Mekonju u l-ippurgar tat-tarbija: x’inhu normali?

Fil-qosor: Il-mekonju huwa l-ewwel ippurgar tat-tarbija tiegħek: kważi iswed u jwaħħal. Fit-trabi mwielda fit-terminu, kważi dejjem joħroġ fl-ewwel 24 siegħa. Minn madwar it-2 jum jibda jiġi ippurgar ta’ tranżizzjoni kannella aħdar, u sa madwar il-5 jum l-ippurgar isir isfar. Wara jumejn sa tlett ijiem, il-biċċa l-kbira tal-mekonju tkun ħarġet.

L-isem jaqbel sew: “qatran” kienet il-massa sewda u ħoxna li biha dari kienu jissiġillaw il-btieti. Fil-ġuf, it-tarbija tibla’ l-likwidu amnijotiku, u miegħu jidħlu fl-imsaren ċelloli tal-ġilda, xagħar fin ħafna u mukus. Il-bili tagħti lil dan kollu kulur kważi iswed. Il-mekonju, iżda, kważi ma jinxtammx.

Il-bidu jiġi bl-ewwel ħalib. Il-kolostru, il-ħalib oħxon tal-ewwel jiem, jaħdem ftit bħala lassattiv u jgħin biex il-mekonju joħroġ. Għalhekk fl-ewwel jiem poġġi lit-tarbija mas-sider mill-inqas tmien darbiet f’24 siegħa, u jekk trid anke aktar, anke billejl. Dan jgħin biex tibda sew il-produzzjoni tal-ħalib u magħha anke d-diġestjoni. Jekk it-tarbija tieħu formula għat-trabi, il-ħalib tal-flixkun jagħmel dan l-istess xogħol.

Trabi prematuri ħafna drabi jdumu aktar: ftit aktar minn terz minnhom jagħmlu l-ewwel mekonju fl-ewwel 24 siegħa, u f’kważi terz jieħu aktar minn 48 siegħa. X’għadu normali għat-tarbija prematura tiegħek, staqsi fl-isptar jew għand il-pedjatra.

Għaddew 24 siegħa u għadu ma ġiex mekonju? Għarraf fl-istess jum: fl-isptar lit-tim tas-sala, id-dar lill-pedjatra, barra l-ħinijiet tas-soltu mur direttament fid-Dipartiment tal-Emerġenza tal-Isptar Mater Dei, u jekk għandek qabla, lilha wkoll. Dan jiġri f’xi trabi u ħafna drabi ma jkunx serju, imma għandu jiġi ċċekkjat. Wara 48 siegħa mingħajr mekonju, it-tarbija trid tiġi eżaminata minn tabib; telefonata biss ma tibqax biżżejjed.

X’jista’ jkun hemm wara dan? L-aktar komuni huwa tapp ta’ mekonju oħxon li jimblokka l-ħruġ u ġeneralment jinħall wara stimulazzjoni żgħira minn tabib. Iktar rari, il-problema tkun fl-imsaren infushom, pereżempju fil-marda ta’ Hirschsprung, fejn jonqsu ċelloli tan-nervituri fl-aħħar parti tal-musrana, jew f’imblukkar b’mekonju oħxon ħafna, normalment minħabba fibrożi ċistika. Il-fibrożi ċistika spiss tiġi ċċekkjata wkoll fis-screening tat-trabi tat-twelid permezz ta’ kampjun tad-demm mill-għarqub. It-tabib jew it-tabiba jħoss iż-żaqq, jara l-anus, u jekk ikun hemm bżonn jordna X-ray jew enema b’kontrast.

It-tarbija tiegħek teħtieġ għajnuna medika minnufih jekk, flimkien ma’ dan, iż-żaqq tkun minfuħa, iebsa u tidher tisporgi ’l barra, anke ħafna wara li tixrob, jekk ma tkunx qed tixrob sew jew jekk tirremetti aħdar. Aħdar hawn ifisser aħdar ħaxix sa aħdar skur bħall-ispinaċi, mhux il-ħalib isfar fl-abjad li ħafna trabi jitfgħu. Jekk mort id-dar fl-istess jum tat-twelid, innota l-ħin tal-ewwel ħrieqi iswed u tal-ewwel ħrieqi mxarrab.

Mill-bqija: f’madwar 12 sa 20 minn kull 100 twelid, il-mekonju joħroġ diġà qabel, u l-likwidu amnijotiku jkun b’lewn aħdar. Madwar 2 sa 10 minn kull 100 minn dawn it-trabi biss jiżviluppaw problemi tan-nifs minħabba dan (aspirazzjoni tal-mekonju), għalhekk it-tim tat-twelid joqgħod attent b’mod speċjali għan-nifs.

