બેબી ઊંઘમાં ઝટકા મારે અને ઘુરઘુરાટ કરે

મોટે ભાગે હા. ઝટકા, ઘુરઘુરાટ, નિસાસા અને અનિયમિત શ્વાસ સક્રિય ઊંઘનો ભાગ છે, જે REM ઊંઘનું બેબી-સ્વરૂપ છે. નવજાત બાળકોમાં તે ઊંઘના લગભગ અડધા સમય જેટલી હોય છે. જાગતી વખતે પણ ચાલુ રહેતા ઝટકા અને 10 સેકન્ડથી લાંબા શ્વાસના વિરામ ડૉક્ટરને બતાવવા જોઈએ. 20 સેકન્ડથી લાંબો વિરામ, વાદળી કે રાખોડી હોઠ, શ્વાસની તકલીફ કે આંચકી હોય, તો તરત 112 અથવા 108 ડાયલ કર.

આગળ વાંચતાં પહેલાં ઝડપી તપાસ

1. 1

   શું તારું બેબી શ્વાસ લે છે — પેટ ઊંચું-નીચું થાય છે, ભલે લય અનિયમિત હોય?

2. 2

   હોઠ, જીભ અને ચહેરો ગુલાબી છે — વાદળી, રાખોડી કે ફિક્કા-સફેદ તો નથી ને?

3. 3

   શંકા હોય તો: તું તેની સાથે બોલે અને તેને સ્પર્શે ત્યારે શું તે જાગી જાય છે અને પછી જોરથી હાથ-પગ હલાવે છે?

ત્રણેયનો જવાબ હા? તો ઘણું કરીને આ સક્રિય ઊંઘ છે — નિરાંતે આગળ વાંચ. જો નહીં, તો સીધા “ઇમરજન્સી છે કે નહીં?” વિભાગ પર જા. તપાસવા માટે તું ક્યારેય પણ લાઇટ કરી શકે છે; મોબાઇલની ટૉર્ચ છત તરફ રાખવી પૂરતી છે.

પહેલાં અઠવાડિયાંમાં બેબીની ઊંઘના બે તબક્કા હોય છે: સક્રિય ઊંઘ REM ઊંઘનું બેબી-સ્વરૂપ છે, જેને સપનાંની ઊંઘ પણ કહે છે, અને શાંત ઊંઘ ગાઢ ઊંઘનું. મોટાઓથી વિપરીત, નવજાત બાળકો સામાન્ય રીતે ઊંઘ આવતાં જ સીધાં આ ચંચળ તબક્કામાં સરી પડે છે — દિવસમાં કુલ લગભગ આઠ કલાક. અર્ધા અંધારામાં પણ તું બંનેને અલગ ઓળખી શકે છે:

• સક્રિય ઊંઘ: પોપચાં નીચે આંખો ફરે છે, આંગળીઓ, હાથ કે પગ ઝટકા મારે છે, મોં ચૂસવાની જેમ હલે છે કે ચપચપ કરે છે. શ્વાસ અનિયમિત હોય છે — ક્યારેક ઝડપી, ક્યારેક ટૂંકા વિરામ સાથે, અને સાથે ઘુરઘુરાટ, ઝીણું રડવું, નિસાસા. આ તબક્કામાં તારું બેબી ઝડપથી જાગી જાય છે — એક અવાજ કે નાનો ધક્કો પણ પૂરતો હોઈ શકે.

• શાંત ઊંઘ (ગાઢ ઊંઘ): ચહેરો હળવો, હાથ ઘણી વાર ઢીલા ખુલ્લા, શ્વાસ એકસરખો; પહેલાં અઠવાડિયાંમાં ઝટકા મોટે ભાગે બંધ થઈ જાય છે. જાગવા માટે તારા બેબીને વધુ સ્પષ્ટ ઉત્તેજના જોઈએ — કપડાં ઉતારવાં, ડાયપર બદલવું, પગના તળિયે હળવેથી આંગળી ફેરવવી —, પણ પછી તે આંખો ખોલે છે અને કચકચ કરે છે.

એટલે ગાઢ ઊંઘમાં બેબીને જાગવામાં વધુ વાર લાગે, એ સામાન્ય છે. ચેતવણીનું ચિહ્ન ત્યારે જ છે, જ્યારે આવી ઉત્તેજનાથી પણ તે બરાબર ન જાગે, ઢીલું રહે કે તરત ફરી ઊંઘમાં ઢળી પડે.

ઊંઘમાં સ્મિત, રડવું, અડધી ખુલ્લી આંખો: બીજું શું થાય છે

• ઊંઘમાં સ્મિત: ઘણાં બેબી સક્રિય ઊંઘમાં સ્મિત કરે છે, તને જાણીજોઈને સ્મિત આપે તેના ઘણા સમય પહેલાં. આ શરૂઆતનું સ્મિત રિફ્લેક્સ માનવામાં આવે છે.

• જાગ્યા વિના રડવું: બંધ આંખે ઝીણું રડવું કે ટૂંકી ચીસ પણ આવી શકે છે, અને ઘણી વાર થોડી સેકન્ડમાં પૂરી થઈ જાય છે.

• અડધી ખુલ્લી આંખો: કેટલાંક બેબી આંખોની પાતળી ફાટ ખુલ્લી રાખીને ઊંઘે છે. આ મોટે ભાગે નુકસાનકારક નથી; પછી આંખો લાલ કે બળતરાવાળી લાગે, તો ડૉક્ટરને જણાવ.

• શું મારું બેબી સપનાં જુએ છે? એ કોઈ ખાતરીથી જાણતું નથી. પણ ઝટકા કોઈ ખરાબ સપનાનું ચિહ્ન નથી.

એક ઊંઘ-ચક્ર — એક વાર સક્રિય અને એક વાર શાંત ઊંઘ — નાનાં બેબીમાં લગભગ 50થી 60 મિનિટ ચાલે છે. નવજાત બાળક સામાન્ય રીતે સક્રિય ઊંઘથી શરૂ કરે છે અને આશરે 20 મિનિટ પછી શાંત ઊંઘમાં સરે છે. ચક્રના અંતે તે ઘણી વાર લગભગ જાગી જાય છે, આળસ મરડે છે કે કોઈ અવાજ કરે છે. ઘણી વાર તે જાતે જ આગલા ચક્રમાં સરી જાય છે, ક્યારેક તને બોલાવે છે. આનાથી ટૂંકી ઝપકીઓ પણ સમજાય છે: ઘણી વાર તારું બેબી લગભગ એક ચક્ર પછી આગલા ચક્રમાં જવાનું સંક્રમણ પાર કરી શક્યું નથી હોતું.

