Wasal iż-żmien għal għajnuna fl-irqad?

Ftit hemm suġġetti dwar it-trabi li jqajmu diskussjoni daqshekk. Għal xi wħud, “taħriġ tal-irqad” ifisser tarbija tibki waħedha f’kamra mudlama sakemm torqod bl-għeja. Għal oħrajn, ifisser sempliċement pjan biex finalment torqod il-familja kollha. Imma taħt din il-kelma waħda jinħbew affarijiet differenti ħafna:

• Li tħalliha tibki: It-tarbija titqiegħed fis-sodda, tingħalaq il-bieb, u ħadd ma jidħol sakemm torqod. Il-professjonisti jsejħulha extinction. Din it-triq ma nirrakkomandawhiex.

• Checking, spiss imsejjaħ “Ferber”: Il-ġenituri joħorġu mill-kamra u jidħlu lura f’intervalli stabbiliti, ġeneralment dejjem itwal, pereżempju wara ħames minuti, imbagħad wara għaxra, imbagħad wara 15-il minuta. Kull darba t-tfaraġ ikun qasir biss.

• Il-metodu tas-siġġu: Int tibqa’ fil-kamra waqt li torqod, tfarraġha jekk ikun hemm bżonn, u matul ħafna ljieli titbiegħed pass pass. Fl-istudji dan jissejjaħ “camping-out”.

• Ritmu u ritwal: Tadattaw il-ħinijiet ta’ qawmien, il-ħin tal-irqad u r-rutina ta’ filgħaxija biex it-tarbija tasal fis-sodda għajjiena biżżejjed u rilassata.

Meta hawn insemmu għajnuna fl-irqad, qed nirreferu l-aktar għall-aħħar żewġ punti: modi fejn inti tibqa’ disponibbli, tfarraġ lit-tarbija meta jkollha bżonnok, u fl-istess ħin tagħtiha ftit ftit aktar fiduċja fiha nnifisha. Mhux titħarreġ, imma takkumpanjaha.

Anke r-rakkomandazzjonijiet tal-professjonisti ma jinstemgħux kollha l-istess. L-awtoritajiet tas-saħħa jagħtu parir ċar li ma tħallix lit-trabi jibku billejl: fl-ewwel xhur tal-ħajja għadhom ma jistgħux joħorġu waħedhom minn stat ta’ aġitazzjoni kbira, għandhom bżonn it-tfaraġ – u b’dan ma tkunx qed “tidrahom ħażin”. Min-naħa l-oħra, il-linji gwida professjonali dwar diffikultajiet emozzjonali fit-trabi u t-tfal żgħar iqisu, skont l-evidenza tal-istudji, li l-checking jista’ jkun għażla ewlenija meta jkun hemm diffikultajiet reali biex torqod jew tibqa’ rieqda. Iżda jenfasizzaw ukoll li dan mhux adattat għal kull ġenitur.

Dan fil-fatt jikkuntrastax daqskemm jidher: qed nitkellmu dwar etajiet differenti, problemi ta’ daqs differenti – u dwar dak li jaqbel lilkom.

Fl-ewwel xhur tal-ħajja, it-tarbija tiegħek diġà għandha biżżejjed x’tagħmel bl-irqad tagħha. Qabel ma tkun tista’ “titgħallem” xi ħaġa, hemm ħafna li jrid jimmatura l-ewwel:

• L-arloġġ intern għadu qed jinbena. L-interazzjoni bejn l-arloġġ intern u l-pressjoni tal-irqad tiżviluppa matul l-ewwel nofs sena. Wara ftit ġimgħat biss l-irqad jibda jsir aktar regolari, iżda hu biss madwar is-sitt xhur li d-dawl tal-jum u d-dlam verament jibdew iservu ta’ gwida għall-qawmien u l-irqad.

• Perjodi itwal ta’ rqad billejl jinbnew bil-mod. Huwa biss sa madwar is-sitt xhur li jibda jifforma perjodu itwal ta’ rqad kontinwu. Sa dak iż-żmien huwa kompletament normali li tarbija tqum tal-inqas darba billejl u tkun trid tixrob – u anke wara dan, għal ħafna trabi jibqa’ normali. Fit-tieni nofs tas-sena, it-trabi jqumu bħala medja madwar darba kull lejl; sa tliet darbiet għadu fil-limiti normali.

• Jekk tibda kmieni wisq, ma jgħinx. Reviżjoni sistematika ma sabet l-ebda prova li programmi tal-irqad fl-ewwel sitt xhur tal-ħajja jagħmlu ġid lit-trabi jew lill-ommijiet. L-awturi saħansitra jwissu dwar effetti mhux mixtieqa: aktar biki, waqfien mit-treddigħ aktar kmieni, aktar ansjetà fl-ommijiet – u, jekk għal dan it-tarbija jkollha torqod waħedha fil-kamra tagħha, riskju ogħla ta’ mewt għall-għarrieda tat-trabi.

• Anke d-dijanjosi għandha età minima. Skont il-kriterji komuni, il-professjonisti jitkellmu dwar diffikultà biex torqod l-aktar kmieni minn sitt xhur, u dwar diffikultà biex tibqa’ rieqda l-aktar kmieni minn tmien xhur – u anke dakinhar biss jekk il-problema tkun ilha preżenti għal mill-inqas erba’ ġimgħat fil-biċċa l-kbira tal-iljieli u qed taffettwakom b’mod ċar.