Il-mekonju jeħel bħall-qatran: mal-ġilda, ma’ subgħajk, u spiss mal-body ukoll. Togħrokx ma jgħinx ħafna u jista’ jirrita l-ġilda delikata. Hekk ikun aktar faċli:

1. 1

   Ipprepara kollox minn qabel: ħrieqi frisk, flanell artab, ilma fietel, xugaman, ħwejjeġ nodfa. Aħsel idejk qabel u wara.

2. 2

   Neħħi l-kbar l-ewwel: Bil-parti ta’ quddiem nadifa tal-ħrieqi l-qadim tista’ tneħħi ħafna minnufih.

3. 3

   Imxarrab minflok togħrok: Poġġi flanell imxarrab b’ilma fietel fuq il-post li jeħel għal ftit sekondi u mbagħad imsaħ bil-mod, aħjar bosta drabi milli b’forza.

4. 4

   L-ilma biżżejjed: Fl-ewwel ġimgħat m’għandekx bżonn sapun u lanqas wipes imxarrbin; jistgħu jirritaw il-ġilda sensittiva. Meta tkun barra, wipes jistgħu jintużaw eċċezzjonalment.

5. 5

   Għaffeġ biex nixxef u ipproteġi: Nixxef bil-mod il-warrani u l-pjiegi tal-ġilda. Saff irqiq ħafna ta’ petroleum jelly jew krema protettiva jgħin jipproteġi l-ġilda fil-jiem b’ħafna ħrieqi. Tużax baby powder: jekk jittieħed man-nifs jagħmel ħsara lill-pulmuni.

6. 6

   Imsaħ fid-direzzjoni t-tajba: fil-bniet dejjem minn quddiem għal wara, biex il-mikrobi mill-imsaren ma jaslux fil-vaġina. Fis-subien ma tiġbidx lura l-prepuzju.

7. 7

   Ħalli ż-żokra ħielsa: Itwi l-parti ta’ fuq tal-ħrieqi taħt iż-żokra biex il-fdal tal-kurdun jinxef fl-arja. Jekk jitħammeġ, naddfu b’ilma nadif u nixxfu b’għafsa ħafifa. Jekk il-ġilda madwaru ssir ħamra, joħroġ ilma jew jintefaħ, ħa jarah xi ħadd fl-istess jum.

8. 8

   Qatt tħallih waħdu: Fuq il-changing table dejjem żomm id waħda fuq it-tarbija.

Trabi żgħar ħafna drabi jkollhom bżonn 10 sa 12-il ħrieqi nodfa kuljum, u trabi akbar normalment 6 sa 8. Din hija n-numru ta’ bidliet, mhux il-limitu ta’ kemm biżżejjed qed tixrob — dak jiġi spjegat aktar ’l isfel.

Jekk il-warrani jsiru ħomor jew maħruqa, ibdel il-ħrieqi aktar ta’ spiss, naddaf biss bl-ilma, nixxef b’għafsa ħafifa, ħalli lit-tarbija għal ftit minuti mingħajr ħrieqi diversi drabi kuljum f’kamra sħuna u uża saff irqiq ta’ krema protettiva. Jekk il-post ma jmurx għall-aħjar, jinfirex jew tara tikek aħmar jgħajjat, definiti sew, b’puntini żgħar fit-tarf, ħafna drabi fil-pjiegi tal-ġilda, jista’ jkun hemm fungus tal-ħrieqi. Dan jeħtieġ ingwent mill-pedjatra.

Il-bidla fil-kulur tal-ewwel jiem issegwi mudell pjuttost affidabbli. Hawnhekk, “jum 1” ifisser l-ewwel 24 siegħa wara t-twelid.

1. 1

   Jum 1 sa 2 – mekonju: iswed sa aħdar taż-żebbuġa skur, oħxon u jwaħħal. Mill-inqas ħrieqi wieħed bħal dan kuljum, ħafna drabi aktar minn wieħed.

2. 2

   Jum 2 sa 4 – ippurgar ta’ tranżizzjoni: kannella aħdar sa aħdar isfar, ħafna aktar artab, kultant krema. Il-ħalib qed jasal u jitħallat mal-aħħar fdalijiet tal-mekonju. Minn jum 3 ’il quddiem normalment ikun hemm tliet ippurgar jew aktar kuljum.

3. 3

   Minn jum 4 aktar ċar, u sa madwar jum 5 isfar – ippurgar tal-ħalib: fi trabi li jreddgħu isfar qawwi sa isfar mustarda, likwidu sa qisu purè; fi trabi bil-flixkun kannella fl-isfar u ftit aktar sod.

Għaliex din il-bidla tgħidlek ħafna: ippurgar isfar jurik li l-ħalib qed jgħaddi mill-imsaren. Ħrieqi sofor sa madwar il-ħames jum huma sinjal tassew tajjeb. Trabi li jreddgħu minn dak il-punt sa madwar sitt ġimgħat normalment ikollhom tliet ippurgar sofor jew aktar kuljum, kull wieħed tal-anqas daqs munita ta’ 2 ewro. Jekk għal ġurnata sħiħa jkunu inqas minn tlieta, jew jekk sa jum 5 l-ippurgar għadu skur u jwaħħal, probabbilment għadha ma tasalx biżżejjed ħalib: ċempel fl-istess jum lill-pedjatra jew lil konsulent/a tat-treddigħ u ħalli jiżnu lit-tarbija. X’tista’ tagħmel sa dakinhar hemm fil-kaxxa “Ftit wisq ħrieqi?”.