પહેલાં અઠવાડિયાંમાં તારું બેબી હજી રાત જેવું કંઈ જાણતું નથી અને ચોવીસે કલાક આશરે 30 મિનિટથી 3 કલાકના ટુકડામાં ઊંઘે છે. દિવસ-રાતની વધુ સ્પષ્ટ લય સામાન્ય રીતે આશરે 8થી 12 અઠવાડિયાં વચ્ચે બને છે. શું મદદ કરે: દિવસે દિવસનો પ્રકાશ અને રોજિંદા સામાન્ય અવાજો, રાત્રે ઝાંખો પ્રકાશ, ધીમો અવાજ, કોઈ રમત નહીં.

બે ઊંઘ-તબક્કા વચ્ચેના સંક્રમણ વખતે થોડી વાર જાગી જવું એટલે સામાન્ય છે, એ વાત પર બાળરોગ નિષ્ણાતોની સંસ્થાઓ ભાર મૂકે છે — તે બીમારીનું ચિહ્ન નથી.

સંશોધકો માને છે કે સક્રિય ઊંઘમાંનો દરેક ઝટકો મગજને જણાવે છે કે કયો સ્નાયુ હલ્યો — આ રીતે કદાચ ધીમે ધીમે પોતાના શરીરનો એક આંતરિક નકશો બને છે.

ઊંઘના ઝટકા. હાથ, હથેળી કે પગના એકલદોકલ, થોડી સેકન્ડના ઝટકા દરેક ઉંમરે ઊંઘનો ભાગ છે — ખાસ કરીને જો તે અનિયમિત રીતે આવે અને પછી તારું બેબી સામાન્ય રીતે જાગે અને બરાબર પીએ.

મોરો રિફ્લેક્સ: તારું બેબી ઊંઘમાં કેમ ચોંકી ઊઠે છે. કોઈ મોટો અવાજ કે પાછળ પડી જવાનો અહેસાસ — અને તારું બેબી હાથ-પગ ફેલાવી દે છે, હથેળીઓ ખોલે છે અને હાથ પાછા ભેગા કરે છે, ઘણી વાર ટૂંકા રડવા સાથે. લાક્ષણિક વાત: કોઈ કારણ હોય છે, રિફ્લેક્સ એક વાર આવે છે અને પૂરો થઈ જાય છે. તે પહેલા મહિનામાં સૌથી વધુ હોય છે, આશરે બીજા મહિનાથી નબળો પડે છે અને સામાન્ય રીતે ત્રીજા અને છઠ્ઠા મહિના વચ્ચે ગાયબ થઈ જાય છે.

સૌમ્ય ઊંઘ-માયોક્લોનસ. કેટલાંક તંદુરસ્ત નવજાત બાળકોમાં ઊંઘ દરમિયાન લયબદ્ધ ઝટકાની શ્રેણીઓ દેખાય છે, ઘણી વાર હાથ કે પગમાં. તે જીવનના પહેલા દિવસોથી અઠવાડિયાંમાં શરૂ થાય છે, ફક્ત ઊંઘમાં આવે છે અને તારું બેબી બરાબર જાગે કે તરત બંધ થઈ જાય છે. પકડી રાખવાથી તે ભરોસાપાત્ર રીતે અટકતા નથી, ક્યારેક તો એનાથી વધુ જોરદાર બને છે — એટલે એ કોઈ ટેસ્ટ નથી; ઝુલાવવાથી તે શરૂ થઈ શકે છે. તે આંચકી જેવા દેખાય છે, તેથી ડૉક્ટરે આવતા થોડા દિવસોમાં તેનો વીડિયો જોવો જોઈએ. ડૉક્ટરે સૌમ્ય ઊંઘ-માયોક્લોનસ નક્કી કર્યું હોય, તો તું નિરાંતનો શ્વાસ લઈ શકે છે: તેની કોઈ કાયમી અસર રહેતી નથી, પણ લગભગ ત્રીજા ભાગનાં બેબીમાં તે ત્રીજા મહિના પછી પણ ચાલુ રહે છે. જો આવી શ્રેણીઓ જીવનના પહેલા મહિના પછી જ શરૂ થાય, તો એ જ દિવસે ડૉક્ટરને ફોન કર.

નુકસાનકારક છે કે નહીં? વીડિયો લે અને જગાડ — આ જ ક્રમમાં

1. 1

   તારું બેબી શ્વાસ ન લેતું હોય, વાદળી કે રાખોડી હોય કે કોઈ પ્રતિભાવ ન આપે: તરત 112 અથવા 108, વીડિયો નહીં. તારી સાથે બીજું કોઈ ન હોય, તો હંમેશાં: પહેલાં ફોન.

2. 2

   નહીં તો લાઇટ ચાલુ કર, સ્લીપિંગ બેગ થોડી વાર ખોલ અને આખા બેબીનો વીડિયો લે — આંખો સહિત ચહેરો, હાથ અને પગ, શક્ય હોય તો શરૂઆતથી અંત સુધી.

3. 3

   તારા બેબી સાથે બોલ, તેના પગના તળિયે આંગળી ફેરવ, તેને ઊંચકી લે — અને વીડિયો ચાલુ રાખ.

4. 4

   ઝટકા બંધ થઈ જાય અને તે હંમેશની જેમ તારી સામે જુએ: સમય અને અવધિ નોંધી લે, વીડિયો આવતા થોડા દિવસોમાં ડૉક્ટરને બતાવ.

5. 5

   ઝટકા ચાલુ રહે અને તે તને કોઈ પ્રતિભાવ ન આપે: 112 અથવા 108 ડાયલ કર. શરીર આગળ વળી જાય તેવા ટૂંકા આંચકા શ્રેણીમાં આવે અને વચ્ચે તે પ્રતિભાવ આપે: આજે જ ડૉક્ટર પાસે (ઇન્ફન્ટાઇલ સ્પાઝમ્સ વિશે નીચે વાંચ).

રડતી વખતે ધ્રુજારી. રડતી વખતે દાઢી, હાથ કે પગ ધ્રૂજે, તો નવજાત બાળકોમાં એ સામાન્ય છે. તારું બેબી ચૂસે કે તું હળવેથી હાથ કે પગ પકડે ત્યારે તે બંધ થાય છે, અને સામાન્ય રીતે લગભગ બીજા મહિના સુધીમાં શમી જાય છે. જો તારા 10 અઠવાડિયાંના બેબીની દાઢી હજી પણ ફક્ત રડતી વખતે ધ્રૂજતી હોય, તો 3થી 4 મહિનાની નિયમિત તપાસમાં જણાવ. તે શાંત હોય ત્યારે પણ ધ્રૂજે, કે ધ્રુજારી વધતી જાય, તો આવતા થોડા દિવસોમાં ડૉક્ટરને બતાવ.

