Đồ sơ sinh cho bé: Những thứ bạn thực sự cần

Trong những tuần đầu, một em bé sơ sinh cần rất ít: ngủ, bú, một chiếc tã sạch, và được ở gần bạn. Mọi thứ bạn mua nên giúp một trong những khoảnh khắc đó dễ dàng hơn hoặc an toàn hơn. Ba câu hỏi này giúp bạn trước mỗi lần mua sắm:

1. 1

   Mình có cần cái này trong tám tuần đầu không? Nếu không, hãy để nó vào danh sách cho sau này, như ghế ăn, đồ chơi hay quần áo từ cỡ 6–9 tháng trở lên.

2. 2

   Có phụ thuộc vào việc bé thích gì không? Địu, ti giả, ghế rung hay gối cho con bú là chuyện hên xui. Vậy thì bạn có thể mượn, mua đồ cũ, hoặc quyết định sau khi bé chào đời.

3. 3

   Có liên quan đến an toàn không? Thì đừng tiết kiệm sai chỗ.

Nếu là con thứ hai, trước tiên bạn kiểm tra lại đồ cũ cất trong kho; nệm và ghế ngồi ô tô thì kiểm tra như hướng dẫn bên dưới. Nếu nhà chật, hãy nhớ: trong năm đầu tiên bé vẫn ngủ cùng phòng với bạn, nên phòng riêng cho bé không cần phải xong ngay. Một chiếc nôi kê sát giường, một góc thay tã trên tủ có sẵn và một chiếc địu sẽ tiết kiệm rất nhiều diện tích.

Hãy mua chủ yếu cỡ 0–3 tháng và chuẩn bị thêm một đợt cỡ 3–6 tháng – cỡ sơ sinh chỉ vừa với nhiều bé trong vài ngày đầu. Quần áo trẻ em thường được chia theo nhóm tháng tuổi (đôi khi kèm cân nặng trên bao bì), và mỗi bé lớn nhanh chậm khác nhau. Theo số liệu tăng trưởng của WHO, một em bé trung bình dài gần 50 cm khi chào đời và đã dài thêm hơn một xăng-ti-mét chỉ sau một tuần. Vậy khi mua sắm, bạn nên nhớ:

• Cỡ sơ sinh: Hai, ba bộ là đủ, hoặc bạn chọn luôn loại quần áo dùng được cho cả giai đoạn sơ sinh và 0–3 tháng.

• Cỡ 0–3 tháng và 3–6 tháng: Phần cơ bản bạn nên mua hai đợt. Vì cỡ 0–3 tháng thường đã chật sau sáu đến tám tuần, đúng lúc bạn đang ở cữ và chẳng muốn đi mua sắm.

• Cỡ 6–9 tháng chưa cần có trong đồ sơ sinh, để dành làm quà tặng sau này thì hợp hơn.

Thà rộng một chút còn hơn chật: tay áo dài quá thì bạn xắn lên là được. Nếu siêu âm gần nhất cho thấy bé nhỏ hơn bình thường, hoặc bạn mang song thai, hãy chuẩn bị bốn, năm bộ cỡ sơ sinh; bé sinh non có các cỡ riêng, nhỏ hơn nữa. Nếu dự đoán bé to, bạn có thể bỏ qua cỡ sơ sinh. Còn nếu chưa chắc, cứ mua trước cỡ 0–3 tháng rồi mua thêm cỡ 3–6 tháng trong những tuần đầu, kể cả đặt online nếu cần gấp. Các hãng may đo khá khác nhau: đồ được tặng thì bạn nên ướm thử với đồ cũ thay vì chỉ nhìn nhãn cỡ.

Phần cơ bản của đồ sơ sinh giống nhau cho mọi bé, dù chào đời vào tháng nào. Số lượng tính theo từng cỡ, tức một lần cho cỡ 0–3 tháng và một lần cho cỡ 3–6 tháng, nếu bạn giặt hai, ba ngày một lần:

• 5–7 body, trong đó hai, ba cái body cài bên hông cho những tuần đầu

• 4–6 quần liền chân hoặc quần có bo mềm, rộng

• 2–3 áo, nếu bạn dùng quần thay vì quần liền chân

• 2–3 bộ đồ ngủ, tốt nhất có khóa kéo – hoặc ban đêm cứ mặc quần liền chân

• 1–2 áo khoác mỏng bằng cotton hoặc len

• 2–4 đôi tất cho quần liền chân không có bít tất, thường không cần khi đã mặc túi ngủ

• 1 mũ mỏng để ra ngoài

Ngoài ra còn có khăn xô lau miệng, vừa làm yếm vừa che vai và lót người. Tám đến mười cái là đủ nếu bạn giặt hai, ba ngày một lần; nếu bé hay ọc sữa, nên có 12 đến 15 cái. Khi đó, hoặc nếu bạn giặt thưa hơn, tám đến mười cái body mỗi cỡ cũng sẽ thoải mái hơn.

Body cài bên hông hay body chui đầu? Lúc đầu, body cài bên hông dễ chịu hơn vì không phải chui qua đầu bé, và nhiều bé sơ sinh không thích điều đó. Về sau, body cổ vai rộng, co giãn tốt sẽ nhanh và tiện hơn. Quần liền chân hay quần rời? Quần liền chân không bị tuột, còn quần rời giúp bạn chỉ cần thay khi mỗi phần dưới bị ướt.