Il-ħalib u l-ippurgar f’dawn il-jiem huma marbuta wkoll b’mod ieħor. Permezz tal-ippurgar, it-tarbija teħles mill-bilirubina, il-pigment isfar wara s-suffejra tat-trabi tat-twelid. Jekk tarbija tixrob ftit, tagħmel ukoll inqas ippurgar, u l-bilirubina tibqa’ aktar fit-tul fil-ġisem. Għalhekk ukoll ta’ min tpoġġi lit-tarbija mas-sider kmieni u ta’ spiss.

Ladarba jgħaddi l-mekonju, l-ippurgar normali tat-tarbija jista’ jidher differenti ħafna skont x’qed tiekol: ippurgar tal-ħalib tas-sider, ippurgar tal-formula jew taħlita tat-tnejn. Dawn il-varjanti kollha huma normali:

• Treddigħ: isfar qawwi sa isfar mustarda, xi kultant oranġjo, likwidu sa krema, spiss b’żerriegħat żgħar bħal ġobon cottage. Ir-riħa tkun ħafifa, ħafna drabi ftit qarsa, u jista’ joħroġ b’qawwa.

• Formula għat-trabi: kannella fl-isfar sa kannella, aktar sod u aktar bħal pejst, iżda qatt iebes — l-aktar sod daqs plasticine ratba. Ir-riħa tkun ħafna aktar qawwija.

• Għalf imħallat: x’imkien fin-nofs, ħafna drabi bħal pejst artab.

Xi jfisser “ċar ħafna”: Jekk l-ippurgar jidher bla kulur, qisu ġibs, bajdani, griż, beige jew kulur it-tafal, ikun nieqes mill-pigment tal-bili. Dan qatt ma hu sempliċement sfumatura oħra ta’ isfar, iżda raġuni biex it-tarbija tiegħek tiġi eżaminata fi żmien 24 siegħa. Jekk ikollok dubju, qabbel mal-karta tal-kulur tal-ippurgar fid-dawl naturali — aktar dwarha ftit ’il quddiem.

Jekk tibdel il-formula jew tagħti flixkun ukoll minbarra s-sider, l-ippurgar jista’ jinbidel fil-kulur, fir-riħa u fil-konsistenza. Xi formuli speċjali, pereżempju formuli idrolizzati ħafna, spiss jagħtuh lewn aħdar. Jekk isir iebes jew iferfer, staqsi fil-klinika qabel tbiddel il-formula.

Ippurgar aħdar fit-trabi kważi dejjem jaqa’ fil-firxa tan-normal. L-importanti biss hija d-differenza bejn aħdar qawwi jew skur, li huwa normali, u ippurgar ċar u aħdar griż, li hu wieħed mill-kuluri ta’ twissija. L-aħdar jidher meta l-kontenut tal-imsaren jgħaddi aktar malajr, ma’ xi formuli speċjali, waqt infezzjoni bid-dijarea jew mingħajr raġuni ċara. Sakemm it-tarbija tixrob sew, tiżdied fil-piż u tkun ferriħija, l-aħdar waħdu mhuwiex sinjal ta’ allarm.

Hemm eċċezzjoni li għandek tkun taf: ippurgar żgħir, rari, aħdar skur sa kannella flimkien ma’ ftit ħrieqi mxarrbin jista’ jfisser li t-tarbija mhix qed tieħu biżżejjed ħalib. F’dak il-każ, ħalli jiżnuha fl-istess jum.

U dak li tiekol inti? Il-gassijiet mill-kaboċċa, il-basal jew il-legumi ma jgħaddux għall-ħalib tas-sider. B’mod ġenerali, waqt it-treddigħ m’hemmx għalfejn taqta’ xejn. Biss jekk tinnota ċar li xi ħaġa ma taqbilx lit-tarbija tiegħek, tista’ tevita dik il-ħaġa għal prova. Dieta vera għandha ssir biss b’sorveljanza medika.

Anke l-konsistenza tista’ tgħidlek ħafna:

• Qisu ġobon cottage: normali, speċjalment fi trabi li jreddgħu.

• Joħroġ b’qawwa, kważi splussiv: normali fi trabi li jreddgħu.

• Ftit mukus: f’tarbija ferriħija li tixrob sew, ħafna drabi ma jfisser xejn serju.

• Mukus b’ħjut ta’ demm: mur għand il-pedjatra fl-istess jum.

• Qisu ilma, kważi kollu jintilef fil-ħrieqi, u jiġri ħafna aktar spiss mis-soltu: suspett ta’ dijarea.