આટલો નાનો જીવ આશ્ચર્યજનક રીતે અવાજ કરતાં કરતાં ઊંઘે છે. મોટાભાગના અવાજોની સાદી સમજૂતી હોય છે:

• નાકમાંથી સુંઘસુંઘ, ફૂંફાડા, સીટી જેવો અવાજ: નાક ખૂબ નાનું છે, થોડો સુકાયેલો સ્રાવ પણ સંભળાય છે.

• ગળામાં ઘરઘરાટ અને ગડગડાટ: મોટે ભાગે લાળ કે થોડું ઉપર આવેલું દૂધ.

• ઘુરઘુરાટ અને જોર કરવું: ઘણી વાર આંતરડાં કામ કરતાં હોય છે — વધુ માહિતી “ઘુરઘુરાટ કરતું બેબી” વિભાગમાં.

• નિસાસો, હવા માટે હાંફવું, ઝડપી શ્વાસ: નાના વિરામ પછી તરત એક ઊંડો શ્વાસ કે થોડી વાર ઝડપી શ્વાસ પીરિયોડિક શ્વસનનો ભાગ છે.

• ચીંચીં, ઝીણું રડવું, કણસવું, હેડકી: સક્રિય ઊંઘમાં આ પણ સામાન્ય છે.

બે અવાજ અલગ છે. દરેક વાર શ્વાસ અંદર લેતી વખતે ઊંચો, સીટી જેવો અવાજ, નાક ખુલ્લું હોય તો પણ, તેને સ્ટ્રાઇડર કહે છે; તે ઘણી વાર પીતી વખતે, રડતી વખતે અને પીઠ પર સૂતાં વધુ જોરથી આવે છે. મોટે ભાગે તેની પાછળ હજી નરમ સ્વરપેટી (લેરિંગોમલેશિયા) હોય છે, જે સામાન્ય રીતે પહેલા વર્ષમાં, મોડામાં મોડી આશરે દોઢથી બે વર્ષની ઉંમરે જાતે મટી જાય છે. છતાં ડૉક્ટરે આવતા થોડા દિવસોમાં તે તપાસવું જોઈએ; પીવામાં તકલીફ, વજન ઓછું વધવું કે શ્વાસના વિરામ હોય તો એ જ દિવસે.

બીજો છે દરેક શ્વાસ સાથે ઘુરઘુરાટ કે કણસવું. આંતરડાંનો ઘુરઘુરાટ જોર કરતી વખતે થોડી થોડી વારે આવે છે, વચ્ચે તારું બેબી શાંતિથી શ્વાસ લે છે, અને ઘણી વાર પછી વાછૂટ કે મળ આવે છે. શ્વાસની તકલીફનો ઘુરઘુરાટ સતત રહે છે અને ઝડપી શ્વાસ, ફૂલતાં નાકનાં ફોયણાં કે ચામડી અંદર ખેંચાવા સાથે આવે છે: દરેક શ્વાસ અંદર લેતી વખતે પાંસળીઓ વચ્ચેની, પાંસળીના પિંજરા નીચેની કે છાતીના હાડકા ઉપરની ચામડી અંદર ખેંચાય છે. આ ઊંઘનો અવાજ નથી — 112 અથવા 108 ડાયલ કર.

બંધ નાક — આ રીતે મદદ કર: પીવડાવતાં પહેલાં ફાર્મસીમાંથી લીધેલાં ખારા પાણી (સલાઇન)નાં એક-બે ટીપાં નાકના દરેક છિદ્રમાં નાખ, અને છૂટો પડેલો સ્રાવ સ્વચ્છ નેઝલ એસ્પિરેટરથી ફક્ત નાકના મુખ પાસેથી ખેંચી લે. નાક ખોલનારાં (ડિકન્જેસ્ટન્ટ) ટીપાં ફક્ત ટૂંકા સમય માટે, શિશુ માટેના ડોઝમાં અને ડૉક્ટર કે ફાર્માસિસ્ટની સલાહ પછી જ. મેન્થોલ, કપૂર કે નીલગિરીવાળા બામ કે તેલ વર્જ્ય છે — બેબીમાં થોડી માત્રા પણ સ્વરપેટીનું જીવલેણ ખેંચાણ અને શ્વાસની તકલીફ લાવી શકે છે — અને બેબીના પલંગનો માથાનો ભાગ ઊંચો કરવો કે વેજ ઓશીકું પણ વર્જ્ય છે. નાકને કારણે તારું બેબી ભાગ્યે જ પીએ, તો ડૉક્ટરને બતાવ.

અંતરસ જવાનો ડર? ગડગડાટ પડખે સુવડાવવાનું કારણ નથી: તંદુરસ્ત બેબીને પીઠ પર સૂતાં અંતરસ જતી નથી — ઉબકાનો રિફ્લેક્સ અને શ્વાસનળીની રચના તેમનું રક્ષણ કરે છે. મોં કે નાકમાંથી દૂધ નીકળે, તો માથું થોડી વાર પડખે ફેરવ અને લૂછી નાખ; જો તે લાંબો સમય ખાંસે કે ઉબકા ખાય, તો તેને ઊંચકી લે, જ્યાં સુધી તે સરળતાથી શ્વાસ ન લે.

બેબી નસકોરાં પણ બોલાવી શકે છે, જેમ કે બંધ નાક વખતે. તારું બેબી લગભગ દરેક રાતે નસકોરાં બોલાવે, તો આવતા થોડા દિવસોમાં ડૉક્ટરને જણાવ; સાથે શ્વાસના વિરામ, હવા માટે હાંફવું કે ઓછું પીવું હોય તો એ જ દિવસે.

કેટલાંક બેબી ઘુરઘુરાટ કરે છે, જોર કરે છે અને લાલચોળ થઈ જાય છે, ક્યારેક મિનિટો સુધી, જ્યાં સુધી આખરે નરમ મળ કે વાછૂટ ન આવે. નિષ્ણાતો તેને ઇન્ફન્ટ ડિસ્કેઝિયા કહે છે, બોલચાલમાં “ઘુરઘુરાટ કરતું બેબી”. તેને કબજિયાત સાથે કોઈ લેવાદેવા નથી: તારા બેબીએ પહેલાં એ શીખવાનું છે કે પેટથી જોર કરતી વખતે સાથે સાથે મળદ્વારનો સ્નાયુ ઢીલો કેવી રીતે રાખવો. નવ મહિનાથી નાનાં બેબીમાં લાક્ષણિક છે કે નરમ મળ આવે — કે ન પણ આવે — તે પહેલાં ઓછામાં ઓછું આશરે 10 મિનિટ જોર કરવું અને રડવું. સમય જતાં આ તાલમેલ જાતે જ બેસી જાય છે.