Cotton mềm, bền và giặt được ở nhiệt độ cao, len pha lụa giữ ấm tốt nhưng cần giặt chế độ len riêng. Dây rút hay dải buộc quanh cổ không nên có trên quần áo trẻ em, hãy để ý điều này nhất là với đồ được tặng hoặc đồ cũ. Trong nhà, bé không cần đội mũ, vì cơ thể thoát bớt nhiệt qua đầu. Chỉ đội mũ khi bệnh viện dặn cụ thể, chẳng hạn với bé sinh non, và ngay cả khi đó cũng không đội lúc ngủ.

Trước khi sinh, bạn giặt qua một lần quần áo cỡ sơ sinh và 0–3 tháng. Cỡ 3–6 tháng vẫn để nguyên tem trong tủ cho tới khi cần dùng, phần nào chưa mặc thì đổi lại bằng hóa đơn mua hàng. Giặt bằng nhiệt độ nào và loại gì, xem thêm ở phần câu hỏi bên dưới.

Bao tay chống cào và giày cho bé sơ sinh thì bạn có thể bỏ qua. Trong bốn đến sáu tuần đầu, hầu như bạn chưa cần cắt móng tay cho bé. Nếu thấy vết cào xước, hãy cắt gọn bằng kéo bấm móng tay đầu tròn dành riêng cho bé.

Với một bé sinh vào mùa lạnh, khoảng tháng 11 đến tháng 2 (ở miền Bắc), nguyên tắc là mặc nhiều lớp mỏng thay vì một lớp dày, để trong nhà bạn dễ dàng cởi bớt một lớp. Ngoài phần cơ bản, bé cần thêm:

• Body dài tay, tốt nhất có vài cái bằng len pha lụa làm lớp trong cùng

• 2 quần tất và 2–3 áo khoác ấm bằng len hoặc nỉ

• 2 đôi tất len và 1 đôi bao tay không tách ngón

• 1 mũ ấm che kín tai, thêm một mũ trùm hoặc khăn cổ ngắn thay vì khăn quàng

• 1 túi ủ chân cho xe đẩy, bên trong bé không cần mặc thêm áo liền quần dày

• 1 bộ liền quần mỏng bằng len hoặc nỉ cỡ 3–6 tháng hoặc 3–6/6–9 tháng, nếu bạn hay địu bé

• 1 chăn mỏng cho ghế ngồi ô tô

• 2 túi ngủ khoảng 2 đến 2,5 TOG cho phòng ngủ khoảng 18 °C

• 1 loại kem dưỡng nhiều dầu cho má bé khi trời rét

Trong ô tô, bé không mặc áo liền quần độn bông dày – một lớp mỏng bằng nỉ hoặc len thì được. Quần áo dày sẽ bị nén lại khi va chạm, khiến dây đai lỏng hơn mức an toàn. Vì vậy hãy mặc lớp mỏng, cài dây đai, kéo chặt rồi kiểm tra bằng cách bấu nhẹ: nếu dây đai ở vai vẫn bấu lên được một nếp, tức là còn lỏng.

Chỉ sau đó mới đắp chăn lên trên dây đai. Loại chăn quấn có khe luồn dây đai chỉ dùng khi thật mỏng và được hãng sản xuất ghế của bạn cho phép; sau đó bạn kiểm tra lại bằng cách bấu nhẹ một lần nữa. Nếu trong xe đã ấm, bạn bỏ chăn và mũ ra.

Túi chườm nóng, gối hạt và chăn điện không nên để trong xe đẩy, và vì gió cùng độ ẩm khiến bé nhiễm lạnh nhanh dù nhiệt độ trên 0 °C, bạn nên thường xuyên sờ vào gáy bé để kiểm tra. Cách mặc đồ cho bé khi đi xe đẩy, địu và cách nhận biết dấu hiệu bé bị lạnh, xem thêm ở bài “Mặc đồ đúng cách cho bé”.

Một bé sinh vào mùa nóng, khoảng tháng 6 đến tháng 8, trước hết cần cotton thoáng khí và bóng râm:

• Body ngắn tay, thêm hai, ba cái dài tay cho tối se lạnh

• Quần liền chân hoặc quần dài mỏng để che tay chân khỏi nắng khi ra ngoài

• 1–2 mũ chống nắng có vành hoặc che gáy

• 1–2 túi ngủ mỏng khoảng 0,5 đến 1 TOG

• 1 ô hoặc tấm che nắng cho xe đẩy, và một tấm chắn nắng cho cửa kính xe ô tô

• Không cần: áo liền quần dày, quần tất, mũ len và túi ủ chân

Trong năm đầu tiên, bé không nên tiếp xúc trực tiếp với ánh nắng, và từ 11 giờ đến 15 giờ nên tránh hẳn nắng gắt, kể cả khi có ô hay mui che. Tốt nhất không dùng kem chống nắng cho bé, còn dầu massage cho bé lại càng làm da nhạy cảm hơn với ánh sáng. Đừng phủ khăn lên xe đẩy: một phép đo cho thấy sau khoảng 20 phút, bên dưới lớp khăn nóng hơn bên ngoài gần bốn độ. Trong xe hơi khi đang chạy cũng không nên phủ gì lên ghế ngồi ô tô.