• Iebes, iferfer, blalen żgħar: sinjal ta’ stitikezza. F’tarbija li qed tredda’ biss dan mhux tas-soltu ħafna u għandu jiġi ċċekkjat.

Importanti fi trabi li jreddgħu: ippurgar rqiq mhuwiex dijarea, imma n-normal. Id-dijarea tinduna biha mill-bidla: f’daqqa waħda ħafna aktar spiss u ħafna aktar qisu ilma minn qabel. Peress li t-trabi jitilfu l-likwidi malajr, ċempel lill-pedjatra, jew barra l-ħinijiet tas-soltu mur direttament fid-Dipartiment tal-Emerġenza tal-Isptar Mater Dei (jew tal-Isptar Ġenerali ta’ Għawdex).

Fl-ewwel jiem ħafna ġenituri jaraw tbajja’ oranġjo sa roża ħamrani qishom trab fil-ħrieqi. Fil-biċċa l-kbira tal-każijiet dan mhux demm, iżda trab tal-briks: kristalli ċkejkna magħmula minn melħ tal-aċidu uriku, l-urati. Dawn jiffurmaw meta l-awrina tkun għadha kkonċentrata ħafna, jiġifieri b’mod naturali sakemm il-kwantità tal-ħalib tkun għadha żgħira.

Fl-ewwel tlett ijiem tal-ħajja dan huwa normali. Malli jibda jiċċirkola aktar ħalib, l-awrina ssir aktar ċara u t-trab tal-briks jisparixxi. Jekk għadek tarah mir-4 jum tal-ħajja ’l quddiem, huwa sinjal li mhux qed jasal biżżejjed ħalib: poġġi lit-tarbija mas-sider aktar ta’ spiss u kellem lill-pedjatra jew lil konsulent/a tat-treddigħ fl-istess jum. Jekk jerġa’ jidher aktar tard, pereżempju f’jum sħun jew bid-deni, dan ifisser ukoll li l-awrina hi kkonċentrata wisq: offri aktar sider jew flixkun, u jekk il-ħrieqi mxarrbin jibqgħu ftit, ċempel.

It-trab tal-briks jidher qisu trab jew kristalli, aktar oranġjo-roża, u jkun fit-tebgħa tal-awrina. Id-demm min-naħa l-oħra jkun aħmar sa kannella, jew jidher bħala strixxi u ħjut fl-ippurgar. Jekk m’intix ċert/a, ittrattah bħallikieku hu demm.

Fil-bniet hemm spjegazzjoni oħra li ma tagħmilx ħsara: bejn it-2 u l-10 jum tal-ħajja jista’ joħroġ ftit demm mill-vaġina, fsada żgħira apparenti għax l-ormoni tat-tqala jinżlu malajr wara t-twelid. Normalment tieqaf waħedha wara 3 sa 4 ijiem. Jekk iddum aktar, tiżdied jew id-demm ma jidhirx ċar li ġej mill-vaġina, ħalli jarawh.

Demm fl-ippurgar dejjem għandu jiġi ċċekkjat minn tabib fl-istess jum, l-istess bħal ippurgar li jerġa’ jsir iswed wara l-fażi tal-mekonju. Minkejja dan, l-aktar kawżi komuni ġeneralment jistgħu jiġu kkontrollati tajjeb:

• Demm li nbelgħet mill-omm: waqt it-twelid jew aktar tard minn bżieżel maħruqa li qed jinfdu d-demm. Jidher bħala frak skur jew ippurgar iswed, kultant ukoll fir-rimettar. Fil-kontroll għid li l-bżieżel tiegħek qed jinfdu d-demm. Bżieżel maħruqa huma wkoll sinjal li għandha tiġi ċċekkjata l-pożizzjoni tat-treddigħ.

• Qasma żgħira fl-anus: strixxi aħmar ċar fuq barra tal-ippurgar, ħafna drabi wara ippurgar iebes.

• Reazzjoni għall-proteina tal-ħalib tal-baqra: mukus b’ħjut ta’ demm f’tarbija li barra minn hekk tidher tajba; jista’ jiġri wkoll fi trabi li jreddgħu biss. Mela tbiddilx id-dieta tiegħek waħdek u twaqqafx it-treddigħ, iżda ħalli tabib jiċċara l-kawża.

Żomm il-ħrieqi jew ħu ritratt tiegħu fid-dawl naturali. It-tarbija tiegħek teħtieġ għajnuna minnufih jekk ikun hemm ħafna demm, jekk ikun hemm ippurgar iswed qisu qatran flimkien ma’ tarbija pallida, demm fir-rimettar, żaqq minfuħa jew jekk tidher bla saħħa. Jekk it-tarbija tiegħek ma rċevietx kompletament id-dożi tal-vitamina K wara t-twelid, kull fsada trid tiġi ċċekkjata minnufih.

Kemm-il darba tarbija “għandha bżonn” tvarja ħafna, u fl-ewwel ġimgħat dan jinbidel b’mod ċar.