• શું મદદ કરે: ધીરજ. તારું બેબી રડે ત્યારે તેને પકડી રાખ અને તેને સમય આપ. તારે કશું “છોડાવવાનું” નથી.

• શું મદદ ન કરે: થર્મોમીટર કે કૉટન બડથી મળદ્વારને ઉત્તેજિત કરવું, અથવા જાતે નક્કી કરીને સપોઝિટરી કે જુલાબ આપવો. એનાથી તારા બેબીની પ્રેક્ટિસ છીનવાઈ જાય છે, અને ઘુરઘુરાટ વધુ લાંબો ચાલી શકે છે.

• આ હવે માત્ર ઘુરઘુરાટ નથી: મળ કઠણ હોય, તેમાં લોહી હોય, તારું બેબી ઊલટી કરે, બરાબર ન પીએ કે વજન ન વધે, તો એ જ દિવસે બાળરોગ નિષ્ણાતને ફોન કર.

શ્વાસના ટૂંકા વિરામ સક્રિય ઊંઘનો ભાગ છે. સામાન્ય પેટર્ન આવી દેખાય છે: શ્વાસ 5થી 10 સેકન્ડ અટકે છે. પછી તારું બેબી 10થી 15 સેકન્ડ સુધી ઝડપથી શ્વાસ લે છે, આશરે મિનિટના 50થી 60 શ્વાસ, અને પછી પોતાની લયમાં પાછું આવે છે. હોઠ અને ચહેરાનો રંગ એવો જ રહે છે. નિષ્ણાતો તેને પીરિયોડિક શ્વસન કહે છે; મોટાભાગનાં બેબી આશરે છઠ્ઠા મહિના સુધીમાં તેમાંથી બહાર આવી જાય છે.

વિરામને આ રીતે જો

1. 1

   પ્રકાશ: ઝાંખી નાઇટ લાઇટ ચાલુ કર કે મોબાઇલની ટૉર્ચ છત તરફ રાખ — અંધારામાં તને કોઈ રંગ દેખાતો નથી.

2. 2

   જો: પેટ પર નજર રાખ, બેબીમાં તે છાતી કરતાં વધુ સ્પષ્ટ ઊંચું-નીચું થાય છે. તેના પર હળવેથી હાથ મૂક, તો તને શ્વાસ અનુભવાશે પણ.

3. 3

   ગણ: રાત્રે અંદાજે ગણેલી સેકન્ડ લગભગ હંમેશાં વધુ પડતી લાંબી હોય છે. ધીમેથી “એક હજાર એક, એક હજાર બે …” ગણ કે મોબાઇલની સ્ટૉપવૉચ વાપર.

4. 4

   10 સેકન્ડથી: તારા બેબી સાથે બોલ, તેની પીઠ કે પગના તળિયે હાથ ઘસ. ક્યારેય ઝંઝોડવું નહીં.

5. 5

   શ્વાસ તરત ફરી શરૂ ન થાય, તારું બેબી ઢીલું હોય કે તેનો રંગ બદલાય: 112 અથવા 108, સ્પીકર ચાલુ. ઇમરજન્સી કૉલ સેન્ટર તને કહેશે કે શું કરવું.

6. 6

   પછી: સમય, અવધિ, રંગ અને શ્વાસ ફરી કેવી રીતે શરૂ થયો તે નોંધી લે.

ટ્રાફિક લાઇટ નિયમ: ગુલાબી રંગ સાથે 10 સેકન્ડ સુધી સામાન્ય, 10 સેકન્ડથી વધુ હોય તો આ જ રાતે ડૉક્ટરની સલાહ લે, 20 સેકન્ડથી વધુ કે રંગ બદલાય તો તરત 112 અથવા 108. બધા ખાસ કિસ્સા — જેમ કે તારું બેબી તારા સ્પર્શ પછી જ ફરી શ્વાસ લેવા લાગ્યું હોય — “ઇમરજન્સી છે કે નહીં?” વિભાગમાં છે.

શ્વાસ ગણવા. શાંત ઊંઘ દરમિયાન પૂરી એક મિનિટ ગણ કે પેટ કેટલી વાર ઊંચું થાય છે — 15 સેકન્ડ ગણીને ચારથી ગુણવું નહીં, કારણ કે શ્વાસ અનિયમિત હોય છે, અને વિરામ પછી તરત પણ નહીં. નાનાં બેબીમાં જાગતી વખતે મિનિટના આશરે 40થી 60 શ્વાસ સામાન્ય છે, ઊંઘમાં વધુ તો 30થી 40. આરામમાં વારંવાર 60થી વધુ: આજે જ ડૉક્ટરને બતાવ; સાથે ચામડી અંદર ખેંચાતી હોય, નાકનાં ફોયણાં ફૂલતાં હોય કે કણસવું હોય: 112 અથવા 108.

કયો રંગ મહત્વનો છે? હોઠ, જીભ અને ચહેરો. ઠંડા, સહેજ વાદળી હાથ-પગ નાનાં બેબીમાં સામાન્ય છે અને ગરમ થતાં ફરી ગુલાબી થઈ જાય છે — એકલું એ કોઈ ઇમરજન્સી નથી. ઘાટી ત્વચા હોય તો હોઠ, જીભ, પેઢાં અને પોપચાંની અંદરની બાજુ જો.

અધૂરા મહિને જન્મેલાં બેબીને વધુ વાર અને વધુ લાંબા શ્વાસના વિરામ આવે છે; તેમના માટે હૉસ્પિટલ કે બાળરોગ નિષ્ણાત સાથે નક્કી થયેલી વાત લાગુ પડે છે. અધૂરા મહિને જન્મેલાં બેબીમાં બધી ઉંમર આશરે બીજા જન્મદિવસ સુધી અપેક્ષિત ડિલિવરી તારીખથી ગણવી.

તારા બેબીને તું સૌથી સારી રીતે ઓળખે છે: કંઈક અલગ લાગે, તો ડૉક્ટરની સલાહ લે — એક વાર ઓછું કરતાં એક વાર વધુ સારું. અહીં દરેક ચેતવણી-ચિહ્ન બરાબર એક જ સ્તર પર છે, અને દરેક એકલું પૂરતું છે.