Ban đêm khi trời nóng, một chiếc body ngắn tay là đủ, những đêm rất nóng chỉ cần mặc tã – khi đó chỉ dùng túi ngủ 0,5 TOG, tuyệt đối không đắp chăn rời. Phòng ngủ không nên nóng quá 26 °C. Ngay cả khi trời nóng, bé cũng không cần uống thêm nước hay nước trà: hãy cho bú hoặc bú bình thường xuyên hơn. Và đừng bao giờ để bé một mình trong xe hơi, dù chỉ vài phút.

Một bé sinh vào mùa xuân hoặc mùa thu, khoảng tháng 3 đến tháng 5 hoặc tháng 9, tháng 10, cần một chút của mọi thứ, vì sáng se lạnh mà trưa lại ấm:

• Nửa ngắn tay, nửa dài tay cho các body

• 1 quần tất và 2–3 áo khoác mỏng

• 1 bộ liền quần chuyển mùa hoặc áo khoác và quần bằng nỉ hay len

• 1 mũ mỏng và 1 mũ ấm hơn

• 2 túi ngủ, một khoảng 1 TOG và một khoảng 2,5 TOG

Chọn túi ngủ nào là tùy vào nhiệt kế phòng. Nếu túi ấm đang giặt, bạn dùng túi mỏng hơn kèm thêm một lớp áo bên trong, nhưng không bao giờ mặc chồng hai túi ngủ lên nhau. Bé sinh mùa xuân sẽ đón mùa nóng đầu tiên ở cỡ 3–6 tháng, nên hãy chuẩn bị sẵn body ngắn tay cỡ này. Còn bé sinh tháng 10 thường vẫn mặc cỡ 3–6 tháng vào tháng 1 năm sau, nên bộ liền quần có thể chọn cỡ 3–6/6–9 tháng.

Cả hai đều an toàn, miễn là đó là một chiếc giường riêng, phẳng, có nệm cứng, đặt trong phòng ngủ của bố mẹ. Trong năm đầu tiên, bé ngủ ở đó, nằm ngửa, trong túi ngủ:

• Nôi kê sát giường: Được gắn khít vào giường bố mẹ, hai mặt nệm ngang bằng nhau, chăn gối của bạn không thể trượt sang phía bé. Bạn gần như không cần đứng dậy khi cho bú đêm. Nếu giường bố mẹ có khung cao, hãy kiểm tra trước xem nôi có nâng lên đủ cao không. Dùng được đến khi nào, xem ở phần câu hỏi bên dưới.

• Giường cũi riêng: Một chiếc giường có thanh chắn, kích thước 60 × 120 hoặc 70 × 140 cm, dùng được nhiều năm. Khoảng cách giữa các thanh chắn nên từ 4,5 đến 6,5 cm, để đầu và tay bé không bị kẹt.

• Nôi đẩy hoặc nôi treo kiểu cổ điển: đẹp mắt nhưng chỉ dùng được thời gian ngắn, và nếu đã có nôi kê sát giường thì thường chỉ dùng để đặt đồ.

Nệm dày tối đa mười xăng-ti-mét, càng cứng càng tốt, và vừa khít với khung giường, không có khe hở. Không nên dùng lại nệm cũ từ một gia đình khác, vì một số nghiên cứu cho thấy điều này có thể làm tăng nguy cơ hội chứng đột tử ở trẻ sơ sinh (SIDS). Nệm của anh chị lớn có thể dùng lại nếu đạt các tiêu chí sau:

• cứng và phẳng, không lún – đầu bé chỉ lún xuống tối đa vài mi-li-mét

• không rách, không thấm ẩm, có vỏ bọc chống nước vừa khít

• vừa khít với giường, không có khe hở

Kèm theo đó là hai ga giường bọc chun và hai lớp lót chống thấm. Cho những đêm bé hay tè dầm, bạn có thể trải hai lớp chồng nhau: ga – lớp lót – ga, chỉ dùng loại vừa khít, căng phẳng. Vậy ban đêm bạn chỉ cần rút lớp trên cùng ra. Khi ngủ lại ở nhà người thân, bé cũng cần một chỗ ngủ an toàn tương tự, chẳng hạn cũi du lịch có nệm riêng, không thêm đệm lót nào khác.

Thay vì chăn và gối, bé ngủ trong túi ngủ. Hai cái là đủ, để một cái giặt còn cái kia dùng. Vòng cổ không lớn hơn đầu bé, vòng nách vừa khít để bé không tuột vào trong, và không có mũ trùm. Về chiều dài, tính bằng chiều cao trừ đầu cộng thêm 10 đến 15 cm để bé đạp chân thoải mái. Nếu nhà sản xuất ghi cỡ theo cân nặng hoặc chiều cao, hãy theo bảng của họ.

Túi ngủ ấm đến đâu thể hiện qua chỉ số TOG. Định hướng chung, chi tiết hơn xem ở bài “Nhiệt độ phù hợp cho phòng của bé”:

• dưới 16 °C: 3 đến 3,5 TOG hoặc sưởi nhẹ phòng, không bao giờ đắp chăn

• 16–20 °C: 2 đến 2,5 TOG, bên trong mặc body dài tay, cần thiết thì thêm bộ đồ ngủ mỏng

• 20–24 °C: khoảng 1 TOG, bên trong mặc body ngắn hoặc dài tay

• từ 24 °C trở lên: 0,5 TOG hoặc chỉ mặc body ngắn tay

Muốn biết có vừa nhiệt hay không, hãy sờ vào gáy hoặc giữa hai bả vai bé: ấm và khô là vừa. Nếu ẩm hoặc nóng, hãy bớt một lớp hoặc đổi túi ngủ mỏng hơn; nếu mát, thêm một lớp. Tay chân hơi mát là bình thường. Một chiếc nhiệt kế phòng, lý tưởng khoảng 18 °C, và một đèn ngủ có thể chỉnh độ sáng sẽ giúp bạn ban đêm.