Treddigħ, sa madwar sitt ġimgħat: normalment tliet ippurgar rotob jew aktar kuljum, kultant kważi wara kull ikla. Inqas minn tlieta f’ġurnata sħiħa huwa s-sinjal ta’ twissija hawn: ħalli jiżnuha fl-istess jum.

Treddigħ, minn madwar sitt ġimgħat: Issa f’ħafna trabi l-ippurgar isir inqas frekwenti. Xi wħud għadhom jagħmlu aktar minn darba kuljum, oħrajn kull ftit jiem, u xi wħud madwar darba fil-ġimgħa biss. Jekk meta jiġi l-ippurgar ikun artab, it-tarbija tixrob sew, għandha biżżejjed ħrieqi mxarrbin u qed tiżdied fil-piż, din mhijiex stitikezza. Xorta waħda, jekk jgħaddu aktar minn sebat ijiem mingħajr ippurgar, ċempel, anke jekk it-tarbija tidher kuntenta. Jekk sa 10 ġimgħat għadha tagħmel ippurgar kważi wara kull ikla, anke dak huwa normali.

Formula għat-trabi: normalment darba jew darbtejn kuljum, fl-ewwel ġimgħat kultant aktar spiss; aktar tard anke kull jumejn huwa tajjeb. Pawżi itwal huma inqas spiss normali fit-trabi tal-flixkun: jekk ma jiġi xejn għal aktar minn jumejn jew l-ippurgar ikun iebes, iferfer jew jiġi blalen, ċempel lill-pedjatra.

U dwar l-imbuttar? Ħafna trabi jgħajtu, jagħfsu, jissarrfu ħomor qishom nar u jibku qabel joħroġ xi ħaġa, kultant għal 10 sa 30 minuta. L-esperti jsejħulha dyschezia tat-trabi. Fil-ġuf, il-muskolu tal-għeluq kellu jibqa’ magħluq għal disa’ xhur — issa t-tarbija tiegħek qed titgħallem tirrilassah fil-mument it-tajjeb u fl-istess ħin tagħfas biż-żaqq. Jekk fl-aħħar joħroġ ippurgar artab, dik mhijiex stitikezza. Żomm lit-tarbija kalma, jekk trid bis-saqajn mgħawġa, u tgħinhiex mill-anus — dan idewwem it-tagħlim tagħha. Sal-età ta’ xahrejn sa tliet xhur, ħafna jkunu għaddew minnha.

Jekk verament hi stitikezza — ippurgar iebes, iferfer jew blalen żgħar — tista’ tipprova dan:

1. 1

   Jekk tuża formula għat-trabi, iċċekkja t-taħlita: eżatt kif hemm fuq il-pakkett, l-ewwel l-ilma, imbagħad kuċċarini livellati, qatt kuċċarina żejda u qatt imnaqqsa.

2. 2

   Immassaġġja ż-żaqq b’idejn sħan bil-mod fid-direzzjoni tal-arloġġ madwar iż-żokra.

3. 3

   Għawweġ bil-mod l-irkopptejn tat-tarbija lejn iż-żaqq u żomm għal ftit, qisu qed tpoġġiha għarkopptejha, jew għamel moviment ta’ rota bis-saqajn bil-mod.

4. 4

   Poġġi aktar spiss mas-sider tarbija li tredda’, u agħti l-flixkun bħas-soltu lit-tarbija tal-flixkun.

Dan aħjar le mingħajr parir mediku: suppożitorji, enemas, lactose, te, ilma jew meraq, u lanqas tgħin b’termometru jew cotton bud. Għasel lit-tarbija tiegħek ma tagħtih qatt matul l-ewwel sena kollha, għax jista’ jkun fih mikrobi li jikkawżaw botuliżmu fit-trabi. Jekk dan ma jgħinx, it-tarbija għandha wġigħ, żaqq minfuħa jew tirremetti, trid tara lill-pedjatra. Jekk diġà l-mekonju ġie tard u minn dakinhar it-tarbija spiss kellha ippurgar iebes u żaqq minfuħa, għid dan ċar fil-klinika.

Ħarsa ’l quddiem: bil-bidu tal-ikel solidu, l-ippurgar isir aktar kannella, aktar sod u jinxtamm aktar qawwi. Biċċiet mhux diġeriti, pereżempju ta’ zunnarija, ikunu normali, u xi ħxejjex jistgħu jagħtuh lewn oranġjo jew ħamrani.

F’Malta ma teżistix karta uffiċjali tal-kulur tal-ippurgar fi ktieb tas-saħħa tat-tarbija — uża minflok id-deskrizzjonijiet hawn taħt. Is-seba’ toni ta’ referenza huma dawn: erbgħa juru kuluri b’saħħithom tal-ippurgar — kannella, kannella aħdar, oranġjo u isfar. It-tlieta l-oħra juru toni ċari ta’ twissija: isfar ċar, aħdar ċar u beige.