સ્તર 1 — તરત 112 અથવા 108, જો તારું બેબી …

• 20 સેકન્ડથી વધુ શ્વાસ ન લે કે વિરામ પછી ફરી હંમેશ જેવું ન લાગે,

• તેના હોઠ, જીભ કે ચહેરાની ત્વચા વાદળી, રાખોડી કે ફિક્કી-સફેદ હોય,

• દરેક શ્વાસ માટે સંઘર્ષ કરે: ચામડી અંદર ખેંચાય, નાકનાં ફોયણાં ફૂલે, દરેક શ્વાસ સાથે કણસે,

• જાગે નહીં, ઢીલું લાગે કે અચાનક અક્કડ થઈ જાય,

• લયબદ્ધ ઝટકા મારે અને સાથે તને પ્રતિભાવ ન આપે, જગાડ્યા પછી પણ નહીં,

• શરદી કે ખાંસી વખતે અચાનક શ્વાસના વિરામ લેવા લાગે.

સ્તર 2 — આજે જ, રાત્રે પણ: સ્થાનિક તાત્કાલિક ડૉક્ટર સેવા, બાળકોનો ઇમરજન્સી વિભાગ કે દિવસે તરત બાળરોગ નિષ્ણાત, જો …

• શ્વાસનો વિરામ 10 સેકન્ડથી વધુ ચાલ્યો હોય, ભલે પછી બધું સામાન્ય લાગે,

• તારું બેબી તારા સ્પર્શ પછી જ ફરી શ્વાસ લેવા લાગ્યું હોય, કે વિરામ દરમિયાન ફિક્કું, વાદળી, ઢીલું કે થોડી વાર પ્રતિભાવ વગરનું રહ્યું હોય, પણ હવે હંમેશ જેવું લાગે — તો સીધા બાળકોની હૉસ્પિટલમાં જા; સુરક્ષિત રીતે ગાડી ચલાવી શકાય તેમ ન હોય, તો 112 અથવા 108 ડાયલ કર,

• તે ત્રણ મહિનાથી નાનું હોય અને તાપમાન 38.0 °C કે તેથી વધુ હોય (મળદ્વારમાં માપેલું),

• તે સ્પષ્ટ રીતે ઓછું પીતું હોય, ઘણાં ફીડિંગ છોડી દે કે પીવા માટે ભાગ્યે જ જાગે,

• આરામમાં તે વારંવાર મિનિટના 60થી વધુ શ્વાસ લે,

• તને શરીર આગળ વળી જાય કે અક્કડ ખેંચાઈ જાય તેવા ટૂંકા આંચકાની શ્રેણીઓ દેખાય, જેમ ઇન્ફન્ટાઇલ સ્પાઝમ્સમાં (નીચે જો).

સ્તર 3 — આવતા થોડા દિવસોમાં બાળરોગ નિષ્ણાતને ફોન કર, જો …

• લયબદ્ધ ઝટકાની શ્રેણીઓ ફક્ત ઊંઘમાં આવે અને તારું બેબી જાગે કે તરત બંધ થાય (વીડિયો સાથે રાખ),

• ચોંકવાનો રિફ્લેક્સ કે હલનચલન શરીરની એક બાજુ બીજી બાજુ કરતાં અલગ દેખાય,

• તારું બેબી શાંત હોવા છતાં ધ્રૂજે, કે ધ્રુજારી વધતી જાય,

• શ્વાસ અંદર લેતી વખતે તને સીટી જેવો ઊંચો અવાજ સંભળાય, પણ તે બરાબર પીએ અને શ્વાસની તકલીફ ન હોય,

• તે લગભગ દરેક રાતે નસકોરાં બોલાવે, શ્વાસના વિરામ વગર.

સ્તર 4 — આગલી નિયમિત તપાસમાં જણાવ (3થી 4 મહિને અને 6થી 7 મહિને): બીજા મહિના પછી રડતી વખતે દાઢીની હળવી ધ્રુજારી, છઠ્ઠા મહિના પછી પણ સ્પષ્ટ રહેલો ચોંકવાનો રિફ્લેક્સ, અડધી ખુલ્લી આંખે ઊંઘવું. પણ તું ક્યારેય પણ ફોન કરી શકે છે, “ફક્ત” ઝટકાને કારણે પણ.

સ્થાનિક તાત્કાલિક ડૉક્ટર સેવાને ફોન કરે ત્યારે શું થાય છે? સામાન્ય રીતે તારો સંપર્ક ચોવીસે કલાક ચાલતી તબીબી સલાહ કે સંકલન સેવા સાથે થાય છે. તેઓ પૂછશે કે શું થયું છે અને યોગ્ય રસ્તો સૂચવશે: સલાહ, નજીકનું ડ્યૂટી ક્લિનિક કે, જ્યાં આ સુવિધા હોય ત્યાં, ઘરે મુલાકાત. અઠવાડિયામાં ઉંમર, શું બન્યું, કેટલું ચાલ્યું અને તારો વીડિયો તૈયાર રાખ. આ સેવા બરાબર આ માટે જ છે, રાતના ત્રણ વાગ્યે અને “ફક્ત 12 સેકન્ડ માટે” પણ. ત્રણ મહિનાથી નાનાં બેબીમાં શ્વાસના વિરામ કે બીમારીનાં ચિહ્નો હોય, તો સીધા બાળકોના ઇમરજન્સી વિભાગમાં જવું ઘણી વાર વધુ ઝડપી છે.

ઇન્ફન્ટાઇલ સ્પાઝમ્સ: દુર્લભ, પણ મહત્વના. તેને ક્યારેક વીજળી જેવી, માથું નમાવતી કે “સલામ” આંચકી પણ કહે છે, કારણ કે માથું અને હાથ જાણે સલામ કરતાં હોય તેમ આગળ નમે છે. એપિલેપ્સીનું આ સ્વરૂપ આશરે 2,000માંથી એક બાળકને થાય છે અને સામાન્ય રીતે જીવનના બીજાથી બારમા મહિના વચ્ચે શરૂ થાય છે, સૌથી વધુ ચારથી આઠ મહિનાની ઉંમરે.

• આવું દેખાય છે: શરીર અચાનક અક્કડ થઈ જાય, પીઠ પાછળ તરફ ખેંચાઈ જાય, કે માથું, હાથ અને પગ ઝટકાથી આગળ વળી જાય; ક્યારેક ફક્ત આંખો ઉપર ચડી જાય કે પેટ થોડી વાર સંકોચાય.