Dan ifisser li qabel ma tista’ tagħmel xejn? Le. Rutina kalma matul il-jum, ritwal qasir ta’ filgħaxija u – minn madwar erba’ xhur – kultant tqiegħed lit-tarbija għajjiena imma għadha mqajma, huma dejjem tajbin. Biss programm b’regoli fissi għadu mhux meħtieġ issa.

Jekk it-tarbija tiegħek twieldet qabel iż-żmien, għal kwistjonijiet tal-irqad kollha sa madwar it-tieni sena uża l-età kkoreġuta, jiġifieri mill-jum mistenni tat-twelid. Tarbija li twieldet xahrejn kmieni hija, b’din il-kalkulazzjoni, ta’ sitt xhur meta tkun ilha tmien xhur twieldet.

U importanti ħafna: sitt xhur mhumiex sinjal biex tibdew bilfors. Ħafna familji qatt ma jkollhom bżonn pjan, għax l-irqad jorganizza ruħu waħdu jew għax il-qawmien billejl huwa aċċettabbli għalihom. L-età tgħid biss minn meta bidla tista’ tagħmel sens – mhux minn meta ssir obbligatorja.

Qabel tibda tbiddel drawwiet ta’ kif torqod, ta’ min tagħmel check onest – ħafna drabi l-problema tonqos diġà f’dan l-istadju.

1. 1

   It-tarbija tiegħek hi f’saħħitha. Meta jkollha infezzjoni jew uġigħ, dak mhux il-waqt għal affarijiet ġodda. Allerġiji, ekżema jew intolleranzi wkoll jistgħu jfixklu l-irqad. Jekk it-tarbija tgħajjat bil-ħoss waqt l-irqad b’mod regolari, tieħu n-nifs b’sforz viżibbli jew tieqaf tieħu n-nifs għal mumenti, iċċekkja dan mal-pedjatra. U ftakar: mediċini għall-irqad jew biex tikkalmaha mhumiex it-triq. Melatonin jew qtar li jorqdu qatt ma tagħtihom minn rajk, u l-għasel huwa pprojbit fl-ewwel sena tal-ħajja, lanqas fuq il-pacifier.

2. 2

   It-tarbija tiegħek qed tikber tajjeb u hi xebgħana. Qed iżżid fil-piż sew, u matul il-jum qed tixrob u tiekol biżżejjed? X’jfisser dan għall-ikliet ta’ billejl issibu aktar ’l isfel. Jekk m’intix ċert, semmih mal-pedjatra, pereżempju waqt routine check-up bejn 6 u 7 xhur jew ieħor bejn 10 u 12-il xahar.

3. 3

   Ir-ritmu tal-ġurnata jaqbel mal-età. Tifel jew tifla li jintbagħtu fis-sodda kmieni wisq għad m’għandhomx biżżejjed pressjoni tal-irqad. Wieħed li jkun ilu mqajjem wisq jista’ jkun eċċitat iżżejjed. It-tnejn spiss jidhru l-istess filgħaxija: protesta. Il-valuri fil-kaxxa t’hawn taħt jgħinuk tifhem aħjar.

4. 4

   Il-post tal-irqad hu sigur u komdu. Sodda tiegħu/tagħha, sleeping bag, mudlam, kwiet u pjuttost frisk – id-dettalji jinsabu fil-kaxxa “Irqad sigur” aktar ’l isfel.

5. 5

   Bħalissa hemm kwiet fid-dar. Trasferiment, vaganza, bidu taċ-childcare centre jew aħwa ġdida: f’dawn iż-żminijiet it-tfal ħafna drabi jkollhom bżonn iktar qrubija. Aħjar tħallu bidliet akbar għal ftit ġimgħat aktar kwieti wara.

6. 6

   Intom taqblu bejnek u bejn ruħkom u fadlilkom ftit enerġija. Kull min jieħu ħsieb lit-tarbija filgħaxija u billejl għandu jkun jaf it-triq u jappoġġjaha – triq li jimxi biha wieħed biss minnkom hija diffiċli biex tinftiehem għat-tarbija. U l-ewwel ftit iljieli spiss ikunu iebsa.

Bħala gwida: b’mod ġenerali, trabi bejn sitt u tnax-il xahar ħafna drabi jorqdu madwar 12–16-il siegħa f’24 siegħa, u bejn sena u sentejn madwar 11–14-il siegħa. Fl-irqad ta’ billejl fil-valuri ta’ gwida huma inklużi wkoll fażijiet qosra ta’ qawmien. Xi tfal jeħtieġu ħafna inqas, oħrajn aktar – dak li jgħodd hu jekk it-tarbija tiegħek tkunx tajba matul il-jum.

Ħarsa ġenerali lejn il-valuri ta’ gwida minn sitt xhur ’il fuq – huma meded, mhux obbligu:

• Ta’ 6 xhur: madwar 2–3 sigħat mqajjem kull darba, 2–3 naps, billejl madwar 10½–11½-il siegħa.

• Ta’ 9 xhur: madwar 2½–3½ sigħat mqajjem kull darba, ġeneralment 2 naps, billejl madwar 11–12-il siegħa.

• Ta’ 12-il xahar: madwar 3–4 sigħat mqajjem kull darba, 1–2 naps, billejl madwar 11–12-il siegħa.

• Ta’ 18-il xahar: madwar 4–5½ sigħat mqajjem kull darba, 1 nagħsa f’nofs il-jum, billejl madwar 11–12-il siegħa.

• Ħin tal-irqad: ġeneralment 18:00–19:30 fl-ewwel sena tal-ħajja, wara 18:00–20:00 – skont x’ħin tqumu filgħodu.