Wara dawn it-toni ċari hemm kundizzjoni rari iżda serja: atresja tal-passaġġi tal-bili. F’din il-kundizzjoni, il-kanali tal-bili jkunu magħluqa u l-bili ma tkunx tista’ tinżel fl-imsaren. Peress li l-bili tagħti l-kulur lill-ippurgar, dan isir ċar, kulur it-tafal jew kważi abjad. Flimkien ma’ dan ħafna drabi jkun hemm suffejra li ma tgħaddix u awrina skura b’mod notevoli. Dan jolqot madwar tarbija waħda minn kull 20.000 u ħafna drabi għal żmien twil dawn it-trabi jidhru b’saħħithom. Dan il-kulur ċar jista’ jkun hemm mill-bidu jew jiżviluppa bil-mod fl-ewwel ġimgħat — għalhekk ta’ min toqgħod attent/a sa mill-ewwel.

Għaliex hawn jgħoddu l-ġranet: din il-kundizzjoni tista’ tiġi operata, u l-operazzjoni tgħin l-aktar jekk issir kmieni, idealment fl-ewwel xahrejn tal-ħajja. Iktar ma ssir kmieni, iktar il-fwied proprju tat-tarbija jista’ jibqa’ jaħdem aktar fit-tul. Barra minn hekk, mingħajr bili fl-imsaren il-ġisem jassorbi ħażin il-vitamina K, u d-demm jagħqad inqas tajjeb — għalhekk ukoll jgħoddu t-tliet dożi tal-vitamina K wara t-twelid u fil-kontrolli ta’ rutina tal-ewwel ġimgħat.

Kif tqabbel il-kuluri: Wara l-fażi tal-mekonju, ħares b’mod konxju lejn il-ħrieqi darba kuljum, l-aħjar fid-dawl naturali — żewġ sekondi, mhux eżami. Jekk l-ippurgar jidher aktar ċar mis-soltu, qabblu mad-deskrizzjonijiet hawn fuq. Tqabbilx ma’ ritratti fuq il-mobile, għax l-iskrins ibiddlu l-kuluri. Jekk l-ippurgar jaqbel ma’ waħda mit-toni ċari jew jidher bajdani, griż jew kulur it-tafal, ħalli lit-tarbija tiegħek tiġi eżaminata minn tabib fi żmien 24 siegħa, anke jekk barra minn hekk tidher f’saħħitha u l-kontroll li jmiss ikun għadu ’l bogħod. Anke ħrieqi waħda ċara b’mod ċar hija biżżejjed, u fi tmiem il-ġimgħa dan ifisser: mur direttament fid-Dipartiment tal-Emerġenza tal-Isptar Mater Dei, mhux tistenna sat-Tnejn.

Dan japplika wkoll wara t-tieni xahar tal-ħajja: ippurgar ċar huwa raġuni għal eżami fi żmien 24 siegħa f’kull età. U jekk s’issa qatt ma qabbilt il-kuluri, iżda dejjem rajt ħrieqi sofor qawwija, oranġjo, ħodor jew kannella, ma tlift xejn. Minn issa ’l quddiem qabbel mad-deskrizzjonijiet ta’ hawn fuq.

Aktar minn nofs it-trabi tat-twelid isiru ftit sofor fl-ewwel jiem, l-aktar ċar normalment madwar it-tielet jum — ħafna drabi meta tkun diġà d-dar, ma jimpurtax fejn twieldet it-tarbija tiegħek. Fil-biċċa l-kbira tal-każijiet, il-kulur isfar jgħib waħdu fi żmien ġimagħtejn. Hekk tista’ tiċċekkjah:

1. 1

   Mur bid-dawl naturali mat-tarbija, mhux taħt lampa.

2. 2

   Agħfas għal ftit b’subgħajk fuq ponta l-imnieħer jew fuq il-forehead u ħalli. Jekk il-post ċar jidher safrani minflok abjad, it-tarbija hi safra.

3. 3

   Ħares lejn l-abjad tal-għajnejn — dan hu partikolarment importanti f’ġilda aktar skura, fejn l-isfar jidher inqas.

4. 4

   Ara kemm ’il bogħod jasal l-isfar. Jibda fil-wiċċ u, hekk kif il-livell jogħla, jinżel fuq is-sider u ż-żaqq sa driegħajn u riġlejn.

Isfar fil-wiċċ biss huwa komuni. Ċempel lill-pedjatra fl-istess jum jekk it-tarbija qed issir aktar safra, jekk iż-żaqq, id-dirgħajn jew ir-riġlejn huma sofor jew jekk flimkien ma’ dan tkun diffiċli tqum, ma tkunx qed tixrob sew jew tkun irritabbli. L-għajn tista’ tiżbalja faċilment; il-livell jista’ jitkejjel fil-klinika. Wara twelid id-dar jew f’ċentru tat-twelid, kull lewn isfar għandu jiġi ċċekkjat mill-pedjatra u jitkejjel il-livell, anke jekk it-tarbija tidher tajba. Wara twelid u ritorn id-dar fl-istess jum, l-istess japplika: aħjar tkejjel kmieni milli tard.