• ક્યારે: દરેક આંચકો થોડી સેકન્ડનો હોય છે, પણ તે દર 5થી 10 સેકન્ડે શ્રેણીમાં આવે છે, મોટે ભાગે જાગ્યા પછી થોડી વારમાં.

• ચોંકવાના રિફ્લેક્સથી અલગ, તે કોઈ કારણ વગર, એક પછી એક વારંવાર આવે છે. બીજી તરફ, ઊંઘ આવતી વખતે એક વાર આંખો ઉપર ચડી જવી સક્રિય ઊંઘનો ભાગ છે.

• એ પણ ધ્યાન રાખ કે તારું બેબી ઓછું સ્મિત કરે છે, ઓછો આંખ-સંપર્ક શોધે છે કે જે પહેલાં આવડતું હતું તે ભૂલી જાય છે કે નહીં.

• શું કરવું: એ જ દિવસે ડૉક્ટરને વીડિયો સાથે બતાવ — ક્લિનિકના સમય બહાર સીધા બાળકોની હૉસ્પિટલમાં, કારણ કે EEG જરૂરી છે. સારવાર જેટલી વહેલી, એટલી આગળની સંભાવનાઓ સારી.

પહેલાં આ: તરત પાસે જવું ક્યારેય ખોટું નથી. જીવનના પહેલા મહિનાઓમાં દિલાસો અને નિકટતા તારા બેબીને બગાડતાં નથી, અને રડવા પર શક્ય તેટલો જલદી પ્રતિભાવ આપવો શ્રેષ્ઠ છે. અહીંનો નાનો વિરામ ફક્ત એવી પળો માટેનું સૂચન છે, જ્યારે તારું બેબી બંધ આંખે ઘુરઘુરાટ કરે, ઝીણું રડે કે ઝટકા મારે — તેને રડવા દેવું એ નથી. કારણ કે સક્રિય ઊંઘમાં ઊંચકવાથી ઘણી વાર તું જ તેને પૂરેપૂરું જગાડી દે છે. વિરામ થોડી સેકન્ડથી એક-બે મિનિટ સુધીનો હોય છે:

1. 1

   સાંભળ. ઘુરઘુરાટ, નિસાસો, થોડું ઝીણું રડવું — કે પછી ખરેખરું રડવું શરૂ થઈ રહ્યું છે?

2. 2

   જો. આંખો બંધ, પોપચાં ફરકે, મોં હલે છે? તો તારું બેબી ઘણું કરીને સક્રિય ઊંઘમાં છે.

3. 3

   તેને ઊંઘતા રહેવાની તક આપ. ઘણી વાર થોડા શ્વાસ પછી તે ફરી શાંત થઈ જાય છે.

4. 4

   પાસે જા, જેવું રડવું વધે, આંખો ખૂલે કે તને ભૂખનાં ચિહ્નો દેખાય.

ભૂખને રાહ ન જોવડાવ. રાત્રે દરેક વાર જાગવા પર તરત પ્રતિભાવ ન આપવાની જે સલાહ બાળરોગ નિષ્ણાતોની સંસ્થાઓ આપે છે, તે ઊંઘની સમસ્યાઓ વિશે માતા-પિતા માટેની માહિતીમાંથી છે અને ભૂખ લાગે ત્યારે રાહ જોવાની વાત કરતી નથી; ખાસ કરીને પહેલાં અઠવાડિયાંમાં ભૂખ પહેલી આવે છે. તે સામાન્ય રીતે રડતાં પહેલાં દેખાય છે: તારું બેબી બેચેન થાય, મુઠ્ઠી ચૂસે, ગણગણાટ જેવા અવાજ કરે, શોધતું હોય તેમ માથું ફેરવે. છેલ્લું ફીડિંગ થોડા સમય પહેલાં થયું હોય, તો ત્યારે તરત પાસે જા — રડતું બેબી મુશ્કેલીથી પીએ છે. તું સ્તનપાન કરાવે છે, તો શંકા હોય ત્યારે છાતીએ વળગાડ; માગ પ્રમાણે સ્તનપાન દિવસે અને રાત્રે બંને સમયે ઇચ્છનીય છે, અને સાંજે લગભગ સતત સ્તનપાન સામાન્ય છે. અંતર એક ફીડિંગની શરૂઆતથી બીજા ફીડિંગની શરૂઆત સુધી ગણાય છે. બોટલ હોય તો દરેક ઝીણા રડવાનો જવાબ દૂધથી આપવાને બદલે પહેલાં ભૂખનાં ચિહ્નો જો.

બેબી કેટલી વાર પીએ છે? પહેલાં અઠવાડિયાંમાં સ્તનપાન કરતાં બેબી 24 કલાકમાં ઓછામાં ઓછું 8 વાર પીએ છે, ઘણી વાર તેથી વધુ, અને બોટલ પીતાં બેબી થોડું ઓછી વાર — બંને રાત્રે પણ. 5મા દિવસથી 24 કલાકમાં ઓછામાં ઓછાં છ ભારે, ભીનાં ડાયપર બતાવે છે કે પૂરતું દૂધ પહોંચે છે. જન્મ સમયનું વજન પાછું ન મેળવે ત્યાં સુધી રાત્રે તારા બેબીને આશરે 4 કલાકથી વધુ ફીડિંગ વગર ન રાખ; પછી, જો તેનો વિકાસ સારો હોય, તો તે વધુ લાંબા ગાળા ઊંઘી શકે છે.

ઊંઘણશી નવજાત બાળકને જગાડવું સક્રિય ઊંઘમાં સૌથી સહેલું છે, જ્યારે પોપચાં અને મોં પહેલેથી હલતાં હોય: બૉડીસૂટ સિવાયનાં કપડાં ઉતાર, ડાયપર બદલ, તેની સાથે બોલ, ત્વચાથી ત્વચાએ છાતીએ રાખ. છતાં તે ભાગ્યે જ પીવા તૈયાર થાય, પીળાશ પડતું લાગે કે 5મા દિવસથી સ્પષ્ટ રીતે ઓછાં ભીનાં ડાયપર હોય: એ જ દિવસે બાળરોગ નિષ્ણાત પાસે જા.