Gối chặn, gối, chăn, thảm lông, gối ôm hình tổ và thú nhồi bông không nên có trong giường bé, tương tự với dây quấn hay vải quây quanh nôi kê sát giường, gối chặn hay gối định hình, gối cho con bú dùng làm ổ nằm, hay khăn xô lót dưới đầu. Rèm che (nếu có) chỉ nên cao đến ngang các thanh chắn giường. Những vật mềm này có thể khiến bé quá nóng hoặc gây cản trở hô hấp nguy hiểm.

Bạn không cần túi quấn riêng, vì các khuyến cáo y khoa khuyên không nên quấn bé quá chặt khi ngủ. Nếu vẫn muốn quấn, chỉ quấn khi bé nằm ngửa, hai chân co lỏng tự nhiên, để hở hai đến ba ngón tay ở ngực, không quấn quá ấm và không thêm vật nặng. Hãy ngừng quấn ngay khi bé có dấu hiệu muốn lật – thường bắt đầu từ ba đến bốn tháng tuổi, có bé đã lật từ hai tháng.

Lúc đầu bé cần rất nhiều tã: thường tám đến mười hai cái mỗi ngày, khoảng 70 cái một tuần. Dù vậy đừng trữ quá nhiều, vì bạn chỉ biết được bé lớn nhanh thế nào sau khi sinh. Trữ đủ dùng cho một, hai tuần là được, tức khoảng 70 đến 140 tã cỡ NB (sơ sinh). Với bé rất nhỏ, hãy dựa vào mức cân nặng ghi trên bao bì. Nếu dùng tã vải, bạn cần khoảng 20 cái kèm miếng lót.

Thay tã an toàn nhất là trên một tấm lót đặt dưới sàn. Thoải mái hơn cho lưng bạn là một bàn thay tã hoặc một mặt bàn gắn thêm trên tủ có sẵn. Để an toàn, cần đảm bảo:

• cao 85 đến 92 cm tùy theo chiều cao của bạn, tốt nhất đặt ở góc phòng

• thành chắn cao ít nhất 20 cm tính từ mặt đệm lót

• mặt bàn được gắn chắc chắn vào tủ theo đúng hướng dẫn, tủ được cố định vào tường chống lật

• mọi thứ trong tầm với, một tay luôn giữ trên người bé

• nếu có chuông cửa hoặc điện thoại reo, bạn bế bé theo hoặc đặt bé xuống sàn – không giao việc trông bé cho anh chị lớn hơn

Ngã từ bàn thay tã là một trong những nguyên nhân phổ biến nhất gây chấn thương đầu ở trẻ sơ sinh. Cần làm gì sau đó, xem ở phần “Lưu ý” cuối bài. Trên bàn thay tã nên có:

• 1 tấm đệm lót thay tã với 2–3 vỏ bọc

• 6–10 khăn xô mềm và nước ấm bằng thân nhiệt, chẳng hạn lấy từ bình giữ nhiệt – trước tiên thử vài giọt lên cổ tay bạn

• Khăn ướt không mùi hương để dùng khi ra ngoài

• 1 kem chống hăm có kẽm oxit

• 1 kéo cắt móng tay đầu tròn và 1 thùng rác có nắp đậy

Cuống rốn của bé cần được giữ sạch và khô: mỗi ngày một lần, và mỗi khi dính nước tiểu hoặc phân, bạn lau bằng nước đun sôi để nguội, ấm bằng thân nhiệt, rồi lau khô. Gấp mép tã xuống dưới rốn. Rốn thường rụng trong vòng hai tuần. Nếu vùng da quanh rốn đỏ, rỉ nước, sưng hoặc có mùi, hãy đưa bé đến khám tại phòng khám nhi ngay trong ngày. Bạn không cần phấn rôm cho rốn, tăm bông hay bộ dụng cụ chăm sóc rốn chuyên dụng; chỉ dùng đèn sưởi trong phòng lạnh – khi đó phải lắp cố định chắc chắn và giữ đúng khoảng cách nhà sản xuất quy định.

Để tắm cho bé, bạn cần ít đồ hơn nhiều so với những gì các cửa hàng đồ trẻ em muốn bạn tin. Một chậu tắm cho bé thì tiện, nhưng không bắt buộc: bạn hoàn toàn có thể tắm bé trong bồn tắm lớn với vài xăng-ti-mét nước, quỳ bên cạnh, hoặc trong một xô tắm đặt trên sàn. Thứ thật sự cần là nhiệt kế đo nước để giữ 36 đến 37 °C, kèm theo thử bằng cẳng tay hoặc khuỷu tay, hai chiếc khăn tắm và hai, ba khăn xô.

Hãy làm ấm phòng tắm lên ít nhất 23 °C. Nếu dùng quạt sưởi, hãy mang ra ngoài trước khi xả nước vào chậu. Khi bé còn trong chậu, không được xả thêm nước nóng, và bạn không rời mắt dù chỉ một giây, vì chỉ vài xăng-ti-mét nước cũng đủ khiến bé bị đuối nước. Trong tháng đầu tiên, bạn không cần thêm bất cứ loại sữa tắm hay tinh dầu nào. Các bước tắm cụ thể được hướng dẫn trong bài “Lần tắm đầu tiên ở nhà”.