Jekk is-suffejra ddum aktar minn ġimagħtejn, jew aktar minn tliet ġimgħat fi trabi prematuri, għandha tiġi ċċekkjata minn tabib, ġeneralment b’teħid ta’ demm. Fost il-valuri jitkejjel ukoll wieħed li juri jekk il-bili hijiex qed tgħaddi sew (bilirubina diretta). Tista’ tistaqsi dwaru. Fi trabi li jreddgħu, suffejra li ddum aktar ħafna drabi ma tkunx serja, imma dan tkun tafu biss wara l-kontroll. Tkompli tredda’ kważi dejjem hu l-aħjar; ilma jew te ma jgħinux.

It-tarbija tiegħek teħtieġ għajnuna medika minnufih jekk issir safra diġà fl-ewwel jum tal-ħajja jew jekk tkun safra u kważi ma tqumx jew ma tkunx qed tixrob.

Speċjalment fl-ewwel jiem, ħafna ommijiet jibdew jiddubitaw mill-ħalib tagħhom, u ħadd ma jista’ jkejjel eżatt. Hawnhekk jgħinu l-ħrieqi mxarrbin u mimlijin: huma wieħed mill-aktar sinjali importanti ta’ kuljum li qed jasal biżżejjed ħalib.

In-numru ta’ ħrieqi mxarrbin jiżdied pass pass fl-ewwel jiem flimkien mal-ammont tal-ħalib. Sa jum 4, regola ġenerali hija: bejn wieħed u ieħor daqs kemm għandha jiem it-tarbija, daqshekk ħrieqi mxarrbin.

• Jum 1 (l-ewwel 24 siegħa): mill-inqas waħda, ġeneralment waħda sa tnejn

• Jum 2: tnejn sa tlieta

• Jum 3: tlieta sa erbgħa

• Jum 4: erbgħa sa ħamsa

• Minn jum 5: mill-inqas sitt ħrieqi mxarrbin sew f’24 siegħa, ħafna drabi sitta sa tmienja

Kemm hu “mxarrab sew”? Il-ħrieqi moderni li jintremew jassorbu tant tajjeb li anke ħrieqi mimlija tista’ tħossha kważi niexfa. Hekk tista’ tieħu idea:

• It-test tal-45 ml: Ferra’ tliet imgħaref ilma, jiġifieri madwar 45 millilitru, f’ħrieqi ġdida u erfagħha. Bejn wieħed u ieħor hekk tħossha ħrieqi mxarrba sew minn jum 4 sa 5 ’il quddiem. Fl-ewwel jiem, naturalment il-ħrieqi jkunu eħfef.

• Il-miżien tal-kċina: Iżen ħrieqi ġdida u waħda użata. 1 gramma aktar tfisser madwar 1 millilitru awrina, allura madwar 45 gramma aktar ifissru ħrieqi mxarrba sew.

• L-istrixxa tal-umdità: Ħafna ħrieqi għandhom strixxa li tbiddel il-kulur. Din turi li l-ħrieqi mxarrbet, iżda mhux kemm.

• Il-kulur: F’tarbija li qed tieħu biżżejjed, l-awrina tkun ċara sa safra ċara. Awrina safra skura wara l-ewwel jiem tissuġġerixxi li mhux qed jasal biżżejjed likwidu.

Meta tgħodd, ftakar: ħrieqi b’awrina u ippurgar tgħodd għat-tnejn, u n-numri jagħmlu sens jekk bejn wieħed u ieħor tibdel ma’ kull ikla. Wara l-ewwel ġimgħat, spiss tbiddel inqas għax il-ħrieqi jżommu aktar. Imbagħad jgħodd il-kwadru kollu: ħrieqi tqal, awrina ċara, tarbija li qed tiżdied fil-piż. F’6 sa 12-il ġimgħa normalment ikun hemm madwar sitt ħrieqi mxarrbin sew f’24 siegħa, u l-awrina tkun ċara sa safra ċara. Lejl twil b’ħrieqi tal-għodu tqila ħafna mhuwiex sinjal ta’ allarm. Jekk minn madwar il-5 jum ’il quddiem il-ħrieqi tkun verament niexfa wara aktar minn tmien sigħat (iċċekkja bil-miżien tal-kċina), fittex parir mediku minnufih.