• Torqod: bħala medja madwar 20 minuta. Jekk tieħu ħafna aktar, ħafna drabi tfisser li t-tarbija tiegħek għadha mhix għajjiena biżżejjed jew diġà għajjiet iżżejjed.

M’intix waħdek: skont il-linji gwida professjonali, diffikultajiet biex torqod jew tibqa’ rieqda jolqtu madwar 20 sa 30 fil-mija tat-tfal żgħar, u kważi kull tielet familja b’tifel jew tifla taħt it-tliet snin f’xi punt tinkwieta dwar l-irqad tiegħu jew tagħha. Xorta waħda m’hemmx limitu ċar li minnu trid tagħmlu xi bidla – dak li jgħodd hu kif tinsabu intom. Dawn is-sinjali jissuġġerixxu li bidla tista’ tagħmel ġid:

• Inti wasalt sal-limitu b’mod kontinwu. Mhux biss għajjien wara lejl ħażin, imma ilha ġimgħat esaust, irritabbli, forsi wkoll qalbek maqtugħa. Din hija raġuni serja. Fi studju Awstraljan, tnejn minn kull tliet ommijiet b’sintomi depressivi ċari kellhom tarbija bi problemi ta’ rqad – u r-rabta tista’ taħdem fiż-żewġ direzzjonijiet. Jekk anke meta torqod it-tarbija inti ma tistax torqod, dan jista’ jkun sinjal ta’ dipressjoni jew disturb ta’ ansjetà wara t-twelid. F’dak il-każ mhux biss dwar l-irqad tat-tarbija: semmiha mat-tabib/a tal-familja jew mal-ġinekologu/a tiegħek.

• Il-ħin biex tmur fis-sodda qed jittawwal wisq. It-tarbija tiegħek regolarment tieħu ħafna aktar minn nofs siegħa biex torqod, minkejja li l-ħin tal-irqad u r-ritwal jixirqulha. Bħala medja t-trabi u t-tfal żgħar jorqdu fi madwar 20 minuta.

• L-għajnuna biex torqod saret iżżejjed għalik. Sigħat sħaħ tħaddanha, dawriet bil-karozza, tredda’ ma’ kull tifwiħa: sakemm dan jaqbel lilek, kollox sew. Imma jekk qed jeqirdek jew ħadd ħliefek ma jista’ jieħu postok, jista’ jinbidel xi ħaġa.

• It-tarbija tiegħek tqum spiss u ssibha diffiċli terġa’ torqod, għalkemm hi b’saħħitha, xebgħana u r-ritmu tagħha jaqbel mal-età. Mhux qed nirreferu għal qawmien wieħed jew tnejn qosra, imma għal iljieli fejn għal ġimgħat sħaħ terġa’ tqum għal tul ta’ ħin jew torqod biss b’ħafna għajnuna.

• It-tarbija tiegħek tidher għajjiena żżejjed matul il-jum. Tfal żgħar ħafna drabi ma jurux nuqqas ta’ rqad billi jitfaċċaw, imma billi jkunu imdejqin, burdata ħażina u b’ħtieġa qawwija ta’ moviment.

Soċjetà professjonali tal-mediċina tal-irqad tissuġġerixxi self-check malajr: it-tarbija tiegħek normalment teħtieġ 30 minuta jew aktar biex torqod jew terġa’ torqod billejl? Fl-irqad tinnota xi ħaġa, bħal għajat qawwi? Matul il-jum tkun tajba? Kemm tqatta’ ħin quddiem l-iskrins (taħt it-tliet snin l-esperti jirrakkomandaw kemm jista’ jkun xejn)? U tħossok affettwat/a mill-mod kif torqod? It-tweġibiet mhumiex dijanjosi, imma jgħinuk tifhem jekk il-kwistjoni hijiex aktar ta’ ritmu u drawwiet jew jekk ta’ min ikollkom opinjoni minn barra.

U meta m’għandkom tbiddlu xejn? Meta l-ħajja ta’ kuljum tagħkom qed taħdem – anke jekk oħrajn jgħidulkom li t-tarbija tagħhom ilha li bdiet torqod il-lejl kollu. Fi studju Kanadiż, skont id-definizzjoni użata, bejn 28 u 57 fil-mija tat-trabi ta’ sitt xhur u ta’ tnax-il xahar kienu għadhom ma jorqdux sitt jew tmien sigħat sħaħ wara xulxin billejl. Dan ma kienx marbut la mal-iżvilupp mentali jew motorju tagħhom u lanqas mal-burdata tal-ommijiet. L-unika ħaġa notevoli kienet li t-trabi li kienu jorqdu l-lejl kollu kienu jitreddgħu ħafna inqas. Mela jekk it-tarbija tredda’ u tqum aktar spiss billejl, dan huwa komuni u waħdu mhux sinjal ta’ twissija. U madwar disa’ xhur, madwar tarbija minn kull erbgħa tqum aktar minn darbtejn kull lejl.

Dwar metodi tal-irqad ibbażati fuq l-imġiba hemm numru sorprendenti ta’ studji. L-iktar riżultati importanti, fil-qosor:

• Jaħdmu, tal-inqas għal xi xhur. Grupp ta’ ħidma ta’ soċjetà Amerikana tal-mediċina tal-irqad evalwa 52 studju. F’94 fil-mija minnhom il-metodi għenu, u aktar minn 80 fil-mija tat-tfal trattati wara kienu jorqdu b’mod notevolment aħjar – għal tlieta sa sitt xhur.