Nếu muốn cho con bú, bạn hầu như không cần thêm gì đặc biệt. Gối cho con bú khá dễ chịu và giúp giảm áp lực lên vết mổ sau sinh mổ, nhưng một chiếc gối cứng bình thường cũng làm được việc đó. Tuyệt đối không đặt gối này vào giường bé, kể cả để làm ổ nằm.

Đừng mua máy hút sữa trước khi thật sự cần. Nếu cần thiết, chẳng hạn bé sinh non hoặc bú yếu, mẹ bị viêm tuyến vú hoặc ít sữa, hãy hỏi bác sĩ sản khoa hoặc bác sĩ nhi khoa tư vấn loại máy phù hợp và nơi mua hoặc thuê máy, cùng chi phí cụ thể. Bộ phụ kiện hút sữa (phễu, dây, bình) bạn nên mua riêng, mới.

Nếu cho bé bú bình hoàn toàn hoặc bú thêm ngoài sữa mẹ, bạn cần:

• 4–6 bình sữa với núm ti dành cho trẻ sơ sinh, nếu chỉ bú thêm thì hai, ba bình là đủ

• 1 cây cọ rửa bình sữa

• 1–2 hộp sữa công thức số 1 (0–6 tháng), loại này dùng được suốt nửa năm đầu

• 1 bình đun nước siêu tốc và một bình giữ nhiệt

Sau mỗi lần bú, bạn rửa bình, núm ti và thìa đong bằng nước nóng với nước rửa chén và cọ, hoặc cho vào máy rửa chén. Để chắc chắn hơn, trong những tháng đầu đời của bé, bạn có thể luộc thêm các dụng cụ này trong nước sôi ít nhất hai phút. Chỉ cần một chiếc nồi là đủ. Máy tiệt trùng, máy hấp hơi, máy hâm sữa hay máy pha sữa tự động không phải là đồ bắt buộc.

Cho ban đêm, bạn có thể chia sẵn sữa bột theo từng cữ vào bình khô và giữ sẵn nước đun sôi để nguội trong bình giữ nhiệt. Chỉ pha ngay trước khi cho bú. Sữa đã pha thì không giữ ấm lâu, không pha sẵn để dành, và tuyệt đối không hâm bằng lò vi sóng vì sữa sẽ nóng không đều. Bạn không cần mua sẵn thật nhiều bình và sữa bột “phòng khi cần”: cửa hàng mẹ và bé hay hiệu thuốc lúc nào cũng có.

Việc dùng ti giả tùy thuộc vào chính bé: mua hai, ba cái cỡ sơ sinh. Nếu cho bú mẹ, hãy đợi đến khi việc bú đã ổn định, thường sau ba đến bốn tuần: bé đã lấy lại cân nặng lúc sinh, có ít nhất sáu tã ướt nặng mỗi ngày, và việc ngậm ti không còn gây đau. Dây đeo ti giả, kể cả loại có thêu tên, chỉ nên dùng ban ngày và trong thời gian ngắn nhất có thể.

Đồ dùng cho chính bạn cũng nhanh gọn thôi, và cũng quan trọng không kém. Cho thời gian ở cữ tại nhà, bạn cần:

• Băng vệ sinh cho sản phụ – tuyệt đối không dùng tampon hay cốc nguyệt san khi còn sản dịch, thường kéo dài bốn đến sáu tuần

• Miếng lót thấm sữa và hai, ba áo ngực cho con bú loại mềm; áo có gọng chỉ mua khi kích cỡ đã ổn định sau giai đoạn về sữa

• sau sinh mổ thì cần quần lót cao trên eo

• Nước uống, đồ ăn nhẹ và một chiếc đèn nhỏ ở chỗ bạn cho bé bú ban đêm

Nếu thấy buồn ngủ ở đó, hãy đặt bé nằm ngửa vào giường riêng, vì ngủ quên cùng bé trên sofa hay ghế bành đặc biệt nguy hiểm. Xem thêm ở bài “Ngủ quên khi đang cho bú?”.

Nếu gia đình ở xa, phần lớn đồ dùng bạn có thể đặt mua trực tuyến. Ở Việt Nam không có dịch vụ hỗ trợ việc nhà miễn phí sau sinh; thời gian ở cữ, người thân – nhất là mẹ hoặc mẹ chồng – thường là người chăm sóc chính, một số gia đình chọn thuê dịch vụ chăm sóc mẹ và bé tại nhà. Nếu cần thêm hỗ trợ hoặc có điều lo lắng, hãy hỏi bác sĩ nhi khoa hoặc trạm y tế nơi bạn sống.

Nếu về nhà bằng ô tô hoặc taxi, bạn cần ghế ngồi ô tô ngay từ chuyến đi đầu tiên: tại Việt Nam, từ 01/07/2026, trẻ dưới 10 tuổi và thấp hơn 1,35 m không được ngồi hàng ghế trước, và phải dùng thiết bị an toàn phù hợp cho trẻ em (taxi và xe khách được miễn). Nếu không đi ô tô, bạn có thể về bằng xe đẩy có phần nằm phẳng hoặc bằng địu phù hợp từ sơ sinh. Điều quan trọng cần lưu ý:

• Tiêu chuẩn: Ghế mới hiện chủ yếu theo chuẩn R129, còn gọi là i-Size; ghế theo chuẩn R44 cũ hơn vẫn được bán và sử dụng.