Kif tinduna li hemm nuqqas ta’ likwidu: ftit wisq ħrieqi, ħfief jew safra skura, ħalq xott jew bżieq li jeħel, fontanella mgħaddsa — il-parti ratba fuq ir-ras tidher aktar baxxa mis-soltu meta t-tarbija tkun miżmuma wieqfa — u tarbija li tidher rieqda żżejjed jew irritabbli. Jekk tara wieħed minn dawn, poġġiha aktar mas-sider jew offri l-flixkun u ċempel illum stess, billejl mur direttament fid-Dipartiment tal-Emerġenza tal-Isptar Mater Dei. Jekk il-fontanella hija mgħaddsa, it-tarbija kważi ma tixrobx jew tidher bla saħħa, teħtieġ għajnuna medika minnufih. L-ilma jew it-te mhumiex is-soluzzjoni: fl-ewwel xhur it-tarbija tieħu l-likwidu kollu mill-ħalib tas-sider jew mill-formula għat-trabi, anke fis-sħana.

Il-ħrieqi, però, mhijiex l-uniku sinjal. Dawn l-osservazzjonijiet jgħidulek daqstant ieħor:

• Tixrob ta’ spiss: Fl-ewwel ġimgħat ħafna trabi jkunu jridu jixorbu tmienja sa tnax-il darba f’24 siegħa, inkluż billejl. Sinjali bikrin tal-ġuħ huma ħsejjes bil-ħalq, ilsien barra, dawran tar-ras biex ifittex u id mal-ħalq; il-biki jiġi tard.

• Qabda tajba mas-sider: It-tarbija tiftaħ ħalqha sew, il-geddum imiss is-sider, u fuq ix-xoffa ta’ fuq jidher aktar mill-areola skura milli taħt ix-xoffa t’isfel. Il-ħaddejn ikunu tondi, wara ftit ġbidiet mgħaġġlin ir-ritmu jsir aktar bil-mod, u tismagħha tibla’. Wara l-ewwel sekondi m’għandux iweġġa’.

• Sinjali ta’ twissija fit-treddigħ: uġigħ li jibqa’, bżieżel maħruqa jew li jinfdu d-demm, jew kważi kull ikla ddum aktar minn 50 minuta mingħajr ma t-tarbija tissodisfa ruħha. F’dak il-każ fittex malajr għajnuna bit-treddigħ.

• Sodisfazzjon: Wara ħafna mill-ikliet, it-tarbija tidher rilassata u s-sider tiegħek iħossu aktar ratab.

Il-piż huwa l-aktar sinjal affidabbli. Fl-ewwel jiem it-trabi l-ewwel jitilfu ftit mill-piż. Telf sa madwar 7 fil-mija huwa komuni; għal 3.500 gramma piż tat-twelid dan ifisser 245 gramma. Jekk ikun aktar minn hekk, ta’ min tagħti ħarsa aktar mill-qrib lejn kif qed tixrob; minn 10 fil-mija ’l fuq, hawnhekk 350 gramma, irid jiġi ċċarat medikament. Normalment il-piż tat-twelid jerġa’ jintlaħaq wara 7 sa 10 ijiem, u sa ġimagħtejn għandu jkun intlaħaq żgur. Wara, fl-ewwel xahrejn, it-trabi jiżdiedu bejn wieħed u ieħor 170 sa 330 gramma fil-ġimgħa.

U min jiżenha jekk ma tiġix qabla? Ċempel lill-pedjatra jew lill-Well Baby Clinic u staqsi għal appuntament qasir biex jiżnuha, jew tissellef miżien tat-trabi minn spiżerija. Iżinha għarwiena, fuq l-istess miżien, madwar darba fil-ġimgħa, mhux eżatt qabel jew wara li tixrob. Li titla’ darba bit-tarbija u darba mingħajrha fuq miżien normali mhuwiex preċiż biżżejjed għal differenzi daqshekk żgħar.

Punt li jissorprendi lil ħafna: tarbija tat-twelid kwieta ħafna, li kważi ma titlobx u torqod fit-tul, mhix awtomatikament xebgħana. Trabi li qed jieħdu ftit wisq kultant isiru aktar rieqda milli storbjużi u xorta jidhru sodisfatti b’mod sorprendenti. Jekk titlob rari jew il-ħrieqi jibqgħu lura, qajjimha biex tixrob — waqt irqad ħafif, bla ħwejjeġ, ġilda ma’ ġilda — u ċempel fl-istess jum lill-pedjatra jew lil konsulent/a tat-treddigħ.

Ikteb il-ħrieqi, tal-anqas sakemm in-numri jibdew jaqblu u l-piż tat-twelid jerġa’ jintlaħaq. Biċċa karta fuq il-changing table b’erba’ kolonni hi biżżejjed: ħin, mxarrab, ippurgar bil-kulur, xorbot. Jew daħħalhom f’Moonsleep. L-importanti hu li fit-3 ta’ filgħodu ma jkollokx għalfejn tgħodd minn moħħok, u meta ċċempel ikollok tweġiba minflok daqqa ta’ spallejn.

Importanti: numri individwali mhumiex “marka” għalik jew għat-treddigħ tiegħek. L-għadd tal-ħrieqi huwa qafas ġenerali, mhux strument ta’ kejl. Dak li jgħodd huwa l-istampa kollha: ħrieqi, xorb u piż.