• Anke l-ġenituri jibbenefikaw. Fi studju kbir Awstraljan, familji li t-tarbija tagħhom ta’ seba’ xhur kienet torqod ħażin irċevew bejn tmienja u għaxar xhur parir qasir minn servizz lokali ta’ appoġġ għall-ġenituri. Wara, it-trabi kellhom inqas problemi ta’ rqad u l-ommijiet tagħhom kellhom inqas sintomi depressivi – u dan tal-aħħar baqa’ jidher anke meta t-tfal għalqu sentejn.

• Ma nstab l-ebda ħsara fit-tul – imma lanqas benefiċċji permanenti. Ħames snin wara, meta t-tfal kellhom madwar sitt snin, l-istess tfal reġgħu ġew evalwati. Fis-sentimenti, fl-imġiba, fl-istress, fl-irqad u fir-relazzjoni mal-ġenituri ma kien hemm l-ebda differenza meta mqabbla ma’ tfal li l-familji tagħhom ma kinux irċevew pariri.

• Tkejlu wkoll l-ormoni tal-istress u r-rabta. Fi studju żgħir u kkontrollat tajjeb ma’ 43 tarbija bejn sitt u 16-il xahar, la l-checking u lanqas li torqodhom temporanjament ftit aktar tard ma żiedu l-livelli ta’ stress fil-bżieq. Sena wara, it-tfal kienu marbutin b’mod sigur ma’ ommijiethom bl-istess frekwenza bħal fil-grupp ta’ tqabbil.

• Imma ma jaqblux għal kulħadd. Il-linji gwida professjonali jinnotaw li ħafna ġenituri huma kawti jew saħansitra kontra dawn il-metodi, u li madwar 20 sa 30 fil-mija tal-familji li jippruvawhom b’mod strutturat ma jibbenefikawx biżżejjed. Tfal aktar ansjużi jidher li jirrispondu agħar għal metodi b’aktar separazzjoni fiżika. U ġenituri li jħossuhom partikolarment maħkumin bil-biki tat-tarbija jkollhom inqas suċċess bihom.

Biex inkunu onesti, hemm ukoll dan: ħafna studji jiddependu fuq dak li jirrappurtaw il-ġenituri, u r-riċerkaturi stess jixtiequ kejl aktar oġġettiv. Il-biċċa l-kbira ta’ dawn l-istudji saru ma’ tfal b’saħħithom, ħafna minnhom fit-tieni nofs tal-ewwel sena jew aktar tard. U “ma nstabet ebda ħsara” ma jfissirx li kull metodu jħossu tajjeb għal kull tifel jew tifla u għal kull omm.

Għaliex hawn qed nagħtu prijorità lill-modi ġentili: Il-linji gwida professjonali jiddeskrivu b’mod ċar ukoll approċċ fejn il-ġenituri jibqgħu fil-kamra u jirtiraw ruħhom bil-mod biss, u hemm programmi ta’ suċċess għall-ġenituri mingħajr ma tħalli lit-tarbija tibki waħedha. Xi drabi dawn it-toroq jeħtieġu aktar paċenzja. Iżda għal ħafna ġenituri huma eħfef biex iżommuhom, u jirrispettaw dak li għandhom bżonn it-trabi: qrubija meta jkunu aġitati. Għalhekk aħna ma nirrakkomandawx li tarbija titħalla tibki waħedha mingħajr faraġ.

Jidher ordinarju, imma ħafna drabi huwa l-iktar pass effettiv. Fi studju b’aktar minn 400 familja, trabi u tfal żgħar bejn seba’ xhur u tliet snin bdew jorqdu aktar malajr u jqumu inqas ta’ spiss u għal inqas ħin diġà wara ġimagħtejn b’ritwal fiss ta’ filgħaxija, u l-burdata tal-ommijiet tjiebet. F’dak l-istudju r-ritwal kien jinkludi banju, massaġġ jew kremi u tgħanniq kalm, u l-istudju kien iffinanzjat minn manifattur ta’ prodotti għall-kura – iżda r-riżultat jaqbel mar-riċerka l-oħra. Stħarriġ ma’ ommijiet ta’ aktar minn 10.000 tifel u tifla sa ħames snin fi 13-il pajjiż u reġjun wera wkoll: iktar ma r-ritwal ikun regolari, aħjar l-irqad.

Hekk tibni ritwal li jżomm

1. 1

   Qasir u dejjem l-istess: madwar nofs siegħa, kull filgħaxija fl-istess ordni. Pereżempju: l-aħħar ikla, tibdilha u piġama, taħsel is-snien, ktieb jew kanzunetta, il-frażi tagħkom ta’ lejl it-tajjeb, itfi d-dawl.

2. 2

   Poġġi l-ħalib aktar kmieni: Jekk it-tarbija tiegħek sa issa kienet torqod waqt li tixrob, ċaqlaq l-ikla għall-bidu tar-ritwal minflok għat-tmiem. Wara jiġu t-tindif tas-snien, il-ktieb u s-sodda. Hekk, mingħajr pressjoni, titgħallem li x-xorb u l-irqad jistgħu jkunu żewġ affarijiet differenti.

3. 3

   L-aħħar siegħa kalma: dawl baxx, l-ebda logħob selvaġġ, l-ebda skrin. Hekk it-tarbija tista’ tinżel bil-mod.