• Hướng ngồi: quay ngược chiều xe chạy, nếu đặt ở ghế trước thì túi khí phía đó phải được tắt.

• Độ vừa vặn: Hãy thử lắp ghế trực tiếp lên xe của bạn. Chân đế Isofix giúp giảm lỗi lắp đặt, tốt nhất nên mua cùng bộ với ghế.

• Đệm lót sơ sinh: Dùng đệm lót đi kèm theo đúng thời gian hướng dẫn ghi rõ. Gối kê đầu, đệm dây đai hay lót thêm mua rời bên ngoài chưa chắc đã được kiểm tra va chạm cùng loại ghế của bạn.

• Ghế chật chỉ khi đầu bé chạm đến mép trên của ghế. Nếu chân bé chạm vào lưng ghế xe thì chưa cần đổi ghế.

• Vào mùa lạnh, hãy cất ghế trong nhà để khi lên xe ghế không bị lạnh buốt.

Ghế ngồi ô tô là để đi xe, không phải chỗ ngủ: hãy bế bé ra ngay khi đến nơi, và trong những chuyến đi dài thì bế ra mỗi khi dừng nghỉ. Nếu gắn lên khung xe đẩy, chỉ nên dùng cho quãng đường ngắn. Bé được ở trong ghế liên tục bao lâu, xem thêm ở phần câu hỏi bên dưới.

Xe đẩy và địu thường bổ sung cho nhau: xe đẩy dùng cho những chuyến đi dạo dài và đi mua sắm, địu tiện cho cầu thang, xe buýt, tàu điện và những buổi tối bé quấy. Nếu ngân sách eo hẹp, hãy mua xe đẩy cũ và mượn hoặc thuê địu.

Với xe đẩy, điều quan trọng là bé sơ sinh phải nằm phẳng: trong phần nằm của xe đẩy kết hợp, hoặc trong một xe đẩy gấp gọn (buggy) được cho phép dùng từ sơ sinh và có thể ngả hoàn toàn phẳng. Bé chỉ nên ngồi khi tự ngồi vững được. Khi thử xe, hãy kiểm tra phần nằm đủ dài không, phanh có bám ở hai bánh không, và xe gấp lại có vừa cốp xe ô tô của bạn không.

Trong sinh hoạt hằng ngày, đừng treo túi hay móc ngang xe đẩy, đồ mua sắm nên để trong giỏ dưới xe thay vì móc vào tay cầm, để tránh xe bị lật; những ngày nắng thì đỗ xe trong bóng râm.

Địu hoặc khăn địu giúp bạn rảnh tay và giúp bé gần gũi bạn hơn. Không phải địu nào ghi “dùng được từ sơ sinh” cũng thực sự vừa với bé sơ sinh, vì vậy hãy tự kiểm tra:

• Đầu gối bé gập cong ngang rốn hoặc cao hơn mông, hai chân dang rộng.

• Địu ôm sát người, lưng và đầu bé được nâng đỡ.

• Bạn nhìn thấy mặt bé, cằm không tì vào ngực, và đầu bé đủ cao để bạn có thể hôn lên đó.

Không cho bé bú hay bú bình khi đang địu. Bạn chỉ biết được bé có thích được địu hay không sau khi sinh. Vì vậy lúc đầu hãy mượn hoặc thuê thử một chiếc địu, chẳng hạn qua dịch vụ tư vấn địu. Nên chọn khăn địu hay địu có khóa, xem thêm ở phần câu hỏi bên dưới. Bạn không cần một túi đựng đồ thay tã chuyên dụng: bất kỳ túi lớn nào cũng dùng được, kèm một túi chống thấm, tã, khăn ướt, tấm lót thay tã, khăn xô và quần áo thay.

Một nhiệt kế điện tử đầu mềm là món đồ cơ bản cần có. Với bé, đo ở hậu môn cho kết quả chính xác nhất, nhiệt kế đo tai chỉ nên dùng từ sáu tháng tuổi trở lên, còn nhiệt kế đo trán kém chính xác hơn. Cách đo như sau:

1. 1

   Bôi một chút kem hoặc vaseline lên đầu nhiệt kế.

2. 2

   Đặt bé nằm ngửa, nằm nghiêng hoặc nằm sấp trên đùi bạn và giữ nhẹ nhàng.

3. 3

   Nhẹ nhàng đưa nhiệt kế vào sâu khoảng một, tối đa hai xăng-ti-mét.

4. 4

   Sau một đến một phút rưỡi, hoặc khi có tiếng bíp, rút nhiệt kế ra từ từ.

Từ mức nhiệt độ nào cần xử lý, xem ở phần “Lưu ý” cuối bài. Tủ thuốc gia đình nên có:

• Băng cá nhân, gạc vô trùng, băng cuộn, kéo, nhíp và găng tay dùng một lần

• Nước muối sinh lý nhỏ mũi, thuốc thông mũi chỉ dùng liều dành cho trẻ sơ sinh và theo tư vấn của bác sĩ

• một loại thuốc hạ sốt, giảm đau dành cho trẻ sơ sinh: hỏi bác sĩ nhi khoa trong lần khám sức khỏe định kỳ gần nhất – chẳng hạn khi bé được bốn, năm tuần hoặc ba, bốn tháng tuổi – nên dùng loại nào, liều lượng ra sao, và ghi lại kèm cân nặng hiện tại của bé

• một tờ giấy ghi số 115 (cấp cứu y tế), địa chỉ phòng khám nhi hoặc bác sĩ nhi khoa của bé, và địa chỉ bệnh viện nhi gần nhất có khoa cấp cứu

Nếu trong ba tháng đầu bé bị sốt, hãy đưa bé đi khám bác sĩ trước tiên – thuốc hạ sốt không thay thế được việc đó. Thuốc dành cho người lớn tuyệt đối không dùng cho bé, cũng như aspirin, và trong năm đầu đời tuyệt đối không cho bé ăn mật ong hay các loại siro ho có mật ong. Cất mọi loại thuốc ở nơi có khóa. Dụng cụ hút mũi thì bạn mua khi bé bị cảm lần đầu tiên cũng chưa muộn.

