-materass li ma jgħaddix ilma, u fuqu lożor fitted ieħor. Jekk jiġri xi inċident, tneħħi biss is-saff ta’ fuq u minnufih ikollok saqqu niexef. Importanti: is-saffi kollha jkunu stirati sew, xejn ma jkun maħlul jew imkemmex.

• Neħħi l-body ’l isfel. Ħafna bodys għandhom partijiet sovrapposti fuq l-ispallejn. Dawn jinfetħu biżżejjed biex tkun tista’ tniżżel il-body minn fuq l-ispallejn ’l isfel minflok tgħaddih minn fuq ras it-tarbija. Hekk dak li spiċċa fil-body jibqa’ ’l bogħod mix-xagħar u l-wiċċ.

• Żomm sleeping bag żejjed lest. Żewġ sleeping bags biex iddawwarhom fl-ewwel xhur jiswew deheb, għax wieħed minnhom żgur ikun fil-ħasil.

• Jekk hemm ħafna ippurgar, aħjar tlaħlaħ. Taħt ilma ġieri u fietel ħafna drabi jkun aktar malajr u aktar ġentili minn munzell ta’ drappijiet. Iċċekkja t-temperatura qabel fuq il-polz u ħalli idek taħt il-ġett, għax xi vitijiet ikomplu jsaħħnu. Fl-istess ħin żomm lit-tarbija tiegħek b’mod sigur bid-driegħ l-ieħor. Wara nixxef sew u għattiha sħun.

Jekk il-ħrieqi joħroġ minnu darba wara l-oħra, rari jkun biss nuqqas ta’ xorti. L-ewwel iċċekkja kif qiegħed: il-ħrieqi għandu joqgħod issikkat madwaru kollu, l-elastiċi ma’ saqajh ikunu ’l barra, u fis-subien il-pene jħares ’l isfel, inkella joħroġ minn fuq. Jekk it-tarbija tiegħek tkun fil-limitu ta’ fuq tal-piż indikat fuq il-pakkett, il-miżura ta’ wara spiss iżżomm aktar – sakemm tibqa’ tagħlaq sew ma’ saqajha u ma’ żaqqha. Ħrieqi speċjali tal-lejl jistgħu jgħinu jekk billejl jinġabar ħafna awrina. Bil-ħrieqi tad-drapp, saqqu assorbenti żejjed jagħmel l-istess xogħol.

Għax il-ħrieqi billejl ħafna drabi jibqa’ aktar fit-tul milli matul il-jum, ta’ min tagħti ħarsa tajba lill-ġilda. Qiegħ irritat, jew b’isem mediku dermatite tal-ħrieqi, hu komuni ħafna: madwar nofs it-tfal kollha jkollhom dan mill-inqas darba fil-perjodu tal-ħrieqi, l-aktar bejn id-9 u t-12-il xahar.

Il-kawżi huma kważi dejjem l-istess: l-umdità u s-sħana taħt il-ħrieqi jagħmlu l-ġilda aktar ratba, il-ħrieqi jogħrok, u l-awrina u l-ippurgar jattakkaw is-saff protettiv tal-ġilda. Id-dijarea żżid ir-riskju, kif jagħmlu wkoll is-sapun u prodotti tal-kura profumati. Każ speċjali hu s-soor tal-ħrieqi, infjammazzjoni minħabba ħmira fungali. Din tħobb toqgħod fuq ġilda li diġà tkun irritata, u xi drabi tidher wara kura bl-antibijotiċi.

Prevenzjoni – hekk il-ġilda tibqa’ reżistenti

• Ibdel ta’ spiss u wara l-ippurgar kemm jista’ jkun malajr. Bħala ritmu ġenerali matul il-jum jgħodd: fit-trabi tat-twelid madwar kull sagħtejn sa 3 sigħat, fi trabi akbar madwar kull 3 sa 4 sigħat.

• Naddaf il-qiegħ b’ilma fietel u drapp artab, mingħajr sapun.

• Wara nixxef il-ġilda billi tagħfas ħafif, speċjalment fil-jingħalaq, qabel tpoġġi l-ħrieqi frisk.

• Ħalli lit-tarbija tiegħek matul il-jum ftit drabi mingħajr ħrieqi, pereżempju fuq xugaman mal-art. L-arja friska hija waħda mill-aqwa għajnuniet għall-ġilda fiż-żona tal-ħrieqi.

• Uża ħrieqi li jintrema u jassorbi tajjeb fid-daqs it-tajjeb – jew ibdel il-ħrieqi tad-drapp aktar ta’ spiss.

• Jekk it-tarbija tiegħek għandha tendenza li tħammar, qabel l-irqad applika saff irqiq ta’ krema barriera, pereżempju biż-żingu ossidu jew ġelatina tal-petroleum. Jekk il-ġilda hi f’saħħitha, dan mhux obbligatorju.

• Trab għat-trabi m’għandekx bżonnu. Fuq changing table anzi m’għandux ikun hemm, għax it-tarbija tiegħek tista’ tieħu n-nifs fih.