4. 4

   Fis-sodda għajjiena, imma għadha mqajma: L-American Academy of Pediatrics tirrakkomandaha minn madwar erba’ xhur, u korpi professjonali oħra jgħidu l-istess. Fil-bidu idek tista’ tibqa’ fuq żaqqu u tista’ tibqa’ tgħanni b’leħen baxx.

5. 5

   L-istess ħinijiet, ħafna dawl tal-jum: Ħinijiet regolari biex tmur torqod u tqum, idealment anke fi tmiem il-ġimgħa, u dawl qawwi tal-jum filgħodu jgħinu lill-arloġġ intern jiddistingwi bejn il-jum u l-lejl.

Jekk xorta waħda tieħu żmien twil ħafna biex torqod, ħafna drabi l-problema mhix it-tarbija tiegħek, imma t-timing: sempliċement għadha mhix għajjiena biżżejjed. F’dak il-każ jgħin li għal żmien qasir torqodha aktar tard, teknika magħrufa bħala “Bedtime Fading”. Fl-istudju bit-43 tarbija, naqqset b’mod ċar il-ħin biex torqod. Il-metodu jaħdem fuq it-timing, mhux fuq li tħalliha tibki. Tista’ tagħmlu hekk:

1. 1

   Ikteb għal ġimgħa sħiħa x’ħin it-tarbija tiegħek fil-fatt torqod filgħaxija – mhux x’ħin tqegħedha fis-sodda.

2. 2

   Għall-bidu poġġi l-ħin tal-irqad fuq dak il-ħin. Jekk normalment torqod biss għall-ħabta tat-20:15, ibda r-ritwal b’tali mod li tkun fis-sodda għall-ħabta tal-20:00.

3. 3

   Jekk għal ftit filgħaxijiet wara xulxin torqod fi żmien madwar 20 minuta, aqleb il-ħin tal-irqad 10 sa 15-il minuta qabel u erġa’ żommu hekk għal ftit iljieli.

4. 4

   B’hekk tersqu bil-mod lejn il-ħin mixtieq tagħkom, fl-ewwel sena ġeneralment xi mkien bejn is-18:00 u d-19:30. Jekk filgħodu tqumu aktar tard, jista’ jkun ukoll ftit aktar tard. Il-ħin tal-qawmien jibqa’ fiss, anke wara filgħaxija tard.

Jiġri wkoll il-kontra: jekk it-tarbija tiegħek tibqa’ mqajma ferm aktar mill-ħin normali tagħha, ħafna drabi ma ssirx aktar għajjiena imma aktar eċċitata. F’dak il-każ, kultant is-soluzzjoni tkun saqqu qabel. Ir-reġistru tiegħek jurik f’liema direzzjoni għandkom tmorru.

Kemm jekk fuq is-sider, f’idejk jew barra waqt mixja: it-trabi jorqdu kif jafuh – u dan huwa normali ħafna. Il-parti diffiċli hi li t-tfal kollha jqumu fil-qosor diversi drabi billejl, ġeneralment meta jgħaddu minn ċiklu ta’ rqad għall-ieħor. Dawn iċ-ċikli fit-trabi u t-tfal żgħar idumu biss madwar 45–60 minuta. Jekk meta tqum kollox ikun differenti minn meta raqdet, it-tarbija tiegħek se titlob eżatt l-għajnuna li biha raqdet.

L-idea ta’ din it-triq hi: ma tneħħi xejn darba waħda, imma tagħmel l-għajnuna ftit ftit iżgħar. Kull pass jibqa’ hemm sakemm iħossu sew għalikom it-tnejn. Xi eżempji:

• Jekk it-tarbija tiegħek torqod biss bit-treddigħ jew bil-flixkun: Waqqaf ix-xorb malli tibda terda’ aktar bil-mod u għajnejha jibdew jingħalqu, u qegħdha fis-sodda ngħasija – idek fuq żaqqu, tgħanni b’leħen baxx. Jekk tipprotesta ħafna, tista’ terġa’ tredda’ għal mument qasir. Bil-ħin, l-aħħar ftit minuti qabel torqod jirnexxielha tagħmilhom mingħajr xorb. Il-flixkun neħħih malli tkun qed terda’ biss mingħajr ma tibla’, u qatt ma tagħtih magħha fis-sodda – terda’ fit-tul mill-flixkun tagħmel ħsara lis-snien.

• Jekk torqod biss f’idejk jew bit-tbandil: Agħmel it-tbandil iqsar u aktar bil-mod: l-ewwel ixxejjer waqt li timxi, imbagħad wieqaf b’mod ġentili, wara bilqiegħda żommha biss. F’xi punt tqegħedha fis-sodda ngħasija u tibqa’ b’idek fuqha sakemm torqod.

• Jekk trid timtedd magħha biex torqod: Minflok oqgħod bilqiegħda ħdejn is-sodda u żommilha idha sakemm torqod. Dan hu l-bidu tal-metodu tas-siġġu.

Billejl tgħin “taraġ tat-tfaraġ”. Mhux kull qawmien jeħtieġ minnufih l-ogħla livell ta’ intervent. Skont l-American Academy of Pediatrics, huwa normali li tarbija ta’ sitt xhur tqum billejl u wara ftit minuti terġa’ torqod waħedha. Soċjetajiet pedjatriċi jirrakkomandaw li ma tirreaġixxix minnufih għal kull qawmien, u esperti tal-iżvilupp tat-tfal jirrakkomandaw li tagħti lit-tifel jew tifla biss l-appoġġ li għandu bżonn f’dak il-mument. Dan jista’ jidher hekk:

1. 1

   Stenna mument u isma’: it-tarbija tiegħek qed tgerger biss nofsha rieqda, jew verament qamet?