Tại Việt Nam không có khuyến cáo bổ sung vitamin D thường quy: các bác sĩ thường khuyên cho bé tắm nắng nhẹ vào sáng sớm hoặc cuối chiều, còn việc bổ sung vitamin D bằng viên hoặc giọt (đôi khi kèm fluor) chỉ theo chỉ định của bác sĩ, dù bú mẹ hay bú bình. Hãy hỏi bác sĩ nhi khoa về việc bổ sung vitamin D và fluor cho bé trong lần khám sức khỏe đầu tiên.

Những món đồ lớn như giường và xe đẩy, bạn nên đặt mua từ khoảng tuần thai thứ 20, vì có thể phải chờ giao hàng. Quần áo, tã và đồ lặt vặt thì mua sau đó. Khoảng sáu tuần trước ngày dự sinh, tức khi bạn bắt đầu nghỉ trước sinh, chậm nhất là bốn tuần trước, những món quan trọng nhất nên đã sẵn sàng: chỗ ngủ, hai túi ngủ, ghế ngồi ô tô và nhiệt kế đo sốt – vì bé không phải lúc nào cũng chào đời đúng ngày dự sinh. Chậm nhất bốn tuần trước ngày dự sinh, bạn nên lắp thử ghế ngồi ô tô một lần. Nếu vì kiêng cữ mà bạn muốn xe đẩy chỉ về nhà sau khi bé chào đời, hãy đặt mua trước và hẹn giao hàng sau.

Gần như mọi thứ đều có thể dùng đồ cũ, chỉ riêng nệm và ghế ngồi ô tô nên mua mới hoặc biết rõ nguồn gốc. Đồ dùng cho bé thường ít bị hao mòn, nên mua đồ cũ giúp tiết kiệm được khá nhiều tiền. Cách kiểm tra:

• Quần áo: không có dây rút quanh cổ, khuy bấm chắc chắn

• Xe đẩy: phanh và khung xe hoạt động tốt, và mẫu xe chưa từng bị thu hồi – hãy tìm trên mạng tên mẫu xe kèm từ “thu hồi”

• Giường và nôi kê sát giường: có đủ ốc vít và hướng dẫn sử dụng, khoảng cách các thanh chắn từ 4,5 đến 6,5 cm, không có chỗ nứt vỡ

• Địu: đường may và khóa còn nguyên vẹn, mẫu địu phù hợp cho trẻ sơ sinh

• Túi ngủ: vòng cổ không lớn hơn đầu bé, khóa kéo hoạt động tốt

• Ghế ngồi ô tô: chưa từng gặp tai nạn, chưa từng bị rơi, không nứt vỡ, dây đai còn nguyên vẹn, có đủ hướng dẫn và đệm lót sơ sinh, không quá cũ so với thời hạn nhà sản xuất cho phép, và đạt chuẩn R129 hoặc R44/03, R44/04 – ghế theo chuẩn R44/01 và R44/02 không còn được phép sử dụng

Đồ nên mua mới thêm gồm núm ti, ti giả, lớp lót chống thấm và bộ phụ kiện máy hút sữa. Bạn có thể tìm đồ cũ tại các hội chợ đồ trẻ em, cửa hàng đồ cũ, các hội nhóm mua bán đồ cũ trên mạng và qua bạn bè, người quen. Mua mới toàn bộ đồ sơ sinh thường tốn kém hơn hẳn so với mua đồ cũ hoặc mượn lại, chi phí cụ thể còn tùy nơi và cách bạn mua sắm. Có những hỗ trợ gì khi ngân sách eo hẹp, xem thêm ở phần câu hỏi bên dưới.

Nếu bé đã được vài tuần tuổi, câu hỏi của bạn thường là: cái gì đang bắt đầu chật?

• Quần áo, khi khuy bấm ở đũng quần chỉ đóng được nếu kéo căng, bo tay bo chân để lại vết hằn đỏ, hoặc chân bé chạm vào mép quần áo. Chiều dài hiện tại của bé được ghi trong Sổ theo dõi sức khỏe bà mẹ và trẻ em từ lần khám gần nhất, và sau cỡ 3–6 tháng thường là cỡ 6–9 tháng khi bé được ba, bốn tháng tuổi.

• Tã, khi để lại vết hằn đỏ, miếng dán khó với tới giữa bụng, hoặc bị tràn ra sau lưng. Mức cân nặng ghi trên bao bì là điểm tham khảo.

• Túi ngủ, khi bé không còn duỗi thẳng chân được nữa. Túi tiếp theo bạn nên chọn theo chỉ số TOG phù hợp với mùa sắp tới.