2થી 3 મહિને (આશરે અઠવાડિયું 9થી 13) મોટાભાગનાં બેબી દિવસમાં કુલ આશરે 14થી 17 કલાક ઊંઘે છે. સ્તનપાન કરતાં બેબી 24 કલાકમાં ઘણી વાર 5થી 9 વાર પીએ છે, બોટલ પીતાં બેબી આશરે 5થી 7 વાર. પહેલા પાંચ મહિનામાં સળંગ સૌથી લાંબી ઊંઘ સરેરાશ છ કલાકથી થોડી ઓછી હોય છે, કેટલાંક બેબીમાં ઘણી ઓછી. ચોંકવાનો રિફ્લેક્સ, પીરિયોડિક શ્વસન અને સક્રિય ઊંઘમાં ઝટકા હજી પણ સામાન્ય છે.

તું તારા ઊંઘતા બેબીને હળવેથી નીચે મૂકે છે — અને નાના હાથ ફેલાઈ જાય છે. પાછળ પડી જવાનો અહેસાસ ચોંકવાનો રિફ્લેક્સ જગાડે છે, અને પહેલી થોડી મિનિટોમાં તારું બેબી હજી હળવી, સક્રિય ઊંઘમાં હોય છે. નવજાત બાળકોમાં શાંત ઊંઘ ઘણી વાર આશરે 20 મિનિટ પછી જ શરૂ થાય છે. આશરે 12 અઠવાડિયાંથી ઘણાં બેબી સીધાં શાંત ઊંઘમાં સરી પડે છે, ત્યારે પથારીમાં મૂકવું સહેલું બને છે.

ગાઢ ઊંઘનાં ચિહ્નો, જે તું અંધારામાં પણ ઓળખી શકે: શ્વાસ એકસરખો છે, હાથ ઢીલા ખુલ્લા છે, મોં હવે હલતું નથી. મેડિકલ ટેસ્ટ તરીકે નહીં, પણ અંગૂઠાના નિયમ તરીકે: એક નાનો હાથ થોડો ઊંચો કર. તે ઢીલો અને ભારે થઈને પાછો પડે, તો તારું બેબી સામાન્ય રીતે પૂરતું ગાઢ ઊંઘે છે.

આ રીતે પથારીમાં મૂક

1. 1

   ફીડિંગ પહેલાં જ સ્લીપિંગ બેગ પહેરાવી દે.

2. 2

   સ્તનપાન પછી ચૂસવાની પકડ છોડાવ: તારી ટચલી આંગળી હળવેથી મોંના ખૂણામાં સરકાવ. બોટલ પીતાં બેબીને પહેલાં ઓડકાર ખવડાવ.

3. 3

   તારા બેબીને ધીમે ધીમે અને તારા શરીરની નજીક રાખીને નીચે મૂક: પહેલાં નિતંબ અને પીઠ, છેલ્લે માથું. માથા નીચેનો હાથ ત્યારે જ કાઢ, જ્યારે નિતંબ અને પીઠ ગાદલા પર ટેકાઈ જાય.

4. 4

   તારો હાથ થોડી વાર પેટ કે છાતી પર શાંતિથી રહેવા દે અને પછી ધીમે ધીમે હટાવ.

છતાં જાગી જાય, તો કદાચ તે હજી તૈયાર નહોતું. તેને ફરી ઊંચકી લે, શાંતિથી ઊંઘવા દે અને ફરી પ્રયત્ન કર. આ નિષ્ફળતા નથી, પણ બેબી સાથેનું રોજિંદું જીવન છે.

સલામતી પહેલાં. તારું બેબી કાર સીટ કે બાઉન્સરમાં ઊંઘી ગયું હોય, તો શક્ય તેટલું જલદી તેને સપાટ જગ્યાએ પીઠ પર સુવડાવ — ભલે તે એનાથી જાગી જાય.

અને સ્વૉડલિંગ? આરોગ્ય સત્તાવાળાઓ ઊંઘ માટે બેબીને ચુસ્ત લપેટવાનું ટાળવાની સલાહ આપે છે; યોગ્ય માપની સ્લીપિંગ બેગ સલામત છે. જો તું પહેલેથી સ્વૉડલ બેગ વાપરે છે, તો ફક્ત પીઠ પર, થાપા અને પગ ઢીલા, છાતી પાસે બે-ત્રણ આંગળી જેટલી જગ્યા, વધુ ગરમ નહીં અને કંઈ વજનવાળું નહીં. જેવું તારું બેબી પડખું ફરવાનો પ્રયત્ન કરે — ઘણી વાર બીજા મહિનાની આસપાસ — તેમ હાથ ખુલ્લા રહે તેવી સ્લીપિંગ બેગ પર જા.

તારું બેબી આળોટે, પગ પછાડે અને આંખો વારંવાર ખૂલે, તો ઝડપી તપાસ ઉપયોગી છે:

• ભૂખ: શોધવાની હિલચાલ, મુઠ્ઠી ચૂસવી? તો છાતીએ વળગાડ કે બોટલ આપ.

• વધુ ગરમી: ગરદન અડકીને જો. પરસેવો હોય, તો એક પડ ઉતાર કે પાતળી સ્લીપિંગ બેગ વાપર. ફક્ત ઠંડા હાથનો અર્થ એ નથી કે તારા બેબીને ઠંડી લાગે છે.

• ભરેલું ડાયપર: ઝડપથી તપાસ અને ઝાંખા પ્રકાશમાં, વધુ વાતચીત વગર, બદલી નાખ.

• બંધ નાક: સુંઘસુંઘ કરે અને બરાબર ન પીએ? ઉપર જણાવ્યા પ્રમાણે સલાઇન ટીપાં.

• લાલ ચહેરે જોર કરવું: ઘણી વાર તેની પાછળ “ઘુરઘુરાટ કરતું બેબી” હોય છે.

• સાંજે વધુ પડતી ઉત્તેજના: ઘણા મહેમાન, ઘોંઘાટવાળો દિવસ? તો શાંત, અંધારિયો ઓરડો અને શારીરિક નિકટતા મદદ કરે છે.

• બીમારી: તે ગરમ લાગે, ઓછું પીએ કે નિસ્તેજ લાગે, તો મળદ્વારમાં તાપમાન માપ — બેબીમાં આ સૌથી સચોટ રીત છે; થર્મોમીટર ફક્ત 1થી વધુમાં વધુ 2 cm અંદર નાખ. ત્રણ મહિનાથી નાના બેબીમાં 38.0 °C કે વધુ: આજે જ ડૉક્ટર પાસે.