2. 2

   Leħen kalm, tgħanni, kelma ta’ rqad familjari – mingħajr ma tixgħel dawl qawwi.

3. 3

   Poġġi idek fuqha, ħakkik bil-mod jew taptap bil-ritmu.

4. 4

   Erfagħha sakemm tikkalma, u erġa’ qegħdha ngħasija fis-sodda.

5. 5

   Treddigħ jew flixkun, jekk verament hi bil-ġuħ.

Tgħaddi għal pass ogħla biss jekk dak ta’ qabel ma jkunx biżżejjed. Jekk it-tarbija tiegħek tkun tassew imqanqla, tista’ f’kull ħin taqbeż direttament għall-ogħla pass – ma’ tfal li jikkalmaw diffiċli ħafna drabi tkun it-triq aħjar. U għajta f’daqqa, qawwija, li tinstema’ bħal uġigħ jew biża’, dejjem tfisser: mur mill-ewwel. L-idea mhix li tiffranka t-tfaraġ, imma li tagħti lit-tarbija ċ-ċans li tirnexxi fil-passi t’isfel waħedha.

Il-metodu tas-siġġu huwa l-aktar forma magħrufa ta’ rtirar gradwali, u l-linji gwida professjonali jiddeskrivuh ukoll: l-ewwel toqgħod ħdejn is-sodda, imbagħad matul diversi jiem titbiegħed bil-mod, u fl-aħħar toħroġ. Warajh hemm ħsieb sabiħ: it-tarbija tiegħek tikseb is-sigurtà li mhix waħedha. U inti tikseb il-fiduċja li tista’ tafdaha għall-pass li jmiss.

Fil-prattika jista’ jidher hekk

1. 1

   L-ewwel iljieli: is-siġġu ħdejn is-sodda. Wara r-ritwal tqiegħed lit-tarbija tiegħek fis-sodda mqajma, tgħid il-frażi tagħkom ta’ lejl it-tajjeb u toqgħod ħdejha. Tista’ tmissha, iżżommilha idha u tgħanni bil-mod. Jekk tibki bil-qawwa, erfagħha sakemm tikkalma, imbagħad erġa’ qegħdha.

2. 2

   Wara xi ftit iljieli: is-siġġu ftit aktar ’il bogħod. Issa toqgħod bejn wieħed u ieħor fin-nofs tat-triq lejn il-bieb. It-tfaraġ għadu permess, speċjalment bil-vuċi. Tista’ tqum kull meta t-tarbija tkun teħtieġek – wara terġa’ toqgħod bilqiegħda.

3. 3

   Iktar tard: is-siġġu mal-bieb. Għadha tarak u tismagħek, imma ma tilħaqekx.

4. 4

   Fl-aħħar: barra l-bieb. Il-bieb jibqa’ kemxejn miftuħ, inti tibqa’ tinstema’. F’xi punt toħroġ wara l-frażi ta’ lejl it-tajjeb u tidħol meta ssejjaħlek.

Kemm idum kull pass tiddeċiduh intom. Regola tajba: għaddi għall-pass li jmiss biss meta l-pass attwali jkun mar tajjeb għal żewġt iljieli jew tlieta wara xulxin. U mur pass lura bil-kalma jekk ikun hemm infezzjoni jew qabża fl-iżvilupp. Jekk it-tarbija tiegħek torqod fil-kamra tagħkom, fl-aħħar pass sempliċement toħroġ u terġa’ tidħol meta jkun il-ħin tiegħek stess biex torqod – għal din it-triq m’hemmx bżonn kamra tat-tfal separata.

X’jgħin waqt dan

• Ibqa’ ġentili, imma ftit monotoni: leħen baxx, dawl baxx, l-ebda logħob, l-ebda mobile. Billejl it-tarbija m’għandhiex bżonn divertiment, imma kwiet u s-sens li inti hemm.

• Billejl l-istess bħal filgħaxija: Jekk it-tarbija tqum, toqgħod fil-post attwali tiegħek. Hekk kull darba tesperjenza l-istess ħaġa.

• Eżerċitaw separazzjonijiet żgħar matul il-jum: Li torqod hu dejjem ukoll tislima żgħira minnek. Min matul il-jum jesperjenza li omm jew missier jitilqu għal ftit u jerġgħu lura b’mod affidabbli – fil-logħob tal-ħabi jew għand in-nanna, pereżempju – ħafna drabi jsibha aktar faċli jħalli filgħaxija.

• Sieħeb ta’ faraġ minn wara l-ewwel sena: Għat-tfal żgħar, ġugarell artab żgħir jew cloth ta’ faraġ jista’ jgħin fit-tranżizzjoni. Fl-ewwel sena tal-ħajja, però, is-sodda trid tibqa’ mingħajr oġġetti rotob.

Ħafna ġenituri jistaqsu lilhom infushom jekk għadhomx “jitħallew” jitimgħu billejl. It-tweġiba qasira: iva. Soċjetajiet professjonali tal-pedjatrija u tal-mediċina tal-irqad iqisu li trabi b’saħħithom ta’ aktar minn sitt xhur, ġeneralment, m’għadhomx jeħtieġu ikla billejl. Din hija dikjarazzjoni dwar il-ħtieġa nutrizzjonali, mhux stedina biex twaqqaf it-treddigħ: il-WHO tirrakkomanda li, flimkien mal-ikel komplementari, it-treddigħ ikompli sat-tieni sena u lil hinn, u għal ħafna familji t-treddigħ billejl huwa parti minn dan. M’għandekx għalfejn twaqqfu sakemm jaqbel lilkom it-tnejn.