• Ghế ngồi ô tô chỉ cần đổi khi đầu bé chạm tới mép trên của ghế.

• Nôi kê sát giường và phần nằm của xe đẩy, khi đã chạm giới hạn ghi trong hướng dẫn sử dụng, hoặc khi bé bắt đầu cố gắng bám đứng lên hoặc ngồi dậy. Khi đó bé chuyển sang giường có thanh chắn, và trên xe đẩy bạn chỉ dùng phần ngồi ở tư thế ngả phẳng hoàn toàn cho đến khi bé tự ngồi vững được.

Bạn bè và người thân hỏi muốn được tặng gì? Một danh sách mong muốn chung sẽ giúp tránh trùng đồ. Những thứ hữu ích để nhận tặng: quần áo từ cỡ 6–9 tháng trở lên, một túi ngủ cỡ lớn hơn, một buổi tư vấn cách địu bé, một khoản hỗ trợ mua xe đẩy hoặc ghế ngồi ô tô mới, tã cỡ lớn hơn, khăn xô và ga giường bọc chun. Còn cho chính bạn: một bữa ăn nấu sẵn, tủ lạnh đầy thức ăn, hoặc ai đó giúp giặt giũ.

Xin đừng tặng: gối chặn, gối, chăn và thảm lông cho giường bé, gối ôm hình tổ, dây quây nôi, rèm màn dài, túi quấn, túi ngủ có gắn vật nặng, nôi lò xo và võng để ngủ, dây móc treo cho xe đẩy, vòng hổ phách hay vòng mọc răng, quần áo có dây rút quanh cổ, và ghế ngồi ô tô cũ không rõ nguồn gốc. Các loại đệm cảm biến theo dõi hơi thở cũng chưa được chứng minh là giúp phòng ngừa hội chứng đột tử ở trẻ sơ sinh.

Để lưu lại hoặc in ra: phần in đậm là đồ sơ sinh tối giản, phần còn lại là đồ tiện nghi thêm.

Quần áo, mỗi loại theo cỡ 0–3 tháng và 3–6 tháng

• 5–7 body, trong đó 2–3 cái cài bên hông

• 4–6 quần liền chân hoặc quần, nếu dùng quần thì thêm 2–3 áo

• 2–3 bộ đồ ngủ, 1–2 áo khoác mỏng, 2–4 đôi tất

• 1 mũ mỏng để ra ngoài

• thêm 2–3 bộ cỡ sơ sinh và 8–10 khăn xô lau miệng

Thêm cho mùa lạnh: quần tất, áo khoác ấm, tất len, mũ ấm, bao tay, túi ủ chân, chăn cho ô tô, kem dưỡng nhiều dầu

Thêm cho mùa nóng: mũ chống nắng, quần áo dài mỏng, ô hoặc tấm che nắng, tấm chắn nắng cho cửa kính ô tô

Giấc ngủ

• Nôi kê sát giường hoặc giường cũi với nệm mới, cứng

• 2 ga giường bọc chun và 2 lớp lót chống thấm

• 2 túi ngủ phù hợp theo mùa

• Nhiệt kế phòng, đèn ngủ chỉnh được độ sáng, đầu báo khói trong phòng ngủ

Thay tã và tắm rửa

• Đệm lót thay tã với 2–3 vỏ bọc, 6–10 khăn xô, bình giữ nhiệt

• Tã cỡ NB (sơ sinh) dùng cho một, hai tuần, kem chống hăm

• Khăn ướt không mùi, kéo cắt móng tay, thùng rác có nắp

• Nhiệt kế đo nước tắm, 2 khăn tắm

Cho bé ăn

• Bú mẹ: miếng lót thấm sữa, 2–3 áo ngực cho bú loại mềm, một chiếc gối cứng

• Bú bình: 4–6 bình sữa kèm núm ti, cọ rửa bình, 1–2 hộp sữa công thức số 1, bình đun nước siêu tốc

Khi ra ngoài

• Ghế ngồi ô tô, nếu đi bằng ô tô hoặc taxi

• Xe đẩy có phần nằm hoặc địu

• một chiếc túi kèm túi chống thấm

Sức khỏe và cho bạn

• nhiệt kế điện tử, tủ thuốc gia đình nhỏ, tờ giấy ghi số điện thoại khẩn cấp

• Băng vệ sinh cho sản phụ, sau sinh mổ thêm quần lót cao trên eo

Có thể chờ: máy theo dõi bé, gối cho con bú, máy hút sữa, dụng cụ hút mũi, lược mềm cho bé (chỉ cần khi có cứt trâu), quần áo từ cỡ 6–9 tháng, đồ chơi và thảm chơi – cho bé nằm sấp tập lẫy, một chiếc khăn tắm lớn trải trên sàn là đủ

Không cần: nôi đẩy thêm bên cạnh nôi kê sát giường, chậu tắm có chân đế riêng, thùng rác tã dùng túi chuyên dụng, máy hâm sữa, máy tiệt trùng, bộ dụng cụ chăm sóc rốn, khăn có mũ trùm mua theo bộ năm cái, bao tay chống cào, giày cho bé sơ sinh và một túi đựng đồ thay tã riêng.

Và nếu vẫn còn thiếu thứ gì đó: hầu hết đồ dùng bạn có thể mua được trong vòng một ngày. Đồ sơ sinh không cần hoàn hảo, chỉ cần đủ dùng cho những tuần đầu – phần còn lại, bạn và bé sẽ cùng học dần.