Kif tagħrfu – kif tinduna x’inhu jiġri: dermatite ordinarja tal-ħrieqi tidher bħala ħmura mifruxa fejn joqgħod il-ħrieqi: fuq il-qiegħ, mal-ġenitali, fuq in-naħa t’isfel taż-żaqq u fuq il-koxxox. Il-jingħalaq profondi tal-ġilda ġeneralment jibqgħu barra. Bis-soor tal-ħrieqi jiġri l-oppost: il-ħmura tkun aħmar jgħajjat, spiss tleqq, b’tarf ċar u tidħol ukoll fil-jingħalaq. Madwarha spiss ikun hemm tikek żgħar jew pustuli, bħal frak madwar gżira ħamra.

Kura – hekk il-ġilda terġa’ tfiq

• Issa ibdel aktar ta’ spiss mis-soltu, wara l-ippurgar minnufih u billejl kull darba li t-tarbija tqum.

• Naddaf bl-ilma biss. Jekk il-ġilda hi sensittiva ħafna, aħjar laħlaħ il-qiegħ taħt ilma ġieri u fietel minflok timsaħ, u nixxfu bil-mod.

• Applika saff oħxon ta’ pasta taż-żingu, tant oħxon li l-ġilda ta’ taħtu ma tibqax tidher. Fit-tibdil li jmiss m’għandekx għalfejn togħrok kollox ’il barra: neħħi biss dak li jkun maħmuġ u erġa’ applika. Tħakkik kontinwu biss ikompli jġarrab il-ġilda irritata.

• Agħti lill-qiegħ kemm jista’ jkun ħin mingħajr ħrieqi matul il-jum.

• Krema bil-kortisone biss wara parir mediku: taħt il-ħrieqi tidħol aktar fil-ġilda, u preparati qawwija mhumiex għall-qiegħ ta’ tarbija. Krema kontra l-fungu tgħin biss jekk hemm soor tal-ħrieqi.

B’din il-kura, ħmura ħafifa ġeneralment tonqos fi żmien jumejn sa 3 ijiem. Jekk f’dan iż-żmien ma titjiebx jew tmur għall-agħar, jekk tara nfafet, postijiet imxarrbin, imqaxxrin jew bil-pus, jew jidħol id-deni, ħalli l-qiegħ jiġi ċċekkjat fil-klinika pedjatrika. Dan jgħodd ukoll jekk tissuspetta soor tal-ħrieqi: f’dak il-każ il-ġilda teħtieġ krema kontra l-fungu li tingħatalek jew tiġi rrakkomandata mill-klinika. U jekk il-qiegħ ikun qed jitjieb imma wara ġimgħa sa ġimagħtejn ta’ kura jkun għadu ma fieqx, mur ukoll iċċekkjah. Jista’ jkun hemm infezzjoni oħra miżjuda.

Fil-biċċa l-kbira tal-każijiet, ħrieqi bl-ippurgar billejl ikun sempliċement ħrieqi bl-ippurgar. Iżda hemm ftit sinjali li għandek tkun taf. Dwar il-kuluri u l-bidliet nitkellmu aktar fit-tul fl-artiklu tagħna dwar il-mekonju u l-ippurgar tat-trabi – hawn l-aktar punti importanti fil-qosor:

• Dijarea: għax l-ippurgar tat-trabi xorta jkun artab, id-dijarea tagħrafha mill-bidla. L-ippurgar f’daqqa waħda jiġi ħafna aktar ta’ spiss u jkun aktar ilma mis-soltu; jekk dan idum 3 ippurgar jew aktar, it-tarbija tiegħek għandha dijarea. It-trabi jitilfu l-fluwidi malajr. Għalhekk ċempel lill-klinika pedjatrika u żomm għajnejk fuq il-ħrieqi mxarrba: jekk jonqsu ħafna jew l-awrina ssir safra skura, dan hu sinjal ta’ twissija. Jekk it-tarbija tiegħek għandha inqas minn xahar u kellha 3 jew aktar minn dawn l-ippurgar f’24 siegħa, għandha bżonn għajnuna medika minnufih.

• Demm jew mukus: traċċi ta’ demm fl-ippurgar għandhom jiġu ċċekkjati medikament, ammonti akbar ta’ demm jew mukus minnufih. Ippurgar ħamrani wara pitravi ħomor, min-naħa l-oħra, ma jagħmilx ħsara.

• Ippurgar ċar ħafna: jekk ikun bajdani, griż, kulur tat-tafal jew pallidu ħafna, ara sew fid-dawl tal-jum. Jekk il-kulur jibqa’ pallidu jew abjad, ħalli lit-tarbija tiegħek tiġi eżaminata fi żmien 24 siegħa.

• Ippurgar iswed wara l-ewwel jiem tal-ħajja: jista’ jkun fih demm diġerit u għandu jiġi ċċekkjat medikament fl-istess jum – sakemm it-tarbija tiegħek ma tkunx qed tieħu qtar tal-ħadid.

• Ippurgar iebes: boċċi żgħar jew ippurgar iebes u mfarrak aktar jindikaw stitikezza. Tkellem dwarha fil-klinika pedjatrika qabel tibdel xi ħaġa – jiġifieri qabel tbiddel il-formula, tibda tagħti ikel ieħor jew, jekk qed tredda’, tbiddel id-dieta tiegħek.

Indipendentement mill-ippurgar jgħodd dan: jekk it-tarbija tiegħek ilha aktar minn 8 sigħat mingħajr ħrieqi mxarrab, jew għandha inqas minn 3 xhur u mkejla fir-rektum għandha 38,0 °C jew aktar, teħtieġ għajnuna medika minnufih.