Jgħin jekk tħares b’aktar preċiżjoni: it-tarbija tiegħek tassew tixrob billejl, għal żmien twil u bil-kalma? Jew terda’ biss ftit darbtejn tlieta u torqod mill-ewwel? Fit-tieni każ, is-sider jew il-flixkun aktarx huma għajnuna biex torqod milli ikla. Iktar ma tikber it-tarbija tiegħek, inqas hu probabbli li l-ġuħ ikun ir-raġuni għall-qawmien.

Jekk tixtieq tnaqqas l-ikliet ta’ billejl, agħmlu bil-mod

• Żgura li matul il-jum tieħu biżżejjed ħalib u, skont l-età, ikel komplementari, biex tibda l-lejl xebgħana.

• Ħu ikla waħda kull darba, mhux kollha f’daqqa.

• Qassar l-ikla pass pass jew poġġi ftit inqas fil-flixkun, minflok tneħħiha minn jum għal ieħor. “Inqas” hawn ifisser biss: inqas kwantità. It-trab dejjem tkejlu eżatt skont l-istruzzjonijiet tal-pakkett, u qatt tħallat il-ħalib iktar irqiq.

• Jekk possibbli, il-persuna l-oħra ta’ riferiment tieħu f’idejha t-tfaraġ billejl. Hekk is-sider lanqas biss ikun fil-qrib.

• Għall-flixkun ta’ billejl żomm ilma mgħolli f’thermos nadif u ħallat it-trab eżatt qabel it-tmigħ. Tħallix ħalib lest jinżamm sħun, u armi l-fdal.

• Jekk is-sider jissikka għax tkun tneħħiet ikla, oħroġ bl-idejn biss kemm hu meħtieġ biex tħossok aħjar, u għamel kesħa. Li tippompja sakemm jissarraf kollu aktarx jistimula l-produzzjoni tal-ħalib. Jekk ikollok żona iebsa, ħamra u bl-uġigħ b’deni jew sensazzjoni qisha tal-influwenza, fittex parir mediku.

Jekk it-tarbija tiegħek mhix iżżid fil-piż tajjeb, hi marida jew għandek dubji, iddiskuti l-ikliet ta’ billejl mal-pedjatra.

Ħafna drabi inqas ikun aktar: jekk tbiddlu kollox f’daqqa, fl-aħħar ma tkunux tafu x’għen tassew. Tistgħu timxu hekk:

1. 1

   Osservaw: Ikteb għal ġimgħa sa ġimagħtejn meta t-tarbija tiegħek torqod, tqum, tixrob u tiekol, u x’għen billejl. Il-professjonisti jirrakkomandaw reġistru bħal dan tal-irqad għax iljieli individwali jistgħu jvarjaw ħafna. Kemm jekk fuq karta, kemm jekk b’app bħal Moonsleep fejn idaħħal l-irqad u l-ikliet b’tap waħda, ma jimpurtax – l-importanti hu li jiktbu kulħadd li jieħu ħsieb lit-tarbija.

2. 2

   Aġġustaw il-bażi: Allinjaw il-ħin tal-irqad, il-ħinijiet ta’ qawmien u r-ritwal ta’ filgħaxija mal-valuri ta’ gwida u ħalluhom hekk għal madwar ġimgħa. Xi drabi diġà tonqos il-problema.

3. 3

   Agħżlu bidla waħda: jew tnaqqsu għajnuna waħda biex torqod, jew tibdew bil-metodu tas-siġġu. Ħafna familji jibdew filgħaxija bil-mument tal-irqad, oħrajn jippreferu jipprattikaw l-ewwel matul il-jum mal-ewwel nap, meta kulħadd ikun mistrieħ.

4. 4

   Żommu magħha: Agħtu lil kull pass ftit iljieli. Filgħaxija waħda ħażina bejniethom hija normali u mhix sinjal li mhux qed jaħdem.

5. 5

   Wara madwar ġimagħtejn agħmlu bilanċ: It-tarbija tiegħek qed torqod aktar malajr? Qed tqattgħu inqas ħin jew inqas drabi mqajmin billejl? Matul il-jum tidher aktar kalma? Anke progress żgħir jgħodd. Jekk ma jiċċaqlaq xejn, forsi t-triq mhix dik it-tajba, jew hemm xi ħaġa oħra warajha.

Marida, qed toħroġ is-snien, vaganza? F’dak il-każ agħmlu pawsa. Tifel jew tifla marida jeħtieġu kemm qrubija jkollhom bżonn, u anke fil-jiem wara tilqima jista’ jkun hemm bżonn aktar. Meta joħorġu s-snien normalment ikun biss għal ftit jiem: fi studju kbir, l-iskumdità żdiedet mill-erbat ijiem qabel sa tlett ijiem wara li faqqgħet is-sinna. Importanti biss li mbagħad terġgħu ssibu r-rutina tagħkom qabel ma l-eċċezzjoni ssir id-drawwa l-ġdida.

Meta tieqfu: Agħmlu pawsa jew erġgħu lura pass jekk it-tarbija tiegħek tirremetti bl-aġitazzjoni, tidħol f’paniku u lanqas f’idejk ma tikkalma, jew matul il-jum issir notevolment aktar ansjuża, aktar maqbuda miegħek jew titlef l-aptit. U anke jekk sempliċement tħoss li dan mhux sew għalik.