શું આ વિકાસનો ઉછાળો છે? ઘણાં માતા-પિતા બેચેન રાતોને ચોક્કસ અઠવાડિયે આવતા વિકાસના ઉછાળા સાથે જોડે છે. આવાં કૅલેન્ડર 15 માતા-બાળકની જોડીઓ પરના ખૂબ નાના નિરીક્ષણ અભ્યાસ પર આધારિત છે; તે બધાં બેબીને લાગુ પડે છે, એ સાબિત થયું નથી. કોઈ પ્લાન કરતાં વધુ ઉપયોગી છે તારા પોતાના બેબી પર નજર: શું બદલાયું છે, તે બરાબર પીએ છે, તંદુરસ્ત લાગે છે?

3થી 4 મહિને, એટલે કે આશરે 13થી 17 અઠવાડિયે, ઊંઘ વધુ પુખ્ત બને છે. આશરે ત્રણ મહિને તારું બેબી ધીમે ધીમે મોટાઓ જેવા જ ઊંઘના તબક્કાઓમાંથી પસાર થવા લાગે છે, અને ઘણાં બેબી ઊંઘ-ચક્રોને એકબીજા સાથે જોડવા લાગે છે. આશરે ત્રણ મહિનાથી તારું બેબી શાંત ઊંઘમાં પણ ઝટકા મારે છે — આ એ વાતનું ચિહ્ન છે કે તેનું મગજ વધુ જોડાણો બનાવી રહ્યું છે, ચિંતાનું કારણ નથી.

કેટલાંક માતા-પિતા આ ફેરફારને અચાનક વધુ બેચેન રાતો તરીકે અનુભવે છે, જેને ઘણી વાર “4 મહિનાનું સ્લીપ રિગ્રેશન” કહે છે. પણ અભ્યાસોમાં આ ઉંમરે ઊંઘમાં કોઈ સામાન્ય ઘટાડો જોવા મળતો નથી; સરેરાશ, પહેલા અને ચોથા મહિના વચ્ચે ઊંઘના ગાળા ઊલટા લાંબા થાય છે. તમારે ત્યાં ઊંઘ થોડી ડગમગે, તો તેની પાછળ મોટે ભાગે પરિપક્વતા હોય છે, પીછેહઠ નહીં.

તારી બાજુના નાના પલંગમાં આટલા અવાજ સાથે ઊંઘતું, ઘુરઘુરાટ કરતું અને ઝટકા મારતું બેબી જીવે છે અને મોટું થાય છે — અને છતાં તારી ઊંઘ છીનવી લે છે. કેટલીક વાતો મદદ કરે છે:

• રાત્રે તારી સાથે બીજું કોઈ ન હોય ત્યારે: બેબીનો નાનો પલંગ એવી રીતે ગોઠવ કે તું ઓશીકા પરથી અંદર જોઈ શકે, અને ઝાંખી નાઇટ લાઇટ હાથવગી રાખ — આ રીતે તું સૂતાં સૂતાં શ્વાસ અને હોઠનો રંગ તપાસી શકે છે. દિવસે બેબી ઊંઘતું હોય એ સમયે તું પણ તારી ઊંઘ પૂરી કરી લે, અને શક્ય હોય તો થોડા કલાક માટે કોઈને મદદે બોલાવ.

• રાતો વહેંચી લો, જો તમે બે જણ હો: જેની ડ્યૂટી હોય, તે બેબીને સ્તનપાન માટે લાવે, ડાયપર બદલે, ઓડકાર ખવડાવે અને પાછું તેના પોતાના પલંગમાં સુવડાવે; બીજી વ્યક્તિ ખરેખર ઊંઘે. તું સ્તનપાન કરાવે છે, તો પહેલાં અઠવાડિયાંમાં દૂધ પમ્પ કર્યા વિના રાતનું કોઈ સ્તનપાન બોટલથી ન બદલ — નહીં તો દૂધનું પ્રમાણ ઘટી શકે છે.

• વિચારોમાં ડૂબવાને બદલે નોંધ અને વીડિયો: સમય, અવધિ અને જે જોયું તે કાગળ પર કે Moonsleep જેવી ઍપમાં નોંધ તરીકે, સાથે એક વીડિયો. ડૉક્ટરને રાતના ત્રણ વાગ્યાની યાદ કરતાં આનાથી વધુ મદદ મળે છે.

• મિડવાઈફ વગર પણ કોને પૂછી શકાય: દિવસે બાળરોગ નિષ્ણાતને, નાના પ્રશ્નો માટે પણ; રાત્રે અને વીકએન્ડમાં સ્થાનિક તાત્કાલિક ડૉક્ટર સેવાને; ઇમરજન્સીમાં 112 અથવા 108 કે બાળકોના ઇમરજન્સી વિભાગને; સ્તનપાનના પ્રશ્નો માટે સ્તનપાન કે લેક્ટેશન કાઉન્સેલરને. તારી પાસે મિડવાઈફ હોય, તો તેમને પણ પૂછ.

• તારા પોતાના માટે: રાત્રે બધું અસહ્ય લાગે, તો ચોવીસે કલાક ચાલતી સંકટ સમયની હેલ્પલાઇનનો સંપર્ક કર; ઘણા દેશોમાં કામકાજના દિવસોમાં દિવસ દરમિયાન માતા-પિતા માટેની હેલ્પલાઇન પણ હોય છે.

• તારી હદ આવી જાય ત્યારે: તારા બેબીને તેના પોતાના પલંગમાં સુરક્ષિત રીતે પીઠ પર મૂક, થોડી વાર ઓરડામાંથી બહાર જા, ઊંડો શ્વાસ લે, કોઈને ફોન કર. તારા બેબીને ક્યારેય ઝંઝોડવું નહીં — થોડી સેકન્ડ પણ મગજને ગંભીર ઈજા પહોંચાડી શકે છે.

• જો ડર ન જાય અને તંદુરસ્ત બેબીમાં પણ તારે સતત શ્વાસ તપાસવો પડે, તો તારા સ્ત્રીરોગ નિષ્ણાત, ફેમિલી ડૉક્ટર કે બાળરોગ નિષ્ણાત સાથે તેની વાત કર. પ્રસૂતિ પછીની ચિંતા અને ડિપ્રેશનની સારવાર થઈ શકે છે.

અને જ્યારે રાત્રે તારી ઊંઘ ઊડી જાય અને તું તારા બેબીને સાંભળે, ત્યારે યાદ રાખ: આ ઝટકા અને ઘુરઘુરાટનું એક કામ છે. તારું બેબી ઊંઘમાં પણ મોટું થાય છે, શીખે છે અને પોતાને ગોઠવે છે. તારે દર મિનિટે દખલ કરવાની જરૂર નથી. એટલું પૂરતું છે કે જ્યારે તેને ખરેખર તારી જરૂર હોય, ત્યારે તું ત્યાં હોય.