Jekk intom tnejn, qabel ibqgħu ċari dwar x’se tagħmlu jekk it-tarbija tibki, min jieħu liema filgħaxijiet u meta se tagħmlu bilanċ flimkien.

Kif jorqdu t-tfal hija wkoll kwistjoni ta’ kultura. Il-linji gwida professjonali jiddeskrivu l-mudelli tal-irqad bħala taħlita ta’ aspettattivi kulturali, ċirkustanzi tal-ħajja, ideat dwar it-trobbija u l-karattru tat-tifel jew tifla. F’xi familji, toddler jitredda’ biex torqod huwa normali ħafna; f’oħrajn, ta’ sena diġà torqod fil-kamra tagħha. Il-qawmien billejl huwa normali, u l-bżonn ta’ qrubija huwa parti minn kull tifel jew tifla sa mit-twelid.

Skont dawn il-linji gwida, l-irqad jeħtieġ trattament biss meta jkun qed jaffettwa lit-tifel jew tifla jew lill-familja b’mod fit-tul u profond. Qabel dak, hija deċiżjoni tagħkom. M’hemm l-ebda kompetizzjoni dwar ta’ min it-tifel jew tifla torqod waħedha l-ewwel. U ħadd ma għandu jiddettalek kemm qrubija għandha tirċievi t-tarbija tiegħek billejl – la f’direzzjoni u lanqas fl-oħra.

Madankollu hemm limitu wieħed, u dan m’għandu x’jaqsam xejn mal-istil tat-trobbija: post sigur għall-irqad. Fl-ewwel sena tal-ħajja, it-tarbija tiegħek torqod l-aktar sigur fis-sodda tagħha jew f’cot maġenb is-sodda fil-kamra tagħkom.

Xi affarijiet jgħaddu waħedhom, oħrajn le: disturbi veri tal-irqad spiss jibqgħu sal-età tal-iskola jekk ma jkunx hemm pariri. Mela li tfittex għajnuna mhuwiex falliment – u m’għandekx għalfejn tasal biex tkun kompletament iddisprat/a. F’Malta ħafna minn dan l-appoġġ hu b’xejn fis-sistema pubblika:

• Il-pedjatra: Jista’ jiċċekkja jekk hemmx xi kawża fiżika wara l-irqad ħażin, u jaf b’servizzi speċjalizzati fil-qrib. M’hemmx għalfejn tistenna sal-check-up rutinarju li jmiss.

• Servizzi speċjalizzati tal-isptar għat-tfal: Jgħinu wkoll meta trabi u tfal żgħar jorqdu ħażin ħafna. Normalment tasal għalihom b’referenza mill-pedjatra jew mill-Well Baby Clinic. Skont is-servizz, jista’ jkun hemm taħdita dettaljata, eżami u osservazzjoni ta’ kif tikkalmaw lit-tarbija, u mbagħad tingħataw pariri konkreti. Jekk għandek dubju, staqsi kemm iddum l-istennija.

• Il-Well Baby Clinic u s-servizzi soċjali: Il-Well Baby Clinic tal-Health Centre tagħti pariri b’xejn lill-familji b’tfal żgħar u tista’ tgħidlek liema appoġġ ieħor hemm fil-lokalità tiegħek, anke jekk l-irqad qed jiddomina l-ħajja tagħkom ta’ kuljum.

• Is-Supportline 179: b’xejn u b’mod anonimu, disponibbli 24 siegħa kuljum, jekk għandek bżonn lil xi ħadd jisimgħek.

• Jekk psikoloġikament m’intix sew: Il-Perinatal Mental Health Clinic tal-Mater Dei tgħin f’kriżijiet psikoloġiċi madwar it-twelid. Dan japplika wkoll għall-missirijiet: madwar wieħed minn kull għaxra jesperjenza dipressjoni fiż-żmien madwar it-twelid. Anke t-tabib/a tal-familja tiegħek jew il-ġinekologu/a tiegħek huma punti tajbin fejn tibda. Is-Supportline 179 hi disponibbli 24 siegħa kuljum, b’xejn.

Jekk tħoss li se titlef il-kontroll: Qiegħed lit-tarbija tiegħek f’post sigur, pereżempju fil-cot, oħroġ għal mument mill-kamra u ħu nifs profond. Ħares lejha kull ftit minuti u fittex l-appoġġ. Qatt m’għandek theżżeż lit-tarbija – dan jista’ jikkawża ħsara gravi għal ħajjitha kollha. Għid dan ukoll lil kull min jieħu ħsiebha. Jekk dan ġara jew tibża’ li xi ħadd heżżeż lit-tarbija tiegħek, ħudha minnufih fid-Dipartiment tal-Emerġenza tal-Isptar Mater Dei (jew tal-Isptar Ġenerali ta’ Għawdex) jew ċempel 112, anke jekk għall-ewwel tidher normali.

Jekk tbiddlu xi ħaġa, meta u kif, tiddeċiduh intom. Ibdew mill-bażi: b’saħħitha, xebgħana, ritmu li jaqbel mal-età u ritwal ta’ filgħaxija li t-tarbija tiegħek tistenna bil-ferħ. Ħafna drabi diġà b’dan kollox isir eħfef.

U jekk tmorru pass ieħor ’il quddiem, agħmluh bil-pass tagħkom u b’mod li fih inti xorta tħossok int stess. F’dan il-proċess, it-tarbija tiegħek mhux biss titgħallem torqod waħedha. Titgħallem ukoll li inti hemm meta teħtieġek. It-tnejn jaqblu perfettament flimkien.